Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Буддизмдегі құдай
Deity in Buddhism
a Buddhist deity
Буддистік құдай Вайшраван (санскрит: वैश्रवण) немесе Вессаван (пали; , , 毘沙門天, , , Vaisavana, ท้าวกุเวร Thao Kuwen немесе ท้าวเวสสุวรรณ Thao Wetsuwan) – Төрт Аспанды Корольдің бірі және буддизмде маңызды тұлға саналады. Ол соғыстың құдайы және көбінесе жауынгер патша ретінде бейнеленеді.
Vaiśravaṇa (Sanskrit: वैश्रवण) or Vessavaṇa (Pali; , , 毘沙門天, , , Vaisavana, ท้าวกุเวร Thao Kuwen or ท้าวเวสสุวรรณ Thao Wetsuwan, ) is one of the Four Heavenly Kings, and is considered an important figure in Buddhism. He is the god of warfare and usually portrayed as a warrior king.
Сипаттамалары
Вайшраванның кейіпкері индуистік құдай Кубераға негізделген, бірақ буддалық және индуистік құдайлар кейбір қасиеттері мен эпитеттерімен ортақ болғанмен, олардың әрқайсысының өзгеше функциялары мен байланысты мифтері бар. Шығыс Азияға буддалық құдай ретінде әкелінгенімен, Вайшраван халық дінінің кейіпкеріне айналып, буддалық дәстүрден ішінара тәуелсіз болмысқа ие болды (мысалы, Гуаньинь және Ямаға қараңыз). Вайшраван – солтүстік бағыттың қорғаушысы, оның мекені Сумерудың төменгі жартысының ең жоғарғы қабатының солтүстік бөлігінде орналасқан. Ол Сумерудың беткейлерінде қоныстанған барлық якшалардың басшысы. Ол көбінесе сары бетпен бейнеленеді. Ол өзінің билігінің символы ретінде шатыр немесе күнгешкі (чатра) ұстап тұрады. Кейде ол мангустпен бірге көрсетіледі, көбінесе оның аузынан құнды тастарды шығарып тұрған күйде бейнеленеді. Мангуст – жыланның жауы, ол ашкөздік немесе жеккөрушіліктің символы; құнды тастардың шығарылуы жомарттықты көрсетеді.
The character of Vaiśravaṇa is founded upon the Hindu deity Kubera, but although the Buddhist and Hindu deities share some characteristics and epithets, each of them has different functions and associated myths. Although brought into East Asia as a Buddhist deity, Vaiśravaṇa has become a character in folk religion and has acquired an identity that is partially independent of the Buddhist tradition (cf. the similar treatment of Guanyin and Yama). Vaiśravaṇa is the guardian of the northern direction, and his home is in the northern quadrant of the topmost tier of the lower half of Sumeru. He is the leader of all the yakṣas who dwell on the Sumeru's slopes. He is often portrayed with a yellow face. He carries an umbrella or parasol (chatra) as a symbol of his sovereignty. He is also sometimes displayed with a mongoose, often shown ejecting jewels from its mouth. The mongoose is the enemy of the snake, a symbol of greed or hatred; the ejection of jewels represents generosity.
Тхеравада дәстүрінде
Тхеравада буддизмінің Пали канонында Вайшраван Вессаван деп аталады. Вессаван – Катурмахараджика деваларының, яки «Төрт Ұлы Аспан Патшаларының» бірі, олардың әрқайсысы белгілі бір бағытты басқарады. Вессаванның билігі – әлемнің солтүстік бөлігі, соның ішінде Уттаракуру жері. Кейбір сутраларда айтылғандай, ол өзінің атын сол жердегі Висана деген аймақтан алған; оның Алакаманда деп аталатын қаласы бар, ол байлықтың символы. Вессаван якшаларды басқарады – «пери» мен «огр» арасындағы жаратылыс иелері. Вессаванның әйелі Бхунджати, және ол Лата, Саджа, Павара, Акчимати және Сута деген бес қызының әкесі. Оның Пуннака деген жүрегі туысы бар, ол якша, Ирандати атты нага әйелінің күйеуі. Оның Наривахана деп аталатын көлігі бар. Ол гадавудха (санскритте: гадаяудха) деп аталады, яки «жоғарымен қаруланған», бірақ ол Будданың ізбасары болғанға дейін ғана оны қолданған. Вессаван Кувера деген атқа Шри-Ланкадан шыққан бай брахман диқанның бұрынғы өмірінен ие болған, ол жеті диқандығының бірінің өнімдерін қайырымдылыққа беріп, 20 000 жыл бойы мұқтаждарға садақа берген. Осы жақсы істерінің нәтижесінде ол Катуммахараджика аспанында қайта дүниеге келген. Барлық буддалық құдайлар сияқты, Вессаван – тұрақты тұлға емес, өмір бойы толықтырылатын лауазым. Әр Вессаван өлшеулі, және ол қайтыс болғанда оның орнын жаңа Вессаван басады. Катуммахараджика әлемінің басқа да жаратылыстары сияқты, оның өмір сүру ұзақтығы 90 000 жыл (кейбір деректерде 9 миллион жыл). Вессаван якшаларға қорғау үшін белгілі бір аумақтарды (мысалы, көл) беруге құқылы, және олар әдетте Вессаванның билікке келген кезде беріледі. Гаутама Будда дүниеге келгенде Вессаван оның ізбасары болды және ақырында сотаппан дәрежесіне жетті, яки ағартуға жеті өмір қалған адам. Ол Буддаға және оның ізбасарларына құдайлар мен басқа адамдардан хабар жеткізіп, оларды қорғады. Ол Буддаға Атанати аяттарын сыйлады, оларды орманды медитациялау кезінде Буддаға сенбейтін жабайы якшалардың немесе басқа да табиғаттан тыс күштердің шабуылдарынан сақтану үшін қолдануға болады. Бұл аяттар парриттаның ерте түрі. Магадха патшасы Бимбисара қайтыс болғаннан кейін Вессаванның сарайында Жанавасабха деп аталатын якша болып қайта туды. Буддизмнің алғашқы жылдарында Вессаванға арналған ағаштарда ғибадатханалар құрылып, оған табынушылықтар жасалған. Кейбір адамдар одан бала сұраған.
In the Pāli Canon of Theravāda Buddhism, Vaiśravaṇa is called Vessavaṇa. Vessavaṇa is one of the Cāturmahārājika deva or "Four Great Heavenly Kings", each of whom rules over a specific direction. Vessavaṇa's realm is the northern quadrant of the world, including the land of Uttarakuru. According to some suttas, he takes his name from a region there called Visāṇa; he also has a city there called Ālakamandā which is a byword for wealth. Vessavaṇa governs the yakshas – beings with a nature between 'fairy' and 'ogre'. Vessavaṇa's wife is named Bhuñjatī, and he has five daughters, Latā, Sajjā, Pavarā, Acchimatī, and Sutā. He has a nephew called Puṇṇaka, a yakkha, husband of the nāga woman Irandatī. He has a chariot called Nārīvāhana. He is called gadāvudha (Sanskrit: gadāyudha) "armed with a club", but he only used it before he became a follower of the Buddha. Vessavaṇa has the name "Kuvera" from a name he had from a past life as a rich Brahmin mill owner from Sri Lanka, who gave all the produce of one of his seven mills to charity, and provided alms to the needy for 20,000 years. He was reborn in the Cātummahārājikā heaven as a result of this good karma. As with all the Buddhist deities, Vessavaṇa is properly the name of an office (filled for life) rather than a permanent individual. Each Vessavaṇa is mortal, and when he dies, he will be replaced by a new Vessavaṇa. Like other beings of the Cātummahārājika world, his lifespan is 90,000 years (other sources say nine million years). Vessavaṇa has the authority to grant the yakkhas particular areas (e. g., a lake) to protect, and these are usually assigned at the beginning of a Vessavaṇa's reign. When Gautama Buddha was born, Vessavaṇa became his follower, and eventually attained the stage of sotāpanna, one who has only seven more lives before enlightenment. He often brought the Buddha and his followers messages from the gods and other humans, and protected them. He presented to the Buddha the Āṭānāṭā verses, which Buddhists meditating in the forest could use to ward off the attacks of wild yakkhas or other supernatural beings who do not have faith in the Buddha. These verses are an early form of paritta chanting. Bimbisāra, King of Magadha, after his death was reborn as a yakkha called Janavasabha in the retinue of Vessavaṇa. In the early years of Buddhism, Vessavaṇa was worshipped at trees dedicated to him as shrines. Some people appealed to him to grant them children.
Қытайда
Қытайда Вайшраван, сондай-ақ Пишаментиан (毗沙門天) деп те аталады, ол Төрт Көк Патшасының бірі және ол соғыскер құдай ретінде қарастырылады, сонымен қатар солтүстікті қорғаушысы болып саналады. Ол Дхарманы қорғау үшін көрініс беретін буддалық дхармапалалардың жиырма девасының (二十諸天 Èrshí Zhūtiān) немесе жиырма төрт девасының (二十四諸天 Èrshísì zhūtiān) бірі ретінде де есептеледі. Қытай буддалық иконографиясында ол оң қолында пагоданы, ал сол қолында үш тісті найзаны ұстайды. Қытай ғибадатханаларында ол көбінесе басқа үш Көк Патшаларымен бірге Көк Патшаларының залында (天王殿) орналастырылады. Оның аты Дуовэнь Тяньван (多聞天王), яғни "көп нұсқауларды тыңдайтын" – Будданың үйрету орнын күзетіп, сақтайды деген сенімге сілтеме жасайды. Таоизмде ол Ли Цзинь құдайымен біріктіріледі, оның иконографиясында Вайшраванның көптеген ерекшеліктері, мысалы, пагоданы алып жүру сияқты белгілері бар.
In China, Vaiśravaṇa, also known as Píshāméntiān (毗沙門天), is one of the Four Heavenly Kings, and is he is considered to be a warrior god and protector of the north. He is also regarded as one of the Twenty Devas (二十諸天 Èrshí Zhūtiān) or the Twenty Four Devas (二十四諸天 Èrshísì zhūtiān), a group of Buddhist dharmapalas who manifest to protect the Dharma. In Chinese Buddhist iconography, he holds a pagoda in his right hand and a trident in his left hand. In Chinese temples, he is often enshrined within the Hall of the Heavenly Kings (天王殿) with the other three Heavenly Kings. His name Duōwén Tiānwáng (多聞天王 lit. "listening to many teachings") is a reference to the belief that he guards the place where the Buddha teaches. In Taoist belief, he is conflated with the god Li Jing, whose iconography incorporates many of Vaiśravaṇa's characteristics, such as carrying a pagoda.
Жапонияда
Жапонияда Бишамонтен (毘沙門天) немесе жай ғана Бишамон (毘沙門) – қару-жарақ киген соғыс құдайы немесе жауынгерлердің қорғаушысы және зұлымдық жасаушылардың жазалаушысы саналады. Бишамон бір қолында найза ұстаған, екінші қолында шағын пагода бар болып бейнеленеді, соңғысы ол қорғайтын және иесіне сыйлайтын құдайлық қазына үйін символдайды. Жапон халық аңыздарында ол жеті бақытты құдайдың бірі. Бишамонды Тамонтен (多聞天) деп те атайды, яғни "көптеген үйретімдерді тыңдаушы", себебі ол Будда уағыздаған жерлердің қамқоршысы деп есептеледі. Ол Сумеру тауының ортасынан төмен тұрады деп сендіріледі. Ол сондай-ақ Хачиманмен де байланысты. Әсіресе Шиңгон дәстүрінде Бишамонның осы гибридтік сипатына белгілі бір мән беріледі, бірақ көптеген Махаяна храмдарында Бишамон мен оның серігі кіреберіс қақпасында күзетшілер ретінде орналасқан.
In Japan, Bishamonten (毘沙門天), or just Bishamon (毘沙門) is thought of as an armor clad god of war or warriors and a punisher of evildoers. Bishamon is portrayed holding a spear in one hand and a small pagoda in the other hand, the latter symbolizing the divine treasure house, whose contents he both guards and gives away. In Japanese folklore, he is one of the Seven Lucky Gods. Bishamon is also called Tamonten (多聞天 lit. "listening to many teachings") because he is seen as the guardian of the places where the Buddha preaches. He is believed to live halfway down Mount Sumeru. He is also associated with Hachiman. Especially in the Shingon tradition that gives some place and worth to this hybrid character of Bishamon although most Mahayana temples have Bishamon and his counterpart as guardians at the entrance gate.
Тибетте
Тибетте Вайшраван Ратнасамбхаваның сапындағы локапала немесе дхармапала болып есептеледі. Ол сонымен қатар "Солтүстік патшасы" деп те аталады. Солтүстіктің қорғаушысы ретінде ол ғибадатхананың басты есігінен сырт қарауындағы қабырға суреттерінде жиі бейнеленеді. Ол байлық құдайы ретінде де танымал. Сондықтан Вайшраван кейде джамбра ағашының жемісі – лимонды ұстаған күйінде көрсетіледі, бұл оның тағы бір аты – Джамбалаға сөз тіркесі. Бұл жеміс оны Кувера бейнесінен ажыратуға көмектеседі. Ол кейде денелі және қымбат тастармен әшекейленген күйінде бейнеленеді. Отырған күйде көрсетілгенде, оның оң аяғы көбінесе төмен салынған және лотос гүліне тіреліп тұрады, ал лотос гүлінің үстінде сиыр мүйізі орналасқан. Оның мінген жануары – қар барысы. Тибет буддистері Джамбаланың байлыққа қатысты көзқарасын өркендеу арқылы бостандық сыйлау деп санайды, осылайша адам байлықтың материалдық және уақытша емес, рухани жолға немесе руханиятқа назар аударуы мүмкін.
In Tibet, Vaiśravaṇa is considered a lokapāla or dharmapāla in the retinue of Ratnasambhava. He is also known as the King of the North. As guardian of the north, he is often depicted on temple murals outside the main door. He is also thought of as a god of wealth. As such, Vaiśravaṇa is sometimes portrayed carrying a citron, the fruit of the jambhara tree, a pun on another name of his, Jambhala. The fruit helps distinguish him iconically from depictions of Kuvera. He is sometimes represented as corpulent and covered with jewels. When shown seated, his right foot is generally pendant and supported by a lotus flower on which is a conch shell. His mount is a snow lion. Tibetan Buddhists consider Jambhala's sentiment regarding wealth to be providing freedom by way of bestowing prosperity, so that one may focus on the path or spirituality rather than on the materiality and temporality of that wealth.
Таиландта
Таиландта Нанг Ай мен Фадаң жырдағы туындаған дауды шешеді. Самут Сонгхрам провинциясындағы Ват Чуламанне ғибадатханасында оның үлкен мүсіні бар, ол 2022 жылдың басында құбылысқа айналғанша, өте танымал және көпке табынылады. Сонымен қатар, Вайшраван Удон Тани провинциясының символы ретінде де бейнеленеді. Аңыз бойынша, Удон Тани солтүстік жақта орналасқан, ол солтүстіктің қорғаушысы Вайшраванның мекені.
In Thailand, he resolves the dispute that arose in the legend of Nang Ai and Phadaeng. At Wat Chulamanee temple in Samut Songkhram Province, there is a huge statue of him that is very popular in worship, until becoming a phenomenon in the early 2022. In addition, Vaiśravaṇa also appears as the Seal of Udon Thani Province. According to the myth, Udon Thani is on the north direction, which is the resident of guardian of the north or Vaiśravaṇa.
Танымал мәдениетте
2011 жылы жарық көрген "Норагами" мангасы жапон мифологиясы төңірегінде өрбиді және бұл құдайдың жапондық нұсқасы Бишамонтенді ұқсас қасиеттері бар, қазіргі заманғы қару-жарақпен жабдықталған әйел ретінде бейнелейді. Бишамонтен "Рагнарк туралы жазбада" құдайлардың өкілі ретінде Рагнарк жауынгері болып та суреттелген. "Touhou Project" бейне ойындары сериясында жолбарыс йокайы Шоу Торамару Бишамонтеннің денелі бейнесі қызметін атқарады. Оның қазына жинап, зергерлік пагодасы арқылы әшекей тастар жасау қабілеті Бишамонтеннің жеті бақытты құдайдың бірі екенін көрсетеді.
The 2011 manga Noragami, which revolves around Japanese mythology, depicts this deity's Japanese iteration Bishamonten as a lady possessing similar traits and equipped with modern weapons. Bishamonten also made a depiction as a fighter of the Ragnarok, representing the Gods, in Record of Ragnarok. In the Touhou Project video game series, tiger yokai Shou Toramaru serves a physical avatar of Bishamonten. Her ability to gather treasures and create gemstones with her jeweled pagoda reflects Bishamonten's status as one of the Seven Lucky Gods.