Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австралия мен Жаңа Гвинея арасындағы Торрес бұғазындағы аралдар тобы.
Group of islands in the Torres Strait between Australia and New Guinea
Тарих
Испан зерттеушісі Луис Ваэс де Торрес 1606 жылы Торрес бұғазынан өтті. Торрес Педро Фернандес де Кейрос экспедициясына қосылды, ол Тынық мұхиты арқылы Перуден батысқа қарай Тера Аустралисті іздеп жүрді. Лейтенант Джеймс Кук 1770 жылы Австралияның шығыс бөлігін Иелену аралында алғаш рет британдық егемендікке ие болды, оны Ұлы Жорж III есімімен Жаңа Оңтүстік Уэльс деп атады. Британдық әкімшілік бақылау 1862 жылға дейін Торрес бұғазы аралдарында басталған жоқ, ол Джон Джардинді, Рокхэмптондағы полиция судьясын, Торрес бұғазындағы үкімет резиденці ретінде тағайындады. Ол бастапқыда Олбани аралында шағын қоныс құрды, бірақ 1864 жылдың 1 тамызында Сомерсет аралына қоныстанды. Торрес бұғазының аралдарының халқы ұзақ уақыт бойы жемшөп қабықтарын іздеп суға түсіп жүрсе де, жемшөптің анасын әшекей ретінде пайдалану үшін жемшөп пен трохус қабықтарының халықаралық индустриясы 1860 жылдары ғана басталды. 1890 жылдары аралдар әлемдегі жемшөп қабықтарының 50 пайыздан астамын өндірді. Лондон миссионерлік қоғамының (ЛМҚ) миссиясы, пастор Сэмюэл Макфарлейн 1871 жылдың 1 шілдесінде Эрубқа (Дарнли аралы) келді. Англикан шіркеуі ХХ ғасырда олардың миссиясын қабылдағаннан кейін, олар бұл оқиғаларды "Нұрдың келуі" деп атады және жыл сайын 1 шілдеде мерекелеуді белгіледі. 1872 жылы Квинслендтің шекарасы Квинсленд жағалауынан 60 миль қашықтықтағы Торрес бұғазындағы Бейсенбі аралы мен басқа аралдарды қамтиды. 1879 жылы Квинсленд басқа Торрес бұғазы аралдарын өзіне қосып алды. Олар Британдық Квинсленд колониясының бөлігі ретінде, ал 1901 жылдан кейін Австралияның Квинсленд штатының бөлігі ретінде жіктелді. Бірақ олардың кейбіреулері Жаңа Гвинея жағалауына жақын орналасқан. 1885 жылы Джон Дуглас Бейсенбі аралында тұратын Үкімет резиденці судья болып тағайындалды. Ол аралдарды аралап, жергілікті тұрғындардың бәріне танымал болды. Ол жергілікті дәстүрлі жүйені қолдап, әрбір аралдың мұрагерлік басшысын бас судья етіп тағайындаған жүйені орнатты. Ол сонымен қатар жергілікті полицияны құрды, бірақ жергілікті полиция қаруланған жалғыз арал Сайбай болды. Оларға Жаңа Гвинея жағалауындағы өз аумақтарынан аралдарға шабуыл жасаған бас аулаушылар - маринд анимі (бұрынғы Tugeri) шабуылдарын тойтару үшін Snider карабиндары берілді. Олар миссионерлердің жойғысы келмеуі үшін 2000-ға жуық мәдени заттарды жинап алып кетті. Бірақ Сэмюэл Макфарлейн жинаған барлық бұйымдар Лондонға, көбінесе Еуропа музейлеріне сатылды. Бұл Квинсленд үкіметіне жерлестерге және олардың жер пайдалануына заңдық шектеулер қоюға күшті өкілеттік берді. Австралияның федералды үкіметі Папуа-Жаңа Гвинеяны қанағаттандыру үшін солтүстік аралдарды беруге ниеттенді, бірақ Квинсленд үкіметі мен Квинсленд премьер-министрі сэр Джон Бжелке Петерсен қарсы болды. 1978 жылы аралдар мен олардың тұрғындары австралиялық болып қала беретін келісім жасалды, бірақ Австралия мен Папуа-Жаңа Гвинея арасындағы теңіз шекарасы тұйық арқылы өтеді деп анықталды. Іс жүзінде екі ел де өзен байлықтарын басқаруда тығыз ынтымақтастық жасайды. 1982 жылы Эдди Мабо және басқа төрт Торрес бұғазының аралдарының тұрғындары Мер (Мюррей аралы) жерлеріне дәстүрлі меншік құқығын орнату үшін сот ісін бастады. Мабо бірінші талапкер болғандықтан, ол "Мабо ісі" деп аталды. 1992 жылы Квинслендтің Жоғарғы соты мен Австралияның Жоғарғы соты он жыл бойы сот талқылауларынан кейін, соңғы сот Мер халқының Квинслендке қосылғанға дейін өз жерлеріне ие болғанын анықтады. Бұл шешім ұзақ уақыт бойы қалыптасқан Terra Nullius ("ешкімнің жері") заңдық ілімін жоққа шығарды, бұл Австралиядағы Корольдік жерлерге тума жерлік құқық аннексия кезінде жойылған деп есептеген. Осылайша, бұл шешім Торрес бұғазының аралдарының тұрғындары мен Австралия аборигендерінің жерлерге деген талаптары үшін үлкен мәнге ие болды. Оның әсері әлі де 21-ші ғасырда сезілуде, өйткені жергілікті қауымдастықтар 1993 жылғы Туған жердің атаулары туралы заңға сәйкес дәстүрлі жерлеріне талап қояды. 1994 жылдың 1 шілдесінде Торрес бұғазының өңірлік билігі (ТБББ) құрылды. 2008 жылдың наурыз айында Торес бұғазының аралдарының он бес кеңесі Торес бұғазының арал аймақтық кеңесі немесе Торес бұғазының арал аймағын құру үшін бір органға біріктірілді, оны Квинсленд үкіметі қаржылық өмір сүру мүмкіндігіне, сондай-ақ бүкіл штаттағы жергілікті үкіметтердің есеп беруіне және ашықтығына байланысты құрды. Ол Бейсенбі аралынан басқарылады, бірақ Бейсенбі, Хорн аралы, Уэльс принсі аралы және басқалары Торрес округінің басқармасына бағынады. 2021 жылы Торрес бұғазы аралдарының халқы 4,514 адамды құрады, оның 4,144-і (91.8%) Торрес бұғазының аралдарының халқы болды. Бұл тұрғындар 274 аралдың тек 14-інде ғана тұрады. Салыстыру үшін, Австралияның бүкіл аумағында Торрес бұғазының аралдарынан шыққандардың саны 32,345 адамды құрады, ал Торрес бұғазының аралдарынан және аборигендерден шыққандардың саны тағы 26,767 адамды құрады.
The Spanish Explorer Luís Vaez de Torres sailed the Torres Strait in 1606. Torres had joined the expedition of Pedro Fernandes de Queirós, which sailed west from Peru across the Pacific Ocean, in search of Terra Australis. Lieutenant James Cook first claimed British sovereignty in 1770 over the eastern part of Australia at Possession Island, calling it New South Wales in the Name of His Majesty King George the Third. British administrative control did not begin until 1862 in the Torres Strait Islands, marked by the appointment of John Jardine, police magistrate at Rockhampton, as Government Resident in the Torres Straits. He originally established a small settlement on Albany Island, but on 1 August 1864 he settled at Somerset Island. Although the Torres Strait Islanders had long dived for pearl shells themselves, the international industry of pearl and trochus shells, for using the mother of pearl as decoration, started in earnest in the 1860s. By the 1890s, the islands were supplying more than 50 per cent of the world's pearl shells. The London Missionary Society (LMS) mission, led by Rev. Samuel Macfarlane, arrived on Erub (Darnley Island) on 1 July 1871. After the Anglican Church took over their mission in the 20th century, they referred to the events as "The Coming of the Light", and established an annual celebration on 1 July. In 1872, the boundary of Queensland was extended to include Thursday Island and other islands in Torres Strait within 60 miles of the Queensland coast. In 1879, Queensland annexed the other Torres Strait Islands. They were classified as part of the British colony of Queensland and, after 1901, of the Australian state of Queensland. But some of them lie just off the coast of New Guinea. In 1885, John Douglas was appointed as Government Resident Magistrate residing on Thursday Island. He made periodic tours of all the islands and was known to all the natives. He established the system under which the hereditary native chief of each island was installed as chief magistrate, supporting the local traditional system. He also established Native Police, but the only island on which the Native Police were armed was Saibai. There they were provided with Snider carbines to repel the attacks of the Marind anim (formerly known as Tugeri), the headhunters who raided the islands from their territory on the New Guinea coast. They collected and took about 2000 cultural artefacts, ostensibly to save them from destruction by missionaries. But all of the artefacts collected by Samuel Macfarlane were sold in London, mostly to European museums. which gave draconian powers to the Queensland government in placing legal restrictions on natives and on their land use. The Australian Federal government wished to cede the northern islands to appease Papua New Guinea, but were opposed by the Queensland government and Queensland Premier Sir Joh Bjelke Petersen. An agreement was struck in 1978 whereby the islands and their inhabitants remained Australian, but the maritime boundary between Australia and Papua New Guinea was defined as running through the centre of the strait. In practice the two countries co operate closely in the management of the strait's resources. In 1982, Eddie Mabo and four other Torres Strait Islander people from Mer (Murray Island) started legal proceedings to establish their traditional land ownership. Because Mabo was the first named plaintiff, it became known as the Mabo Case. In 1992, after ten years of hearings before the Queensland Supreme Court and the High Court of Australia, the latter court found that the Mer people had owned their land prior to annexation by Queensland. This ruling overturned the long established legal doctrine of terra nullius ("no one's land"), which held that native title over Crown land in Australia had been extinguished at the time of annexation. The ruling thus has had far reaching significance for the land claims of both Torres Strait Islanders and Australian Aboriginal people. Its effects are still being felt in the 21st century, as indigenous communities establish claims to their traditional lands under the Native Title Act of 1993. On 1 July 1994, the Torres Strait Regional Authority (TSRA) was created. In March 2008, fifteen Torres Strait Islander Councils were amalgamated into a single body to form a Torres Strait Island Regional Council, or Torres Strait Island Region, created by the Queensland Government in the interest of financial viability, and accountability and transparency of local governments throughout the State. It is administered from Thursday Island, but Thursday, Horn Island, Prince of Wales Island and many others are under the Shire of Torres council. In the , the population of the Torres Strait Islands was 4,514, of whom 4,144 (91.8%) were Torres Strait Islanders. These inhabitants live on only 14 of the 274 islands. For comparison, people identifying themselves as of Torres Strait Islander descent living in the whole of Australia numbered 32,345, while those of both Torres Strait Islander and Aboriginal descent numbered a further 26,767.
География
Аралдар белгілі бір аумақты алып жатыр. Кейп-Йорк пен Жаңа Гвинеяға дейінгі бұғаздың ені ең тар жерінде шамамен 6 шақырымды құрайды; аралдар арасында шашырап орналасқан, ең шығысынан ең батысына дейін шамамен созылады. Аралдардың жалпы жер көлемі құрайды, ал жердің бөлігі ауыл шаруашылығына пайдаланылады. Торрес бұғазы бұрынғыда қазіргі Австралия құрлығын Жаңа Гвинеямен байланыстырған Арафура жазығы деп аталатын құрлық көпірінің бір бөлігі болған (Сахул, Меганезия, Австралия-Жаңа Гвинея деп аталатын біртұтас құрлық). Бұл құрлық көпірі соңғы мұз дәуірінің соңында, шамамен 12 000 жыл бұрын теңіз деңгейінің көтерілуінен су астында қалды, нәтижесінде Арафура және Корал теңіздерін байланыстыратын бұғаз пайда болды. Батыс Торрес бұғазындағы көптеген аралдар – мұхит деңгейі көтерілгенде толығымен суға батпаған осы құрлық көпірінің қалған шыңдары. Аралдар мен оларды қоршаған сулар мен рифтер әртүрлі құрлық және теңіз экожүйелерін құрайды, олар сирек немесе бірегей түрлерге арналған ортаны қамтамасыз етеді. Аралдарда, сондай-ақ Квинсленд және Папуа-Жаңа Гвинеяның көршілес аймақтарында тұз су крокодилдері мекендейді. Аралдардың теңіз жануарларына дугонгтар (Үнді мұхиты мен тропикалық Батыс Тынық мұхитында, оның ішінде Папуа-Жаңа Гвинея және Австралия суларында кеңінен таралған, қорғауға алынған теңіз сүтқоректілерінің түрі), жасыл, ридли, сойқықұйрық және жалпақ теңіз тасбақалары жатады. Торрес бұғазы аралдарын геологиялық құрылымы мен пайда болуы, сондай-ақ орналасуы бойынша бес ерекше топқа бөлуге болады. Торрес бұғазы көптеген құстарға пана болады, оның ішінде арал тұрғындарының ұлттық символы саналатын Торрес императорлық қазғыры. Бұл аралдар сонымен қатар үлкен Кейп-Йорк платформасының физиографиялық бөлігі болып табылады, ол өз кезегінде Шығыс Австралия Кордильерасының физиографиялық бөлігінің құрамына кіреді.
The islands span an area of some The strait from Cape York to New Guinea has a width of approximately at its narrowest point; the islands lie scattered in between, extending some from furthest east to furthest west. The total land area of the islands comprises of land are used for agricultural purposes. The Torres Strait itself was previously part of a land bridge known as the Arafura Plain which connected the present day Australian continent with New Guinea (in a single landmass called Sahul, Meganesia, Australia New Guinea). This land bridge was most recently submerged by rising sea levels at the end of the last ice age glaciation approximately 12,000 years ago, forming the Strait which now connects the Arafura and Coral seas. Many of the western Torres Strait Islands are the remaining peaks of this land bridge which were not completely submerged when the ocean levels rose. The islands and their surrounding waters and reefs provide a highly diverse set of land and marine ecosystems, with niches for many rare or unique species. Saltwater crocodiles inhabit the islands along with neighbouring areas of Queensland and Papua New Guinea. Marine animals of the islands include dugongs (an endangered species of sea mammal widely found throughout the Indian Ocean and tropical Western Pacific, including Papua New Guinean and Australian waters), as well as green, ridley, hawksbill and flatback sea turtles. The Torres Strait Islands may be grouped into five distinct clusters, which exhibit differences of geology and formation as well as location. The Torres Strait provides a habitat for numerous birds, including the Torresian imperial pigeon, which is seen as the iconic national emblem to the islanders. These islands are also a distinct physiographic section of the larger Cape York Platform province, which in turn is part of the larger East Australian Cordillera physiographic division.
Батыс аралдар (Гудау Малулигал ұлты)
Бұл топтағы аралдар Жаңа Гвинеяның оңтүстік-батыс жағалауына өте жақын орналасқан (ең жақын арал жағадан аз қашықтықта). Сайбай (Торрес бұғазы аралдарының ең ірілерінің бірі) және Боигу (Талбот аралдарының бірі) – Жаңа Гвинея өзендерінен келген шөгінділер мен лайдың бұғазда жиналуынан пайда болған, тегіс жазық аралдар. Бұл аралдардағы өсімдіктердің басым бөлігі мангр тоғайларынан тұрады және олар су тасуға бейім. Бұл топтағы тағы бір маңызды арал – Дауан (Мт Корнуоллис) – көбінесе граниттен құралған, тік беткейлі кішкентай арал. Бұл арал, іс жүзінде, Австралияның дерлік барлық шығыс жағалауы бойымен созылатын Ұлы бөлініс тау тізбегінің солтүстік шегін білдіреді. Бұл шың соңғы мұз дәуірінің соңында теңіз деңгейінің көтерілуі нәтижесінде аралға айналды. Боигу аралының батысындағы, Топ-Уэстерн аралдарының ең жақын аралы – адам қоныстанбаған, оқшау Деливеренс аралы.
The islands in this cluster lie very close to the southwestern coastline of New Guinea (the closest is less than offshore). Saibai (one of the largest of the Torres Strait Islands) and Boigu (one of the Talbot Islands) are low lying islands which were formed by deposition of sediments and mud from New Guinean rivers into the Strait accumulating on decayed coral platforms. Vegetation on these islands mainly consists of mangrove swamps, and they are prone to flooding. The other main island in this group, Dauan (Mt Cornwallis), is a smaller island with steep hills, composed largely of granite. This island actually represents the northernmost extent of the Great Dividing Range, the extensive series of mountain ranges which runs along almost the entire eastern coastline of Australia. This peak became an island as the ocean levels rose at the end of the last ice age. The isolated and uninhabited Deliverance Island is west of Boigu, the nearest of the Top Western islands.
Батыс аралдар маңы (Маллулигал ұлты)
Бұл топтағы аралдар бұғаздың ортасынан оңтүстікке қарай жатыр, және олар негізінен базальттық шөгінділері бар биік гранитті төбелерден тұрады, бұл қазір су астында қалған құрлық көпірінің ежелгі шыңдарынан пайда болған. Моа (Банкс аралы) Торрес бұғазындағы екінші ірі арал, ал Баду (Мулгрейв аралы) одан сәл кішірек және кең мангр батпақтарымен шеңберленген. Басқа кіші аралдарға Мабуаг, Пулу және шығысқа қарай Нагир (дұрыс формасы Наги, сондай-ақ А.А. Эрнест тауы аралы) жатады. Мәдени тұрғыдан бұл Торрес бұғазының ең күрделі бөлігі болды, онда Батыс орталық аралдықтардың төрт топтамасы/диалектілерінің үшеуі кездеседі. Наги мәдени және тілдік жағынан Орталық аралға (Кулкалаиг аумағы, атап айтқанда Уарабер тайпалық суларының бір бөлігі) жатады, Моа – Муалаиг Италайг Каивалаиг [Каурараиг/Каурарег] тайпалық аймақтарының бір бөлігі, онда екі топ бар: оңтүстіктегі Италайг және солтүстіктегі Муалаиг. 1922–1923 жылдары күштеп көшірілген көптеген Каурараигтер де осы жерде тұрады. Баду мен Мабуаг – Малуигал теңіз халықтары.
The islands in this cluster lie south of the Strait's midway point, and are also largely high granite hills with mounds of basaltic outcrops, formed from old peaks of the now submerged land bridge. Moa (Banks Island) is the second largest in the Torres Strait, and Badu (Mulgrave Island) is slightly smaller and fringed with extensive mangrove swamps. Other smaller islands include Mabuiag, Pulu and further to the east Naghir (correct form Nagi, aka Mount Ernest Island). Culturally this was the most complex part of Torres Strait, containing three of the four groupings/dialects of the Western central Islanders, Nagi being culturally/linguistically a Central Island (Kulkalaig territory, specifically part of Waraber tribal waters), Moa is part of the Muwalaig Italaig Kaiwalaig [Kauraraig/Kaurareg] tribal areas, with two groups, the Italaig of the south, and the Muwalaig of the north. Many Kauraraig also live there, having been forcibly moved there in 1922–1923. Badu and Mabuiag are the Maluigal Deep Sea People.
Ішкі аралдар (Kaiwalagal Kawrareg аборигендер ұлты)
Бұл аралдар, сондай-ақ Бейсенбі аралдары тобы деп аталады, Кейп-Йорк түбегіне ең жақын орналасқан, олардың топографиясы мен геологиялық тарихы өте ұқсас. Муралаг (Уэльс принці аралы) – бұл бұл бұғаздың ең үлкен аралы және осы тығыз топталған топтың орталығын құрайды. Көптеген есе кішкентай Вайбен (Бейсенбі аралы) аймақтың әкімшілік орталығы және ең көп халқы бар жер. Бұл аралдардың бірнешеуінде тұрақты тұщы су бұлақтары бар, ал кейбіреулерінде 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында алтын өндірілген. Австралия материгіне жақындығының арқасында, олар перленең және балық аулау өнеркәсібінің орталықтары болды. Нұрупай (Хорн аралы) аймақтың әуежайына ие, сондықтан ол көптеген басқа қауымдардан келген тұрғындармен байланыс пунктіне ұқсайды. Кирири (Хэммонд аралы) – бұл топтағы тағы бір тұрақты қоныстанған арал; Туинд (Иелік аралы) 1770 жылы лейтенант Джеймс Куктың сол жерге түсуімен танымал. Моа, жақын батыс тобында орналасқан, мәдени және тілдік жағынан осы топтың бір бөлігі болып табылады.
These islands, also known as the Thursday Island group, lie closest to Cape York Peninsula, and their topography and geological history is very similar. Muralag (Prince of Wales Island) is the largest of the Strait's islands, and forms the centre of this closely grouped cluster. The much smaller Waiben Thursday Island is the region's administrative centre and most heavily populated. Several of these islands have permanent freshwater springs, and some were also mined for gold in the late 19th and early 20th centuries. Because of their proximity to the Australian mainland, they have also been centres of pearling and fishing industries. Nurupai Horn Island holds the region's airport, and as a result is something of an entrepôt with inhabitants drawn from many other communities. Kiriri (Hammond Island) is the other permanently settled island of this group; Tuined (Possession Island) is noted for Lt. James Cook's landing there in 1770. Moa in the Near Western group is culturally and linguistically speaking part of this group.
Орталық аралдар (Кулкалгал ұлты)
Бұл шоғыр Торрес бұғазының ортасында кеңінен таралған, көптеген шағын құмды сайлардан тұрады, олар жақын маңдағы Ұлы Барьерлі рифте кездесетіндей, коралл рифтерімен қоршалған. Дегенмен, бұл топтағы Гербар (Екі бауырлас) және Яма (Ям аралы) сияқты солтүстік аралдар сайлар емес, биік базальттық жартастар. Наги осы топтың мәдени-тілдік бөлігі болып табылады және биік базальттық жартастарға ие. Порума (Кокос аралы), Варабер аралы және Масиг (Йорк аралы) сияқты төмен жатқан, мекенделген коралл сайларының көпшілігі ұзындығынан кем және енінен тарырақ. Олардың кейбіреулері тұзды судың енуіне байланысты қиындықтарға тап болды.
This cluster is more widely distributed in the middle of Torres Strait, consisting of many small sandy cays surrounded by coral reefs, similar to those found in the nearby Great Barrier Reef. The more northerly islands in this group however, such as Gerbar (Two Brothers) and Iama (Yam Island), are high basaltic outcrops, not cays. Nagi is a culturo linguistic part of this group, and also has high basaltic outcropping. The low lying inhabited coral cays, such as Poruma (Coconut Island), Warraber Island and Masig (Yorke Island) are mostly less than long, and no wider than Several have had problems with saltwater intrusion.
Шығыс аралдары (Кемер-Кемер-Мериам ұлты)
Бұл топтағы аралдар (атап айтқанда Мер (Мюррей аралы), Дауар және Вайер, сондай-ақ солтүстікке қарай Эруб аралы мен Стивен аралы (Угар)) қалғандарынан өзгеше жаратылған. Олардың пайда болуы вулкандық, плейстоцен дәуірінде активті болған жанартаулардың шыңдарынан құралған. Осының салдарынан олардың төбелерінде құнарлы және бай қызыл түсті вулкандық топырақтар бар, және қалың өсімдік жамылғысымен жабылған. Бұл аралдардың ең шығыс бөлігі Ұлы Барьер рифінің солтүстік тармағына жақын орналасқан.
The islands of this group (principally Mer (Murray Island), Dauar and Waier, with Erub Island and Stephen Island (Ugar) further north) are formed differently from the rest. They are volcanic in origin, the peaks of volcanoes which were active in Pleistocene times. Consequently, their hillsides have rich and fertile red volcanic soils, and are thickly vegetated. The easternmost of these are less than from the northern extension of the Great Barrier Reef.
Өңірлік орган
1994 жылы құрылған Австралияның заңдық өкіметі Торрес бұғазының өңірлік билігі (ТСРА) аралдарды басқаруды жүзеге асырады. ТСРА-да Торрес бұғазы аймағында тұратын Торрес бұғазы аралдары мен аборигендер қауымдастықтарының 20 өкілінен тұратын сайланған кеңес бар. 1984 жылғы Квинслендтің Қоғамдық қызмет (Торрес бұғазы) туралы заңына және 1989 жылғы ATSIC туралы заңның 5-бөліміне сәйкес, әрбір құрылған жергілікті қауымдастықтан бір өкіл кеңеске сайланады. ТСРА өзі Австралия Премьер-Министрінің және Министрлер Кабинетінің ведомствосының (бұрын Отбасылар, қоғамдық қызметтер және аборигендер істері ведомствосы) құзыретіне жатады. Бейсенбі аралы аралдардың әкімшілік орталығы болып табылады. ТСРА қазіргі таңда жергілікті қауымдастықтарды федералды және штаттық деңгейлерде ұсытады; бұрын штаттық өкілдік Квинслендтің заңдық органы арқылы жүзеге асырылды, ол Аралдық үйлестіру кеңесі (ICC) деп аталды. Торрес бұғазы аралдары аймағының жергілікті басқару аймағы 2008 жылдың наурызында ICC-ді алмастырды. 2008 жылдың наурыз айында Торрес бұғазының аралдық кеңестерінің он бесi қаржылық тұрақтылық, есеп беру және штат бойынша жергілікті басқарудың ашықтығын қамтамасыз ету мақсатында Квинсленд үкіметі құрған Торрес бұғазы аралдық аймақтық кеңесін (немесе Торрес бұғазы аралдық аймағын) құру үшін біріктірілді.
The Torres Strait Regional Authority (TSRA), an Australian Commonwealth statutory authority created in 1994, exercises governance over the islands. The TSRA has an elected board comprising 20 representatives from the Torres Strait Islander and Aboriginal communities resident in the Torres Strait region. One representative per established local community wins election to the board under the Queensland Community Services (Torres Strait) Act 1984 and Division 5 of the ATSIC Act 1989. The TSRA itself falls under the portfolio responsibilities of the Australian Government Department of the Prime Minister and Cabinet (previously under the Department of Families, Community Services and Indigenous Affairs). Thursday Island functions as the administrative centre of the islands. The TSRA now represents the local communities at both Commonwealth and State levels; previously, State representation operated via a Queensland statutory authority called the Island Coordinating Council (ICC). The Torres Strait Island Region local government area superseded the ICC in March 2008. In March 2008, fifteen Torres Strait Islander Councils were amalgamated into a single body to form a Torres Strait Island Regional Council, or Torres Strait Island Region, created by the Queensland Government in the interest of financial viability, and accountability and transparency of local Governments throughout the State.
Тәуелсіздік қозғалысы
Тәуелсіздікті қолдаған саясаткерлердің қатарында Боб Каттер және Квинслендтің бұрынғы премьер-министрі Анна Блай бар. Ол 2011 жылдың тамызында Премьер-министр Джулия Гиллардқа Торес бұғазының Австралиядан тәуелсіздігін қолдап хат жолдады. Премьер-министр Гиллард 2011 жылдың қазан айында "оның үкіметі Торес бұғазының өзін-өзі басқару туралы өтінішін құрметпен қарастыратынын" мәлімдеді. Тәуелсіздікті қолдаған тағы бір тұлға – Австралияның аборигендер құқықтары үшін күрескен белсенді Эдди Мабо.
Politicians who have declared support for independence, include Bob Katter and former Queensland Premier Anna Bligh, who in August 2011 wrote to Prime Minister Julia Gillard in support of Torres Strait Islands independence from Australia; Prime Minister Gillard said in October 2011 "her government will respectfully consider the Torres Strait's request for self government". Other figures who have supported independence include Australian Indigenous rights campaigner Eddie Mabo.
Тілдер
Торрес бұғазының аралдарының жергілікті халқы – аралдардың түпкілікті тұрғындары – негізінен меланезиялықтар, мәдени тұрғыдан Папуа – Жаңа Гвинеяның жағалау халықтарына ең жақын. Осылайша, олар Австралияның аборигендерінен ерекшеленеді және тарихи сауда мен некелесудің жалғасуына қарамастан, олар туралы бөлек айтылады. Материктің жақын жағалауында Бамага және Сеисия деген екі Торрес бұғазы аралдары қауымдастығы бар. Торрес бұғазы туралы шартқа сәйкес, Папуа – Жаңа Гвинея тұрғындарына дәстүрлі мақсаттармен Торрес бұғазы аралдарына баруға рұқсат етіледі. Аралдарда үш тілде сөйленеді. Екі түпкілікті тіл – Батыс Орталық Торрес бұғазы тілі (Калау Лагау Я, Калау Кавау Я, Кулкалгау Я және Каивалигау Я сияқты түрлі атаулармен белгілі) және Шығыс Торрес тілі – Мериам Мир. Юмплаток (Торрес бұғазы креолы және Броукен деп те аталады) – Торрес бұғазында қолданылатын қазіргі заманғы Торрес бұғазы арал тілі. 19 ғасырдан бері миссионерлер, саудагерлер және басқа да ағылшын тілді адамдармен байланыс пиджин тілінің пайда болуына әкелді. Ол креол тілі ретінде дамыды, өзінің ерекше дыбыстық жүйесі, грамматикасы, сөздік қоры, қолданысы және мағынасы бар. Торрес бұғазы креолына көптеген Торрес бұғазының арал тұрғындары сөйлейді, ол Австралияның стандартты ағылшын тілі мен дәстүрлі түпкілікті тілдердің қоспасы болып табылады. Бұл ағылшын тіліне негіделген креол, бірақ әр аралдың өзіндік креол нұсқасы бар. Торрес бұғазы креолы Австралия материгінде де қолданылады, оның ішінде Солтүстік жарты арал аймағында және Кейрнс, Таунсвилл, Маккей, Рокхэмптон және Брисбен сияқты жағалаулық қалаларда.
Torres Strait Islander peoples, the indigenous peoples of the islands, are predominantly Melanesians, culturally most akin to the coastal peoples of Papua New Guinea. Thus, they are regarded as being distinct from Aboriginal peoples of Australia and are generally referred to separately, despite ongoing historical trade and inter marriage with mainland Aboriginal people. There are also two Torres Strait Islander communities on the nearby coast of the mainland, Bamaga and Seisia. According to the Torres Strait Treaty, residents of Papua New Guinea are permitted to visit the Torres Strait Islands for traditional purposes. There are three languages spoken on the islands. The two indigenous languages are the Western Central Torres Strait Language (called by various names, including Kalaw Lagaw Ya, Kalaw Kawaw Ya, Kulkalgau Ya and Kaiwaligau Ya), and the Eastern Torres Language Meriam Mir. Yumplatok (also known as Torres Strait Creole and Broken) is a contemporary Torres Strait Island language spoken in the Torres Strait. The contact with missionaries, traders and other English speakers since the 19th century led to the development of a pidgin language. It developed more fully as a creole language, with its own distinctive sound system, grammar, vocabulary, usage and meaning. Torres Strait Creole is spoken by most Torres Strait Islanders and is a mixture of Standard Australian English and traditional indigenous languages. It is an English based creole; however, each island has its own version of creole. Torres Strait Creole is also spoken on the Australian mainland, including in the Northern Peninsula Area Region and coastal communities such as Cairns, Townsville, Mackay, Rockhampton and Brisbane.
Климаттың өзгеруі
Торрес бұғазындағы аралдар, әсіресе теңіз деңгейінен көп көтерілмейтін аралдар, теңіз деңгейінің көтерілуінен қорқанышқа толы. Дауылды желдер мен үлкен толқындар ең қауіпті. Басқа да туындап жатқан мәселелер: топырақ эрозиясы, мүліктердің зақымдануы, ішуге жарамды судың ластануы және қабірлердің ашылуы. 2010 жылдың маусым айына дейін Торрес бұғазы аралдарының тұрғындарын қоныстандыру жоспары болған жоқ. 2021 жылға қарай кем дегенде бір тұщы су қоймасы кермек суға айналды. Бойгу аралында толқын тосқыштардың құрылысы басталды, ал Масиг аралы одан кейін кезегін күтуде.
The Torres Strait Islands are threatened by rising sea levels, especially those islands which do not rise more than above sea level. Storm surges and high tides pose the greatest danger. Other developing problems include erosion, property damage, drinking water contamination and the unearthing of the dead. As of June 2010, there were no relocation strategies in place for Torres Strait Islanders. By 2021, at least one freshwater well had turned to salt water. Construction of sea walls has begun on Boigu Island, and Masig Island is next in line.
Ауруларды бақылау
Банан өсімдіктерінің жапырақ ауруы – қара сигатока, бүкіл әлемде банан үшін ең қауіпті ауру болып саналады және Папуа-Жаңа Гвинея мен Торрес бұғазы аралдарында ендемік болып табылады. Кейде инфекциялар Кейп-Йорк түбегінде де табылды, бірақ жою бағдарламалары арқылы олардың таралуы тоқтатылды. Бұл аурудың материкке Торрес бұғазы аралдарынан әкелінген өсімдік материалдары арқылы келгені мүмкін.
The banana plant leaf disease black sigatoka, the major banana disease worldwide, is endemic to Papua New Guinea and the Torres Strait Islands. Occasional infections have been discovered on Cape York Peninsula but they have been successfully halted with eradication programs. The disease most likely appeared on the mainland via plant material from the Torres Strait Islands.
Музыка
Торрес бұғазының музыкасы көбінесе аспаптармен сүйемелделіп айтылатын ән түрінде болады. 1871 жылдан бастап Лондондық миссионерлік қоғам арқылы христиан дінінің таралуы зор ықпал еткенімен, одан бұрын музыкалық мәдениет бұл бұғаздың мәдени және географиялық алуандылығын көрсететін.
The music of the Torres Strait is principally vocal accompanied by instruments. The introduction of Christianity through the London Missionary Society, beginning in 1871, had a profound influence, but before that time the musical culture reflected the cultural and geographic diversity of the Strait.