Кіріспе
Харви Куртцман (1924–1993) – американдық карикатурист және редактор. Оның ең танымал жұмыстарының ішінде 1952 жылдан 1956 жылға дейін «Mad» пародиялық комикс кітабын жазу және редакциялау, ал 1962 жылдан 1988 жылға дейін «Playboy» журналында «Little Annie Fanny» комикстерін жазу бар. Оның туындылары сатиралық және пародиялық халық мәдениеті, әлеуметтік сын және егжей-тегжейлілікке назар аударуымен ерекшеленеді. Куртцманның жұмыс әдісі авторлық стильмен салыстырылады, және ол оның әңгімелерін суреттеушілердің оның макетіне қатаң түрде бағынуын күтетін. Куртцман 1950 жылы EC Comics компаниясында «New Trend» комикс кітаптарының желісінде жұмыс істей бастады. Ол «Two Fisted Tales» және «Frontline Combat» соғыс комикс кітаптарын жазып, редакциялады, сонымен қатар мұқият зерттелген көптеген әңгімелердің авторы болды, содан кейін 1952 жылы ол ең есте қаларлық комикс кітабын жариялады. Куртцман әңгімелерге сценарий жазып, оларды EC-нің ең жақсы карикатуристеріне тапсырды, көбінесе Уилл Элдер, Уоли Вуд және Джек Дэвис осы жұмысты орындады; алғашқы «Mad» әлеуметтік сын және халық мәдениетінің пародиясы үшін танымал болды. 1955 жылы комикс кітабы журнал форматына ауысты, ал Куртцман 1956 жылы EC иесі Уильям Гейнспен қаржылық бақылау мәселесіне байланысты оны тастап кетті. Одан кейін ол түрлі карикатуралық жұмыстар жасады, соның ішінде қысқа ғұмырлы «Trump» және жеке жарияланған «Humbug» журналдарын редакциялады. 1959 жылы ол ересектерге арналған, сатирикалық «Jungle Book» – түпнұсқа комикстердің алғашқы кітабын шығарды. Ол 1960 жылдан 1965 жылға дейін «Help!» журналын редакциялады, бұл журналда болашақ «Monty Python» мүшесі және кинорежиссер Терри Гиллиамның, сондай-ақ Роберт Крамб және Гилберт Шелтон сияқты андеграунд карикатуристерінің алғашқы туындылары жарияланды. «Little Annie Fanny» Playboy журналында сәтті жарияланғаннан кейін ол «Help!» журналын жабуға мәжбүр болды. Энни Фанни оның мансабының қалған бөлігінде көптеген табыс әкелсе де, ол әртүрлі туындыларды жасауды жалғастырды, соның ішінде 1967 жылы «Mad Monster Party?» анимациялық фильмінің сценарийін жазып, 1969 жылы «Sesame Street» үшін бірнеше қысқа фильмдерді режиссерлік етіп, сценарийін жазып, дизайнын жасады. 1973 жылдан бастап Куртцман Нью-Йорктегі Көрнекі өнер мектебінде карикатура жасаудан сабақ берді. Оның туындылары өмірінің соңына қарай кең танылды, және ол өзінің көптеген жұмыстарын қайта басылымдауды қадағалады. 1988 жылы Харви сыйлығы Куртцманның құрметіне тағайындалды. 1989 жылы ол Уилл Эйснердің комикс кітаптарының Даңқ залына енгізілді, ал оның жұмысы The Comics Journal журналының «20 ғасырдың ең үздік 100 комиксі» тізімінде бес орынға ие болды.
Harvey Kurtzman ('/k//ɜr//t//s//m//ə//n/; October 3, 1924 – February 21, 1993) was an American cartoonist and editor. His best known work includes writing and editing the parodic comic book Mad from 1952 until 1956, and writing the Little Annie Fanny strips in Playboy from 1962 until 1988. His work is noted for its satire and parody of popular culture, social critique, and attention to detail. Kurtzman's working method has been likened to that of an auteur, and he expected those who illustrated his stories to follow his layouts strictly. Kurtzman began to work on the New Trend line of comic books at EC Comics in 1950. He wrote and edited the Two Fisted Tales and Frontline Combat war comic books, where he also drew many of the carefully researched stories, before he created his most remembered comic book, Mad, in 1952. Kurtzman scripted the stories and had them drawn by top EC cartoonists, most frequently Will Elder, Wally Wood, and Jack Davis; the early Mad was noted for its social critique and parodies of pop culture. The comic book switched to a magazine format in 1955, and Kurtzman left it in 1956 over a dispute with EC's owner William Gaines over financial control. Following his departure, he did a variety of cartooning work, including editing the short lived Trump and the self published Humbug. In 1959, he produced the first book length work of original comics, the adult oriented, satirical Jungle Book. He edited the low budget Help! from 1960 to 1965, a humor magazine which featured work by future Monty Python member and film director Terry Gilliam and the earliest work of underground cartoonists such as Robert Crumb and Gilbert Shelton. He brought Help! to an end after the success of the risqué Playboy feature Little Annie Fanny began to take up his time. While Annie Fanny provided much of his income for the rest of his career, he continued to produce an eclectic body of work, including screenwriting the animated Mad Monster Party? in 1967 and directing, writing and designing several shorts for Sesame Street in 1969. From 1973, Kurtzman taught cartooning at the School of Visual Arts in New York. His work gained greater recognition toward the end of his life, and he oversaw deluxe reprintings of much of his work. The Harvey Award was named in Kurtzman's honor in 1988. He was inducted into the Will Eisner Comic Book Hall of Fame in 1989, and his work earned five positions on The Comics Journals Top 100 Comics of the 20th Century.
Ерте өмір (19241942)
Харви Курцман сұхбаттарында ата-анасы туралы аз айтты, ал олардың Америкаға дейінгі өмірі туралы көп мәлімет белгілі емес. Дэвид Курцман мен Эдит Шерман Украинаның Одесса қаласында өсті, сауатты қала тұрғындары болды. Олар үлкен еврей қауымына жататын, олар ұзақ жылдар бойы антисемиттік қысымға ұшырады, ал Ресей революциясынан кейін қала экономикалық қиындыққа тап болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Дэвид Нью-Йоркке эмиграциялады, ал Эдит көп ұзамай «үмітсіз сапар» деп атаған жаңа Кеңес Одағынан қашуға мәжбүр болды. Олар сол жерде азаматтық рәсіммен некелесті. Олардың алғашқы ұлы, Закари, 1923 жылдың 8 сәуірінде дүниеге келді. Харви Курцман 1924 жылдың 3 қазанында Нью-Йорктегі Бруклинде, 428 Шығыс 98-ші көшедегі пәтерде дүниеге келді. Дэвид христиан ғылымы шіркеуіне қосылды, және қан кетуімен бірге пайда болған жарадан зардап шеккенде, оны емдеу үшін дұғаға жүгінді; ол 1928 жылдың 29 қарашасында 36 жасында қайтыс болды. Отбасының қаржылық жағдайы соншалықты қиын болғандықтан, анасы Курцман бауырларын үш айға жетімдер үйіне орналастырды, одан кейін тігінші болып жұмыс тауып, оларды қайтарып алды. Бірнеше айдан кейін Эдит Ресейден келген еврей иммигрант Абрахам Перкеске қайтадан үйленді, ол баспа ісінде мыс кескіш болып жұмыс істеді. Курцман ұлдары өз тегін сақтап қалды, ал анасы Перкес тегін алды. 1931 жылдың 17 ақпанында олардың ұлы Дэниел дүниеге келді. 1934 жылы отбасы Бронкстің жақсырақ ауданына көшіп, 2166 Клинтон авенюінде тұрды. Перкес бай емес еді, бірақ 1930 жылдардағы Ұлы депрессия кезінде отбасын қамтамасыз ете алды. Ол кәсіби одақ мүшесі болды, ал жұбайлар «Daily Worker» коммунистік газетін оқыды. Перкес жас Курцманды жұмысына алып келді және оны дизайнмен және сурет салумен айналысуға, өзін кәсіби суретші деп санауға ынталандырды. Ол ұялшақ болғанымен, мұғалімдері Курцманның бастауыш сыныптардағы зиялы деңгейі жоғары екенін мойындап, оған бір сыныпты өткізіп жіберуге рұқсат берді. Ол бұл комикстерді Голдбергтің «Mike and Ike» комиксінен шабыттанған «Ikey and Mikey» деп атады. Оның әкесі де өнерге қызығушылық танытып, балаларды музейлерге алып баратын. Анасы оның өнерін дамытуға көмектесіп, өнер сабақтарына жаздырды; сенбі күндері ол Манхэттенге метромен формалды өнер білімі алу үшін баратын. Ата-анасы оны солшыл еврей лагері «Kinderland»-ке жіберді, бірақ ол оның догматикалық атмосферасын ұнатпады. Курцман ағайындары еврей мұрасынан ұялған жоқ, бірақ ешқайсысы бар-мицва рәсіміне келіспеді. Курцман 1930 жылдардың соңында комикстерге және жаңадан пайда болған комикс кітаптарына ғашық болды. Ата-анасының газеттеріндегілерге қанағаттанбай, ол көршілерінің газеттеріндегі жексенбілік комикс бөлімдерін іздеп қоқыс жәшіктерін аралады. Ол көптеген түрлі комикстерді тамашалады, соның ішінде Хамлиннің «Alley Oop», Канифтің «Terry and the Pirates», Гулдтың «Dick Tracy», Фостердің «Prince Valiant», Реймондтың «Flash Gordon» және Кэпптің «Li'l Abner». Ол Уилл Эйснердің «The Spirit» комикс кітабын «басқа комикс кітаптарын өлшейтін стандарт» деп санады және Эйснерді «бұрын-соңды көрілмеген ең ұлы виртуоз карикатурист» деп атады. Эйснердің беттерді орналастыруы Курцманның жұмысына айтарлықтай әсер етті. 14 жасында Курцман мультфильмдер байқауында жеңіске жетті, оған бір доллар сыйлық ретінде берілді және оның мультфильмі «Tip Top Comics 36» (1939 сәуір) журналында жарияланды. Болашақтағы әріптесі Джек Дэвис осыдан бірнеше нөмір бұрын сол байқауда жеңіске жеткен еді. Жыл сайынғы Джон Ванамейкер өнер байқауында жеңіп алғаннан кейін Курцман «The High School of Music & Art» мектебінде оқуға стипендия алды. Болашақтағы әріптестері Уилл Эльдер, Ал Фельдштейн, Ал Джаффи, Джон Северин және Чарльз Стерн де осы мектепке қатысты. Оның амбициялары сол кезде де айқын болды; 2016 жылғы Нью-Йорк комикс-конвенциясында Джаффи 15 жасар Курцман өзінің студенттері Джаффи мен Эльдерге «Бір күні менде журнал болады, мен сіздерді жалдамақпын» дегенін айтты. Курцман 1941 жылы 16 жасында бітіріп, стипендиямен Купер Юнионға түсті. Курцман бір жылдан кейін комикстер жасауға көңіл бөлгендіктен оқуын тоқтатты.
Карьерасының алғашқы жылдары (19421949)
Курцман 1942 жылы Альфред Андриоламен кездесті, Мартин Шериданның «Классикалық комикстер және олардың жаратушылары» кітабында Андриоланың жас карикатуристерге көмектесуге дайын екенін айтқан цитатасы оны ынталандырды. Курцман кездесуді белгіледі, бірақ Андриоланың оның жұмысына берген жауабы көңілсіз болды – ол Курцманға карикатураны тастауды айтты. Курцман бұл кездесуді «өміріндегі ең жаман күндердің бірі» деп атады, бірақ Андриоланың кеңесін елемеді және портфолиосын сатуды жалғастырды. Курцман 1942 жылы комикс индустриясында алғашқы мүмкіндігін Луи Ферштадттың студиясында, Quality, Ace, Gilberton және Daily Worker комикстері үшін жұмыс істегенге дейін, түрлі шаруа жұмыстарын істеп жүрді. Оның алғашқы жарияланған жұмысы – «Моби Дик» адаптациясын қамтитын «Gilberton's Classic Comics» журналының 5-шы санының (1942 жылғы қыркүйек) шығарылымына көмектесу болды. Оның алғашқы қаламмен салған жұмысы «Four Favorites» журналының 8-ші санында (1942 жылғы желтоқсан) пайда болды. 1942 және 1943 жылдары ол көптеген ерекшеленбеген жұмыстарды жасады, кейіннен оларды «өте қарапайым, өте жаман нәрселер» деп атады, содан кейін 1943 жылы Екінші дүниежүзілік соғысқа шақырылды. Курцман жаяу әскерге оқуға түсті, бірақ шетелге жіберілмеді. Ол Луизиана, Солтүстік Каролина, Оңтүстік Каролина және Техас штаттарында орналасты. Ол оқулықтарға, плакаттарға және жарнама парақшаларына суреттер салды, лагерь газеттері мен хабарламаларына карикатуралар түсірді. Ол жерде баспагер және карикатурист Л. Б. Коул оны баспагер Рае Херманның Orbit Publications басылымы үшін «Қара Венера» суперқаһарманын салуға шақырды. 1944 жылы Солтүстік Каролинада орналасқан кезінде бірнеше жергілікті басылымдарда жұмыс істеді және 1945 жылғы қазан айының соңында Yank журналында бірнеше әзіл-қалжыңдық карикатуралары жарияланды. Жұмыс көлемі Курцманға өзінің стилін жетілдіруге мүмкіндік берді, ол одан әрі тазартылып, ерекшеленді. Соғыстан кейін босатылғаннан кейін Курцман комикс индустриясында күшті бәсекелестікке тап болды, өйткені фриланс жұмысы комикс шығарушылардың жүйесін алмастырды. Ол PM газетіне жұмысқа өтініш берді, бірақ оның портфолиосын мультфильм редакторы Уолт Келли қабылдамады. Бірқатар қысқа мерзімді тапсырмалар мен серіктестіктерден кейін Курцман бұрынғы Музыка және өнер мектебінің түлектері Уилл Эльдер және Чарльз Стернмен кездесті. 1947 жылы Чарльз Уильям Харви студиясын ашты, бірақ жұмыс табу қиын болды. Үшеуі де бизнес жағынан нашар білді. Курцман төлемдерді басқарды. Бродвейдегі студиясын Курцман 1951 жылдың соңына дейін ашық ұстады, олар Джон Северин, Дейв Берг және Рене Госсиньи сияқты карикатуристерге орын жалдады. Курцман мансабының басынан бастап баспагер Мартин Гудман үшін кроссвордтар жасады. Гудманның алыс туысы Стэн Ли Гудманның Timely Comics журналының редакторы (Marvel Comics журналының алдағысы) болып жұмыс істеді. Ол Курцманға бір беттік толтырғыштарды салуға жұмыс ұсынды, төлемақысы аз болған жұмыс. Ли комикске «Эй, қара!» деп ат қойды, ал Курцман 1946 жылдан 1949 жылға дейін оның 150 эпизодын жасады. 1946 жылдың басында Музыка және өнер мектебінің түлектерінің кездесуінде Курцман Адель Хасанмен танысты, ол Timely журналының қызметкерлерінің бірі болды және Уилл Эльдермен кездесіп жүрді. Ол Курцманға ғашық болды және Аль Джаффиге «онымен үйленгісі келетінін» айтты. Сол жылы Timely журналы «Қазір сіз редактор бола аласыз!» атты сайлау өткізді, онда Хасанға дауыс бюллетеньдерін сұрыптау тапсырылды. Ол оқырмандардың Курцманның «Эй, қара!» комиксін өзінің қаншалықты ұнатуын көргеніне көңіл көшпеді. Ол Курцманның пайдасына «сайлау бюллетеньдерін толтырды», бұл Стэн Лиді Курцманға көбірек жұмыс беруге итермеледі. Курцманға сөйлейтін жануарлар туралы Pigtales комиксі берілді, ол тұрақты фриланс ставкаларымен төленді, сондай-ақ басқа да түрлі тапсырмалар берілді. Харви Timely кеңсесіне жиі келіп, Адельмен флирт жасап, ақырында таныса бастады. Ол сол күзде колледжге түсті, Курцманмен жиі хат алмасты, жақын арада колледжден шығып, екеуі қыркүйекте үйленді. 1948 жылы Курцман «Silver Linings» атты жексенбілік комикс шығарды, ол наурыз және маусым аралығында New York Herald Tribune газетінде сирек жарық көрді. Ли «Эй, қара!» комиксін 1949 жылы тоқтатып, Курцманды Timely журналының отбасылық бағытталған комикстері үшін ұзақ комикстер салуға мүмкіндік берді. Курцманға Лидің «Раусти» комиксінің суреттерін салу тапсырылды, ол Чик Янгтың «Блонди» комиксінің көшірмесі болды, бірақ бұл жұмыстан көңілі қалды және басқа жұмыс іздеуді бастады. Ол Egghead Doodle және Genius комикстерінің бір беттік эпизодтарын Timely және Al Capp-тың Toby Press басылымдарына фриланс негізде сатты. Ол Тобиге ұзақ комикстерін де сатты, оның ішінде Pot Shot Pete атты батырлық пародиясының эпизодтары, ол Курцманның болашақта танымал болатын поп-мәдениетін сатиралық сипаттауын білдіретін қысқа мерзімді комикс болды. Курцман Чарльз Бироның «Crime Does Not Pay» комиксімен танысты, бұл комиксті Курцман «біздің жас кезіміздегі андеграунд комикстеріндей қызығушылықпен оқыған» деп сипаттады. Бұл комикстердегі оқиғалар сол кездегі комикстерге тән қашқындық ойын-сауықтан өзгеше, шындықтың бір жағын көрсетті, және бұл Курцманның EC Comics журналында жасайтын соғыс және әлеуметтік драма комикстеріне әсер етті.
ЕО мен Мад (1949-1956 жж.)
Курцман жұмысын таратқанды жалғастырып, Ace/Periodical, Quality, Aviation Press, Timely, сондай-ақ Varsity және Parents журналдары үшін жұмыс жасады. Ол балаларға арналған бірнеше кітап жазды, олардың төртеуі Рене Госсинимен бірлесіп жазылған. Ол білім беру комикстерінің үлгілерін EC Comics кеңсесіне әкелді. "EC" бастапқыда Макс Гейнс басқарған кезде "Білім беру комикстері" деп аталды, бірақ оның ұлы Билл бизнесті мұра еткен соң компанияның бағытын және атын "Көңілді комикстерге" өзгертті. Гейнс Курцманның "Қараңызшы!" үлгілерін ұнатып, бірақ оның ерекше дағдыларын дереу қолдануға ниеті болмады. Гейнс Курцманды ағасы Дэвидке жіберді, ол оған "Бақытты күрескен" атты төмен жалақылы жұмысты тапсырды – бұл сифилис туралы білім беру мазмұны бар екі қолды ковбой оқиғасы. EC есігі ашылғаннан кейін Курцман 1950 жылы баспагерден тұрақты жұмыс ала бастады. Сол көктемде EC-нің қорқыныш, фантастика және ғылыми фантастика комикстерінің "Жаңа бағыт" желісі басталды, және Курцман осы жанрлардағы оқиғалармен үлес қосты. Оның табысы өткен жылмен салыстырғанда екі есеге өсті. 1950 жылдың соңында ол "Екі есе күшті әңгімелер" атты оқиғалық тақырыпты жазуға және редакциялауға кірісті, оны Рой Крейннің танымал комиксі "Капитан Изи" сияқты комикс ретінде ұсынды. Комикс Крейннің идеализміне қарағанда реалистік оқиғаларды ұсынумен ерекшеленді, американдық комикстерде бұрын-соңды көрінбеген реализм деңгейі. 1951 жылдың ортасында "Алдыңғы қатардағы шайқас" атты соғыс оқиғалары жарық көрді. Бұл оқиғалар тек қазіргі заманғы соғыс туралы ғана емес, сонымен қатар Рим легиондары және Наполеонның жорықтары сияқты тарихтың тереңінен алынған. Курцман Екінші дүниежүзілік соғыстан бері АҚШ-ты қамтып алған соғыстың идеализациясын қабылдамады. Ол жазған оқиғалардың шындығын іздеу үшін Нью-Йорк қалалық кітапханасында сағаттап отырды, кейде бір оқиғаны зерттеуге бірнеше күн немесе апта жұмсады. Оның зерттеулері құтқару ұшағымен ұшып, GI-мен сұхбаттасуды және хат алмасуды, сондай-ақ көмекшісі Джерри ДеФуччоны дыбыс эффектілерін жинау үшін су асты қайығына саяхатқа жіберуді қамтыды. (ДеФуччоның осы тапсырмадан шыққан алғашқы есебі Курцманға "Көптеген батыл жүректер тереңде ұйықтап жатыр, глуб-глуб!" деп жазылған 10 сөзді телеграмма болды.) Оқиғалар ұлттық немесе этникалық ерекшеліктеріне қарамастан, қақтығыстың екі жағына да жанашырлықпен қарады. Ол соғыстың объективті шындығын айтуға тырысты, оны абыройдан айырып, оның бекерлігін көрсетті, бірақ оқиғалар тікелей соғысқа қарсы болған жоқ. Гейнс Курцманға үлкен көркемдік еркіндік берді, бірақ ол өзі қатаң талапкер болды. Ол өз суреттерін салған суретшілердің макеттерінен ауытқуын қаламайтын. Суретшілер, әдетте, Курцманның шығармашылық билігіне құрмет көрсеткендіктен оның тілегін орындады, бірақ Берни Кригштейн және Дэн Барри сияқты кейбіреулері өздерінің көркемдік дербестігіне қол сұғылғандай сезінді. EC-да жұмыс істегендер өнімділікке байланысты төленді. Курцманның еңбекқор жұмыс әдістері оның EC-ның жазушысы және редакторы Ал Фелдштейнге қарағанда азырақ өнімді болғанын білдірді, және Курцман өзінің жұмысына жұмсаған күш-жігерінің қаржылық тұрғыдан бағаланбағанын сезінді. Ол ипотека мен отбасынан қаржылық ауыртпалық көріп жүрді. Ол сондай-ақ Фельдштейн шығарып жатқан кітаптардың қорқынышты мазмұнын жек көреді және олар өз жұмысынан үнемі сатылады. Ол бұл оқиғалар балаларға соғыс комикстерінің шовинистік көзқарасы сияқты әсер етеді деп сенді, ол өз жұмысында оған қарсы күреске тырысты. 1940 жылдардағы Курцманның әзіл-сықақ жұмыстарын еске түсіріп, Гейнс Курцманның табысын арттыру үшін әзіл-сықақ журналын ұсынды, өйткені ол зерттеуге аз уақыт пен күш жұмсалады деп сенді. Mad 1952 жылдың тамызында жарық көрді, ал Курцман алғашқы жиырма үш санының әрбір оқиғасын жазды. Mad журналында жазылған оқиғалар Курцманның пародиялық тақырыптардағы негізгі ақиқатсыздықтар деп санайтын нәрселеріне бағытталған, олар колледждің күлкі журналдарында кездесетін құрметсіз әзіл-сықаққа сүйенген. Олар Курцманның соғыс оқиғалары үшін дамыған сияқты бірте-бірте дамыды, ал оның макеттерін оларды жиі салған суретшілер, Уилл Элдер, Джек Дэвис және Уоли Вуд адалдықпен ұстанды. Mad бірден табысқа жетпеді, бірақ төртінші санынан бастап өз көрермендерін тапты, ол тез сатылып кетті. Бұл санда Вуд салған "Супермен" және "Капитан Марвелдің" пародиясы, National Periodicals (қазір DC Comics) Fawcett Comics-ке қарсы авторлық құқық бұзушылық туралы дауға дейін барды. National, Суперменнің авторлық құқығының иесі, пародияға қарсы тағы бір сот процесін бастаумен қорқытты. EC және National бір адвокатты ортақ пайдаланды, ол Гейнске пародияларды жариялауды тоқтатуға кеңес берді. Гейнс осы кеңесті қарастырып жатқанда, Курцман Mad-тің пародия құқығын қолдайтын заңдық прецедентті тапты. Гейнс EC-нің позициясын растайтын қағаз жазу үшін сол прецеденттің авторын жалдады, бірақ адвокат National-дың жағын алды. Гейнс үшінші адвокатқа кеңес сұрады, ол Гейнске қауіпті елемеуге және пародияларды жариялауды жалғастыруға кеңес берді. National сотқа шағымданудан бас тартты. Курцман төрт санынан кейін National-дың Бэтмен кейіпкерін пародизациялағанда, пародиада "Бэтбой және Рубин" комедиялық имитация екенін жариялайтын алты жеке пикет белгісі, плакат және басқа хабарламалар болды, мысалы: "Түкіргіш емес, мультфильм емес, гарпун емес, бірақ ЛАМПУН!". Нақты мақсаттарды пародизациялау Mad-тің негізгі бөлігіне айналды. 1954 жылдың сәуір айынан бастап, екі айда шығатын Mad, "Алдыңғы қатардағы шайқас" комиксінің тоқтатылуынан кейін ай сайын шыға бастады, оның сатылымы Корей соғысы аяқталғаннан кейін төмендеді. Жақын арада басқа баспагерлерден, сондай-ақ EC-ден Фельдштейн редакциялаған "Паника" комиксінен Mad-тің көптеген имитаторлары пайда болды. Курцман өзінің соғыс кітаптарына жұмсағандай, Mad-қа да көп күш жұмсады. Бұл оңай өндірілетін үшінші кітаптың мақсатын жеңді, бірақ "Алдыңғы қатардағы шайқас" тоқтатылғаннан кейін Курцман Mad-қа назар аударды. 1950 жылдардың басында Курцман Дэн Барридің қайта жаңартылған "Флэш Гордон" күнделікті комиксі үшін жазушылардың бірі болды. Ол комикс үшін екі тізбек жазды, олардың бір бөлігін Фрэнк Фразетта салған. Комикс жақын арада Mad-тің "Ет бағы!" комиксінің мақсатына айналды, оны Вуд салған, ол бұрын Барридің "Флэш Гордон" комиксіне көмектескен. 1954 жылы Курцман Диккенстің "Рождество жырлары" адаптауын жасады, ол 100 беттік, түрлі-түсті болып жоспарланған және оны Simon & Schuster және басқа баспагерлерге ұсынды. Ұсынысқа жеті аяқталған бет, сондай-ақ баспагерлердің теріске шығуы Курцманның сурет салу стиліне байланысты болған жағдайда Джек Дэвис қайта салған бір бет қосылды. Амбициялы жобаға баспагер табылған жоқ, өйткені комикстер әлі де мұндай жомарт қарау үшін тым төменгі деңгейде саналды. 1940 жылдардан бері қылмыс және қорқыныш комикстері жасөсперімдердің тәртібін бұзу туралы алаңдағандардың назарына ілікті. 1954 жылы Сенаттың Жастардың тәртібін бұзу жөніндегі кіші комитеті мұндай комикстерге қысым жасады, және осындай тауарлардың негізгі жеткізушісі болған EC өз тауарларын дистрибьюторы қабылдаудан бас тартты. Гейнс осы тақырыптарды тоқтатып, оларды "Жаңа бағыт" желісімен алмастыруға тырысты, бірақ 1955 жылдың күзіне дейін EC-нің жалғыз қалған комиксі Mad болды. Гейнс Курцманды EC-да ұстап тұру үшін шілдеде Mad форматын журналға өзгертуге рұқсат берді, өйткені Курцман Pageant журналынан жұмыс ұсынысын алған. Курцман ұзақ уақыттан бері жылтыр журналдарды басып шығару әлеміне қосылу армандайды және Гейнсті Mad-ті үлкен, ересек форматта басып шығаруға көндіруге тырысып келді. Pageant журналының тамыздық санында "Қазір комикстер ақылынан шығып кетті" деген мақала жарияланды, ал Pageant журналының баспагері Алекс Хиллман Курцманға жұмыс ұсынды. Өзінің жалғыз редакторы мен жазушысын жоғалту қаупімен Гейнс Курцманның талаптарына келісті. Mad журналының жиырма төртінші саны (1955 жылдың шілдесі) күтілгеннен жақсы нәтиже көрсетті және қайта басылуға тиіс болды, бұл журналдарды басып шығаруда ерекше жағдай. Жаңа презентация амбициялы болды және әзіл-сықақ жарнамаларын және Эрние Ковачс, Стэн Фреберг және Стив Аллен сияқты юмористтердің мәтіндік бөлімдерін қамтыды. Осы шамада Курцман...
Трамп, Хумбуг және Джунгли кітабы (19571959)
Хефнер Курцманды 1956 жылдың сәуірінен бастап жұмысқа алды. 1957 жылдың қаңтарында газет дүкендерінде жарқыраған, түрлі-түсті «Трамп» пайда болды. «Трампқа» үлес қосқан карикатурашылардың арасында «Mad» журналының тұрақты авторлары – Эльдер, Вуд, Дэвис және Джаффи, сондай-ақ Расс Хит, Ирвинг Гейс, Арнольд Рот және Р. О. Блехман сияқты жаңа суретшілер болды. Жазушылар Мел Брукс, Роджер Прайс, Дудлс Уивер және Макс Шульман да өз үлесін қосты. «50 центтік» журнал «Mad» журналының сәнді, әуесқой нұсқасы болды және жақсы сатылды. Өкінішке орай, Хефнер қаржылық қиындықтарға тап болып, екінші санынан кейін «Трампты» тоқтатты. Журнал нарықта сәтті болды, бірақ 100 000 долларлық шығын жинақталды, бұл туралы Хефнер: «Мен Харви Курцманға шексіз бюджет бердім, ол одан да асып кетті» деді. Хефнер бұл жаңалықты Курцманға жеке өзі жеткізді – үшінші баласы Элизабет дүниеге келген ауруханада. Адель күйеуінің жылап тұрғанын осымен бір рет ғана көргенін айтты. Курцман кейін «Трамп» – «үлкен юмор журналын» шығаруға ең жақын келген кезім еді, – деді. «Трамптың» суретшілері Playboy кеңсесінде осы жағдайды ойлап отырғанда, Рот скотч бөтелкесімен келді. Олар кеңседен кеткен кезде топ өздерінің баспа ісін бастауға келісті: «Хумбуг». Басылымды қаржыландырып, оны жасаған суретшілер басқарды, бірақ топтың ешқайсысының бизнес тәжірибесі болмады. Тек суретші Джек Дэвис жобаны қаржылай қолдаудан бас тартса да, тең акционер және жалғыз жалақылы қызметкер болды; оның қатысуы табысқа жету үшін маңызды деп есептелді. Кейінгі жылдары басқалар Дэвис «Хумбугтан» ақша тапқан жалғыз адам екенін әзілдеді. Курцманның жетекшілігімен қайта жанданған, тығыз байланыстағы топ колледж юмор журналдары сияқты сәнді басылым шығаруды көздеді, бірақ жалпы оқырмандарға арналған. «Mad» және «Трамптың» негізгі бөлігі болған поп-мәдениет сатирасымен қатар, «Хумбуг» көбінесе Курцманнан басқа жазушылардың тақырыптық және саяси сатирасын қамтыды. Хефнер «Трампты» тез арада тоқтатқаны үшін өкініш сезініп, топқа арзан бағамен қажетті кеңсе кеңістігін ұсынды. «Humbug» кішкентай форматына байланысты бірден қиындықтарға тап болды, бұл тұтынушыларға газет дүкендерінен табуды қиындатты. Сонымен қатар, тарату мәселесі де туды. Соңғы екі саны үшін «Humbug» әдеттегі журнал форматында басылып шықты, ал бағасы он бес центтен жиырма бес центке дейін көтерілді. Соңғы сәтте он бірінші санының беттер саны отыз екі беттен қырық сегіз бетке дейін көбейтілді, «Трамптың» материалдарын қайта басып шығарды. Бұл соңғы нөмірде Курцманның суретшілердің мансабын қорытындылаған және «Хумбугпен» қоштасу туралы хабарлаған өзін-өзі сынайтын хабары болды. Топтың тарап кетуінен кейін әртүрлі мансап жолдары болды. «Хумбуг» жабылып қалғаннан кейін Курцман бірнеше жыл бойы Playboy, Esquire, Madison Avenue, The Saturday Evening Post, TV Guide және Pageant сияқты журналдарға еркін еңбек етті. Эллиот Каплинмен бірге ол жақсы қабылдана алмаған комикстерді жасады, «Кермит Эрмит» және басқа да түрлі жұмыстармен бірге. 1958 жылы Курцман TV Guide-ге ересектерге арналған батыс телешоуларын пародизациялайтын комикстерді ұсынды; оның қабылданбауы оны әсіресе көңілді қалдырмады. 1959 жылы Ballantine Books өзінің табысты «Mad» журналының массалық нарықтық қағаз түріндегі қайта басып шығаруларын алмастыру үшін бірдеңе іздеді, өйткені Гейнс оны басқа баспагерге әкелді. Баллантайн бұған дейін «Humbug Digest» журналын да осы форматта шығарған болатын, бірақ ол нарықта нашар сатылды. Курцман форматқа сәйкес жасалған түпнұсқа материалдан тұратын кітапты ұсынды, оны Иан Баллантайн, күмәнмен, Курцманға деген құрметтен сеніммен қабылдады. Харви Курцманның «Жуңғар кітабы» – АҚШ-та алғашқы массалық нарықтағы түпнұсқа комикс мазмұнының қағаз түріндегі басылымы, ал Курцманның өмірбаяны жазушысы Денис Китчен графикалық романдардың бастауышы болды. Оның «Mad» әңгімелері жасөспірімдерге арналған болса, Курцман «Jungle Book-ті» ересектерге арнады, бұл американдық комикстерде ерекшелік еді. «Jungle Book» нашар сатылды, бірақ аз сандағы адал жанкүйерлерінің сүйіктісі болып қалды. Егер ол сәтті болса, Курцман осы бағыттағы басқа да кітаптармен жалғастыруды көздеді.
Help! және Кішкентай Энни Фанни (1960 1965)
Курцман "Шегіртке мен құмырсқаны" 1960 жылы "Эскуайр" журналында жариялады. Бұл комикс – хипстер шегіртке мен қажырлы еңбек ететін құмырсқаның әлеуметтік аллегориясы, олардың екеуі де соңында сәтсіздікке ұшырайды. Курцман үшін бұл ерекшелік болды, себебі ол оны толық түсті етіп жасады, әдеттегідей қара-ақ сызықтарға бояу қосудың орнына. 1962 жылы Курцман "Марлидің арбағын" бірнеше баспа үйлеріне, соның ішінде "The Saturday Evening Post" журналына ұсынды, бірақ тағы да қабылданбады. 1960 жылы Харви баспагер Джеймс Уорренмен бірігіп "Help!" журналын шығара бастады. "Warren Publishing" бизнесті басқарды, ал журналға толық иелік ету Курцманға қалаған бақылауын қамтамасыз етті, бірақ тар бюджет бұл бақылауды шектеді. Журнал жиі "фуметти" – фотосуреттерден жасалған комикстерді пайдаланды, онда кейде Вуди Аллен және "Monty Python" тобының бұрынғы мүшесі Джон Клиз сияқты танымал адамдар ойнады. Бірінші саны 1960 жылдың тамызында жарық көрді. Глория Штайнем мен Терри Гиллиам журналға жұмысқа алынғандардың арасында болды. Журнал тоқтағанға дейін "Help!" қозғалыста маңызды рөл атқарған көптеген жас карикатуристерді таныстырды, олардың ішінде Роберт Крамб, Джей Линч, Гилберт Шелтон, Испания Родригес және Скип Уильямсон болды. "Help!" журналының ең танымал оқиғасы – Курцманның кейіпкері Гудман Бивердің қатысқан "Гудман Плейбойға барады" (1962 жылғы ақпан саны). Бұл оқиға Хефнердің өмір салтын сатиралық тұрғыдан бейнеледі, сонымен қатар "Mad" журналындағы бұрынғы "Starchie" пародиясын қарағанда әлдеқайда ашық түрде пародиялады. "Archie" кейіпкерлері ішіп, колледжден келген қыздарды қуалайтын кештер өткізді. "Archie" баспасы сотқа жүгінді, ал Уоррен қымбат сот процесіне түсудің орнына соттан тыс келісімге келді. Алайда, комикстің нақты нысаны Хефнер болды, ол оны ұнатып, Курцман көп ұзамай Хефнер үшін қайта жұмыс істей бастады. Курцман 1960 жылы "Плейбой" журналы үшін комикс жобасымен Хефнерге жүгінді, оның басты кейіпкері Гудман Бивер болатын. "Плейбой" көптеген карикатураларды жариялағанмен, комикс журнал үшін жаңа формат болды. Идеялар талқыланғаннан кейін Курцманның ұсынысы Гудман Биверді әдемі әйелге айналдыру шартымен қабылданды. "Little Annie Fanny" – "Плейбой" журналының алғашқы комиксі және американдық жылтыр журналдағы алғашқы көп беттік комикс. Курцманның негізгі серіктесі ретінде Уилл Элдер комикстің еңбекті қажет ететін, толық боялған, толық түсті соңғы нұсқасын жасады. "Little Annie Fanny" 1962 жылы "Плейбой" журналында пайда болды. Курцман мен Уоррен "Help!" журналының редакциялық шешімдері бойынша келіспеді, және Курцман серіктестікке қанағаттанбады. "Help!" журналының сатылымы төмендеді, және журналдың жиырма алтыншы саны (1965 жылғы қыркүйек) жабылды. Бұл Курцман мен Элдерге толық уақыт "Little Annie Fanny" комиксіне назар аударуға мүмкіндік берді. Хефнер талапшыл редактор болды және Курцманға жиырма бетке дейін жететін сын-ескертпелер жіберді.
Кейінгі жылдары (1965-1993)
Курцман 1960-шы жылдардың соңында басталған бірқатар фильм жобаларына қатысты. Ол 1967 жылы түсірілген тоқтаулы анимациялық фильм «Жаман монстрлардың кеші?» сценарийін жазды, бұл жұмысты ол фильмнің өндіріс компаниясы Ранкин/Басс үшін кейіпкерлердің дизайнын жасаған Джек Дэвистің ұсынысы арқылы алды. Курцман 1969 жылы «Сезам көшесі» үшін бірнеше қысқа анимациялық туындыларды жазды, режиссерлік етті және жобалады; ол әсіресе Фил Киммелманның «Кеме» анимациясына мақтанатын, онда Хэл Смит дауыс берген сол жақ протез аяқты теңіз капитаны кемеге көтеретін үлкен сандарды бірінен соң бірін тапсырады, соңында кемені батырады. 1972 жылы ол Scripto қаламшаларының телеарналық жарнамасында түсті. Курцман 1970-ші жылдары жақсы жалақылы бірнеше мүмкіндіктерден бас тартты. 1972 жылдың басында Стэн Ли Курцманға Marvel Comics-те жоғары лауазым ұсынды және Mad сияқты тағы бір журнал ашуды ұсынды; Курцман бұл мүмкіндіктерден бас тартты, себебі ол EC-ден кеткеннен кейін комикс индустриясына оралуға дайын емес деп ойлады. Marvel 1973 жылы «Crazy Magazine» журналын оның қатысусыз шығарды. Майкл К. Гросс осы шамада «National Lampoon» журналына үлес қосуды сұрады. Журнал қызметкерлері Курцманды өте құрметтеді және 1971 жылы «Mad» журналының пародиясын жариялады, онда Гейнстің «Mad» журналын басқаруы мен Курцманға қатысты сыни пікірлерді қамтитын «Citizen Gaines» туындысы болды. Курцман ұсыныстан бас тартты, себебі ол жас карикатурашылардың көзқарасымен келіспеді. 1973 жылы ол Рене Госсиньиден француз комикс журналы «Pilote» журналының АҚШ-тағы өкілі болуды ұсынған ұсыныстан бас тартты. 1973 жылы Нью-Йорктегі Көркемсурет мектебі Курцман мен Уилл Эйснерге мультфильмдер бойынша оқытушылық лауазымға орналасуды ұсынды. Курцманның бұрын оқыту тәжірибесі болмағандықтан, ол бұл мүмкіндікке қорқынышпен қарады, бірақ Эйснер оны жұмысқа қабылдауға көндірді. Эйснердің сабағы «Тізбекті өнер» деп аталды, ал Курцманның сабағы «Сатирикалық карикатура» болды, ол бір кадрлық кесір-қақайыры карикатураға бағытталған. Курцман студенттерімен жақсы қарым-қатынаста болды, оны өте құрметтеді және жақсы көретін. Ол жиі кәсіби карикатурашыларды қонақ лектор ретінде шақыратын. Мектеп оның студенттерінің туындыларын жариялаудан бас тартқанда, Курцман оларды жарнамамен қаржыландырылатын, студенттер жасаған антологияда жариялады, ол «Kar Tünz» деп аталды. «Kar Tünz» он бес жыл бойы жарық көрді. 1970-ші жылдардың соңынан бастап Курцманның беделі арта бастады. Оның шәкірттері, соның ішінде Крамб, Шпигельман және Гиллиам оны мақтап, оның беделі комикс жанкүйерлерінің таралуымен өсті, ал коллекционер Гленн Брей 1976 жылы «The Illustrated Harvey Kurtzman Index» кітабын жариялады. Ол сондай-ақ Еуропада өзінің жанкүйерлерін тапты; оның туындылары алғаш рет 1970 жылдың қазанында француз журналы «Charlie Mensuel» журналында жарық көрді, ал 1973 жылы Еуропалық комикс өнері академиясы оған 1972 жылғы өмірлік жетістіктері үшін сыйлық берді. 1970 және 1980 жылдары қайта басылымдар мен жеке жобалар пайда болды, соның ішінде 1976 жылы Kitchen Sink Press баспасында жарық көрген «Kurtzman Komix». Кейінгі жылдары Курцман антологиялар мен басқа да түрлі жобалар бойынша жұмыс істеуді жалғастырды, соның ішінде 1985 жылы Байрон Прейс жинақтаған және Bantam Books баспасынан шыққан «Nuts» атты жасөсперімдерге арналған алғашқы антология сериясының екі томын редакциялауды қамтыды. Ол өзінің туындыларының қайта басылуын «The Complete EC Library» жасаған Рас Кокраннан және «Goodman Beaver» (1984), «Hey Look!» жинақтарын жасаған Kitchen Sink Press-тен де люкс нұсқаларында бақылады. (1992) және басқалар, сондай-ақ Харви Курцманның «Жангел кітабы» (1988) қайта басылды. «The Comics Journal» және «Squa Tront» басылымдарына ұзақ сұхбаттар жүргізілді. 1988 жылы комикс индустриясының Харви сыйлығы оның құрметіне аталды. Курцман 1980-ші жылдары жиі гастрольдерге шығып, жанкүйерлерге баяндама жасады. Курцман 1980 жылдардың ортасында Гейнспен татуласып, Эльдермен бірлесіп, 1986 жылдан 1989 жылға дейін «Mad» журналының 19 туындысы мен мұқабасын суреттеп шығарды. Курцман 1988 жылы «Кішкентай Энни Фанниді» аяқтады, денсаулықтың нашарлауы, «Плейбой» журналының мультфильмдер редакторы Мишель Урримен қарым-қатынасының нашарлауы және strip-ке құқықтарды иемденбегеніне байланысты. Харви Курцманның «Кейбір оқиғалар» атты кітабы 1990 жылы Курцманның макетінен сюжеттерді суреттеу үшін көптеген карикатурашыларды жинады, бірақ кітап табысты болмады, сондай-ақ «Екі тұмсықты әңгіменің» қайта жаңғыруы да сәтсіз аяқталды. Ол ұзақ уақыттан бері комикс тарихын жазуды жоспарлаған, бірақ басқа жұмыс басымдыққа ие болды. Өмірінің соңында ол комикс тарихшысы Майкл Барриермен бірлесіп «From Aargh! to Zap! Harvey Kurtzman's Visual History of the Comics» кітабын аяқтауға келісті, ол 1991 жылы жарық көрді, бірақ Курцман жоспарлаған толыққанды тарихтан қысқа болды. Паркинсон ауруы мен ішек рагынан зардап шеккен Курцман 1993 жылдың 21 ақпанында Нью-Йорктегі Маунт-Вернон қаласында бауыр рагының асқынуынан қайтыс болды, бұл Билл Гейнстің қайтысынан тоғыз ай бұрын болды. «The New Yorker» журналы Уилл Элдердің естелік карикатурасын жариялады және жазушы Адам Гопниктың жоқтауын жариялады. Карикатурашы Жюль Фейфер сол кезде карикатура өнері Орсон Уэллсті жоғалтқанын айтты.
Жеке өмір
Курцманның бойы 1 метр 52 см (2 метр) болды және дене бітімі жұқа еді. Ол қарапайым мінезді болды; юморист Роджер Прайс оны "құйрығына басып тұрғанын айтуға тым әдепті болған бигльге" теңеді. Ролф Малкольм оны аз күлімсіреп, баяу сөйлейтін адам деп сипаттады. Әл Жаффи оған жақындасу қиын болды деді. Курцман мен әйелі Адель (туған аты Хасан) 1948 жылдың қыркүйегінде үйленді. Олардың үш қызы мен бір ұлы болды: Мередит 1950 жылдың 28 шілдесінде, Питер 1954 жылдың 29 маусымда, Элизабет 1957 жылдың 21 қаңтарында және Корнелия "Нелли" 1969 жылдың 15 сәуірінде дүниеге келді. (Мередит 1970 жылы әйелдердің толыққанды шығарған алғашқы комиксі – "Бұл мен емеспін, Бэйб" кітабына үлес қосты.) Курцманның жұмысы күндіз балаларымен бірге болуға мүмкіндік берді, және ол оларға көп көңіл бөлді. Питерде аутизмнің нашар деңгейі болғандықтан, Курцмандар арнайы қажеттіліктері бар балалармен жұмыс істеуге жергілікті түрде ерікті болып, 1986 жылы жыл сайын қайырымдылық аукционын ұйымдастырды, мультфильм суреттерін сату арқылы Уэстчестердегі психикалық аурулары бар балалар қауымдастығына қаржы жинады, оны Адель күйеуі қайтыс болғаннан кейін де басқарып отырды.
Стиль және жұмыс әдісі
Курцманның айтуынша, "Карикатура екі элементтен тұрады: графика және мәтін. Әрине, жақсы мәтін мен жақсы көркемдік шешімдерге ие болу өнімнің сапасын арттырады, ал жақсы мәтін мен жақсы көркемдік шешімдер неғұрлым үйлесімді болса, нағыз өнер тудыру мүмкіндігі де соғұрлым жоғары болады." Ол және басқалар жасаған әңгімелерде суреттер мен диалогтар тепе-теңдік сақтайды, мысалы, Аль Фелдштейннің EC комикстерінен өзгеше, онда суретшілер бетке үстемдік танытқан мәтінді толықтыруға тырысатын. Ол өзі салған соғыс оқиғаларында фигураларды экспрессивті түрде бұрмалайтын стиль қолданды, бұл стиль қазіргі заманғы супергеройлар мен сөйлейтін жануарлар комикстерінің стилизациясына қарағанда, көбінесе заманауи өнерге жақын болды. Р.С. Харви бұл стильді "абстрактты және телепатиялық" деп сипаттады, реалистік баяндалған әңгімелерде, бірақ "оның кейіпкерлері асыра көрсетілген және бұрмаланған, драмалық позалар шындықтан гөрі көрініс ретінде бейнеленген". Француз комикс тарихшысы Жак Дютрей Курцман стилін "қозғалыс пен пішін, энергия мен эстетика" деп атады. Көптеген адамдар Курцманның жұмыс әдісін авторлық стильмен салыстырады. Осылайша әңгімелерді дамыту арқылы Курцман мәтін мен графика арасындағы тепе-теңдікті сақтауға ұмтылды. Ол әңгімені бір абзацтан тұратын синопсистен бастап, бірте-бірте құрудың жолын ойлап тапты. Әңгімені және күшті аяқталуын шешкеннен кейін, ол миниатюралық эскиздер жасады, оларға тақырыпшалар мен диалогтар қосты. "Персонаждар не деуі керек" деген оймен, трассировка қағазында бірнеше рет қайталап өңдеді, қабаттарды бірінің үстіне бірін қойып. Суретшілерге беру үшін үлкен пергамент беттеріне макеттер дайындады, оларға қосымша суреттер мен фотосуреттер қосты, ал суретші толыққанды жұмысқа кіріспей тұрып, әңгімені жеке басқарып өтті. Джек Дэвистің айтуынша, "Оқиғаны алғанда, Харви сізбен отырып, оқиғаны бастап соңына дейін ойнап көрсететін. Сіз өзіңізді оқиғаның ішінде сезінесіз." Әдетте, "Кішкентай Энни Фанни" комиксін жасағанда, алдымен тақырыпты зерттейтін, содан кейін Курцман Бристол тақтасында қаламмен макет дайындады, ал Елдер үшін түсті маркерлермен боялған беттің үлкен нұсқасын жасады, композицияны қатайта отырып, ашық түстерден бастап қара түстерге дейін өтетін. Егер нәтижеге қанағаттанбаса, оны тағы да бірнеше рет қайталап, басқа параққа көшіретін. Содан кейін ол бұл макетті Елдерге беру арқылы, Курцманның макетіне сәйкес соңғы суретті жасауын тапсыратын. Курцманның макеттері Уилл Эйснердің "Рух" туындысына үлкен қарыз борышты. Ол 1940 жылдардағы студиялық жұмыстарында Милт Каниффтен кьяроскуро техникасын алған.