Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Польша ұлттық автономиясы ерте Совет Одағындағы Польша ұлттық аудандары (орысша "полрайоны", polrajony, "польские национальные районы", "Польша ұлттық райондары") – соғыс аралық кезеңде Украин және Белорусь Совет Социалистік Республикаларындағы поляк азшылықтарына ұлттық автономияны қамтамасыз еткен ұлттық аудандар. Олар Ленинизмнің ұлттардың өзін-өзі анықтау құқығы туралы қағидасын іске асыруға бағытталған тырабы болды. Бұған қоса, осы аймақтарды құру большевиктердің революцияны тарату мақсатының біріне қызмет етті, себебі Польша-Совет соғысындағы жеңілістен кейін кеңес үкіметі Польшада Совет Республикасын құру идеясынан бас тартқан жоқ. Польша ұлттық аудандары болашақ Совет Польшасының бастауы болуға тиіс еді. Олар 1930 жылдардың ортасында таратылып, халықтың айтарлық бөлігі ("Советке қарсы және сенімсіз элементтер") Ұлы тазалау кезінде Қазақстанға жер аударылды.
Polish national autonomy in early Soviet Union
Polish National Districts (called in Russian "полрайоны", polrajony, an abbreviation for "польские национальные районы", "Polish national raions") were national districts of the Soviet Union in the interbellum period providing national autonomy for Polish minorities in the Ukrainian and Byelorussian Soviet Socialist Republics of the USSR. They were created in an attempt to live up to the postulate of Leninism about the rights of nations for self determination. Also, creation of these regions served one of purposes of the Bolsheviks to export the revolution since after their defeat in the Polish Soviet War, the Soviets did not give up their idea of creating a Soviet Republic in Poland. Polish National Districts were supposed to be the origin of future Soviet Poland. They both were disbanded in mid 1930s and a significant part of their populations ("anti Soviet and unreliable elements") was deported to Kazakhstan during the Great Purge.
Шығу тегі
Польшаның Совет Одағына кірген поляктар қоныстанған аймақтарына автономия беру мүмкіндігі, Польша-Кеңес соғысы кезінде Польшаның Уақытша революциялық комитетіне қатысқан жетекші тұлғалар тарапынан талқыланды. Дегенмен, толыққанды аудандар құру жоспары болған жоқ; автономия жекелеген ауылдарға берілуі тиіс еді. 1925 жылы Кеңес Украинасында аудан құру туралы шешім қабылданды, онда 1926 жылғы мәліметтерге сәйкес 476 435 поляк тұрды. Бұл Украина халқының 1,6 пайызын құрады, бірақ Житомир облысында олардың саны 10 пайызға жетті. Аталған ауданды қолдаушылардың арасында поляк тегінен шыққан совет коммунистері – Феликс Кон, Юлиан Марчлевский, Феликс Дзержинский және Томаш Дабал болды. Осылайша Marchlewszczyzna, содан кейін Dzierżyńszczyzna құрылды.
The possibility of granting autonomy to Polish populated areas of the Soviet Union was discussed during the Polish Soviet war by key persons involved in the Provisional Polish Revolutionary Committee. However, there were no plans to create whole districts; autonomy would be granted to separate villages. In 1925 it was decided that a district would be created in Soviet Ukraine, where, according to the 1926 survey, 476,435 Poles lived. This was 1.6% of the Ukrainian population, but in the Zhitomir Oblast, their number reached 10%. Among persons who supported the district were Soviet communists of Polish origin, such as Feliks Kon, Julian Marchlewski, Felix Dzerzhinsky and Tomasz Dąbal. Thus Marchlewszczyzna was created, and later Dzierżyńszczyzna.
Дзержинск қаласы
Дзержинщина – Белорусьтегі польша ұлттық ауданы, Минск қаласының жанында, сол кездегі кеңестік Польша шекарасына жақын орналасқан. Ол 1932 жылдың 15 наурызында құрылды, астанасы Дзержинск (бұрынғы атауы Койданава-Койданов болғандықтан, бастапқыда "Койдановский польша ұлттық ауданы" деп аталған). Ол Чека директоры Феликс Дзержинскийдің құрметіне аталған. Марчлевщина сияқты, бұл аймақтағы шектеулі польша автономиясы, польша тіліндегі мектептер, кітапханалар мен мекемелермен нақты факт болды. Сонымен қатар, тұрғындар қарқынды коммунистік үгіт-насихатқа ұшырады. Діни өмірге қысым көрсетілді, ал 1930-жылдардың ортасында жүргізілген ұжымдастыру науқаны жергілікті польша шаруаларының қарсылығына тап болды. Совет Одағындағы польша мәдени өмірінің нағыз орталығы болған Марчлевщинадан өзгеше, Дзержинщинаның ықпалы шектеулі болды.
Dzierżyńszczyzna was a Polish National District (Дзержинский польский национальный район, Dzierzhynsky Polish national district) in Belarus, near Minsk and close to the Soviet Polish border of the time. It was created on March 15, 1932, with its capital at Dzierżyńsk (formerly known as Kojdanava Kojdanów, so that initially it was established as "Kojdanovsky Polish national district"). It was named after the Cheka director Felix Dzerzhinsky. Similarly to Marchlewszczyzna, limited Polish autonomy in the area was a real fact, with Polish language schools, libraries and institutions. At the same time, the inhabitants were subject to intensive communist propaganda. Religious life was suppressed, and the campaign of collectivization, carried out in mid 1930s, met resistance of local Polish peasants. Unlike Marchlewszczyzna, which was the real center of Polish cultural life in the Soviet Union, Dzierżyńszczyzna's influence was limited.
Таратылуы
Польша аудандары кеңестік ұжымдастыру мен дінсіздікке қарсы тұрғандардың қатарында болды. Саяси себептермен, бастапқыда осы аймақтарда қатаң шаралар қолданылмады. Ақырында, 1935 жылы Ұлы тазалау басталғанда Марчлевшчизна таратылды және әкімшіліктің көп бөлігі атылды. Келесі жылдары халықтың көп бөлігі Қазақстанға және Кеңес Одағының басқа да шалғай аймақтарына жер аударылды. Дзержинщизна 1937 жылы таратылды. Барлық поляк мектептері мен кітапханалары жабылды, 1938 жылы Томаш Дабал атылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, поляк және совет тарихнамаларында осы аудандардың бар екендігі еске алынбады, мүмкін, екі елдің билігі де ұлттардың өзін-өзі анықтау құқығы туралы Лениннің қағидасын кенеттен қабылдамауына байланысты қолайсыз сұрақтар тудырмау үшін. Марчлевшчизна аймағында әлі күнге дейін поляк азшылығы тұрады, Довбыш қаласында олар халықтың жартысын құрайды. Дзержинщизнада да поляктар бар.
Polish districts were among those which resisted Soviet collectivization and atheization. For political reasons, drastic measures were initially not applied in these areas. Eventually, Marchlewszczyzna was disbanded in 1935 at the onset of the Great Purge and most of the administration was executed. In the following years a significant part of population was deported to Kazakhstan and other remote areas of the Soviet Union. Dzierżyńszczyzna was disbanded in 1937. All Polish schools and libraries were closed, Tomasz Dąbal was executed in 1938. After World War II, in both Polish and Soviet historiographies, the existence of the districts was omitted, perhaps because the authorities of both countries wanted to avoid uneasy questions about sudden rejection of the Leninist postulate of the rights of nations for self determination. The area of Marchlewszczyzna is still inhabited by the Polish minority, in the town of Dovbysh they make half of the population. There are also Poles in Dzierżyńszczyzna.