Кіріспе

Траунштайн (Орталық бавариялық: Traunstoa) – Германиядағы Баварияның оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан қала. Бұл қала сол аттас, одан әлдеқайда ірі ауданның әкімшілік орталығы болып табылады. Қала ауданның жергілікті басқару, сауда, денсаулық сақтау, көлік және білім беру салаларындағы маңызды орталығы қызметін атқарады. Тарихи базар алаңы, бавариялық қонақжайлылық, жергілікті сыра қайнатушылықтар, ашық ауадағы спорттық жабдықтар, Пасха дүйсенбісіндегі аттар шеруі және Папа Эмеритус Бенедикт XVI-мен байланысы қаланың туристік мақсатқа ие жер ретіндегі беделін арттырады.

География

Қала Чиемгау аймағының ортасында, Мюнхен мен Зальцбургтың арасындағы Чиемзе көлінен шамамен 11 км шығысқа қарай, Альп тауларынан 15 км солтүстікке және Зальцбургтен 30 км батысқа қарай орналасқан.

Ерте тарих

790 жылы шіркеу жазбаларында «ad Trun» иеліктері тіркелгенімен және 10 ғасырдан бері айналасында ортағасырлық қорғаныс құрылыстары болғандығы белгілі, Траувенштейннің өзі алғаш рет 1245 жылы Баумбург монастырының қолжазбасында еске алынған. Атауы «Траун өзеніндегі қамал» деген мағынаны білдіреді, ал «де Труна» иелерінің шағын елді мекенмен қоршалған орны сол жерде болған болуы мүмкін. Виттельсбахтар (неміс/бавариялық династиялық және еуропалық патшалық әулеті) алғашқылардың бірі болып елді мекенді кеңейтіп, нығайтқан. Осылайша олар маңызды сауда тұз жолының – Бад-Рейхенхоллдан Мюнхенге дейінгі, «Эрцштифт Зальцбург» (Зальцбург архиепископтығы) шекарасындағы Траун арқылы өтуін бақылады. 1120 жылы «Труна» иелері қазіргі қала аумағына, стратегиялық жағдайының тиімділігіне байланысты қоныс аударды. Олар қала төбесінің шетінде, Траун өзенімен қоршалған және сауданың басты жолына жақын қамал салды. Траунштейн 1275 жылдан бері Баварияның құрамында. Бұрын ол Зальцбургтың аумағына кірген. 14 ғасырдың басында Траунштейнге қала мәртебесі берілді. 1493 жылға қарай қала көшелері таспен төселген еді. 1501 жылы Әйіргі Святой Освальд шіркеуі қайта жаңартылды. 1526 жылы қаланың сумен қамтамасыз етілуін толықтыру мақсатында Линдльбруннен (Линдль фонтаны) салынды. 17 ғасырда Бад-Рейхенхоллдан ағаштан жасалған тұз құбырының салынуы тұз өндірісін дамытып, қалаға жаңа өнеркәсіп пен мол байлық әкелді. 1616 және 1619 жылдар аралығында құбыр желісін патша сарайының бас құрылысшысы Ханс Райфенстуэль салдырған. Траунштейн Оттыз жылдық соғыс (1618–1648) кезінде жақын жердегі қалаларға келген зиянның көп бөлігінен сақталды. 1704 жылдың 25 және 26 шілдесінде испан мұрагерлік соғысы барысында австриялық әскерлер қаланы басып алды. Апатты өрт ортағасырлық қаланың келбетін өзгертті. Австриялық әскерлердің басып алуына қарамастан, Траунштейнды қайта құру мүмкін болды. 1786/87 жылдары аяқталған тұз зауыты Траунштейнде тұз өндірісінің жалғасуын қамтамасыз етті.

Қала өрттері

Траунштейн тарихында кем дегенде екі рет ірі өрт болған: 1704 жылы, испан мұрагерлік соғысы кезінде венгр "Пандурен" әскері қаланы өртеп жібергенде, және 1851 жылы. Дегенмен, Траунштейннің барлық "нағыз" азаматтарына әлі күнге дейін таныс және бүгінге дейін мектептерде оқытылатын "алғашқы қала өрті" оқиғасы расталмаған. Тек археологиялық қазбалар ғана Траунштейннің 1400 жылға дейін өрттен зардап шеккенін анықтай алады. Жазбаларда осыған қатысты ешқандай мәлімет жоқ. Олар тек кейіннен болған 1851 жылғы өрт туралы хабарлайды. Қалай болғанда да, ертедегі өрттен тек 10 үй зардап шекті, ал қаланың барлығы өртенген жоқ. Осыдан кейін 1587 жылы қала тарихында алғаш рет өртке қарсы шаралар қабылданды. 1851 жылдың 25-26 сәуір түндегі апатты өрт тағы да дерлік бүкіл қаланы қиратты. Оның себебі әлі анықталған жоқ. Үлкен өрттер қалалық әкімдік, округтік сот, Бас тұз кеңсесі, зейнетақы кеңсесі, шіркеу және бірнеше қақпалар мен мұнаралар, соның ішінде Жоғарғы мұнараны қоспағанда, шамамен 100 үйге тарады. 1704 жылғыдай, Траунштейн де бірнеше жылдың ішінде қайтадан тұрғызылды. Өртті ашулы Хаслах тұрғындарының кек алу әрекеті деп болжағандар да болды. Себебі, Хаслахтан қауымдық орын алынып, Траунштейнге берілген. Кейіннен, өртке бір тұрғынның салғысыздығы себеп болды деген қауесет тарады. Алайда, бұл пікірді қолдайтын ешқандай дәлел табылған жоқ, сондықтан ол сотталмады. Қала өртенгеннен кейін 700 азамат үйсіз қалды, бірақ көмек дереу Траунштейнге жетті. Король Максимилиан II 27 сәуірде Траунштейнге сапар шегіп, жұбаныш айтты және өзінің кабинетінен бірнеше мың гульден сыйлады. Өртке қарсы сақтандыру төлемдері жылдам жасалғандықтан, тұрғындар қаласын қайтадан құрылысқа кірісе алды. Қала алаңының орта ғасырлық жоспары көбінесе сақталды, тек ғимараттардың сыртқы пішіндері заманауи стильде жаңаланды.

1900 жылдан бүгінгі күнге дейін

1912 жылы Траунштейнде тұз өндірісі тоқтатылды. 1914 жылы бұрынғы тәуелсіз қауым "Au" Траунштейннің құрамына енді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде тұз өндіру орнында 1000-нан астам азаматтық тұтқын мен соғыс тұтқындарына арналған лагерь құрылды. Соғыстан кейін, 1923 жылғы гиперинфляциялық дағдарысқа байланысты, басқа қалалардағыдай, миллиардтармен бағаланған шартты ақша қолданылды. 1933 жылы ұлттық социалистер билікке келгеннен бастап Германияда саяси оппозициялықтар мен еврей азаматтарына қарсы қудалау күшейді. 1938 жылдың қараша айына дейін қаланың барлық еврей тұрғындары күштеп шығарылды. Соғыс жылдарында ашық саяси қарсылық шектеулі болды; қаланың дін қызметкері Йозеф Стелце қысқа мерзімге қамауға алынды, Бавария Халық партиясының өкілі және соғыстан кейін Траунштейннің тұңғыш сайланған әкімі Руперт Бергер бір кезде Дахау концлагерінде түрмеге жабылды. 1939 жылы Траунштейнде шамамен 11 500 адам тұрды. Соғыс аяқталғанға дейін 523 адам соғыстың тікелей салдарынан қаза тапты, ал тағы 73 адам жоғалып кетті. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңдерінде Траунштейн төрт рет АҚШ Әскери-әуе күштерінің бомбалауына ұшырады: 1944 жылдың 11 қарашасында, 1945 жылдың 21 қаңтарында, 1945 жылдың 18 сәуірінде және соңғы рет 1945 жылдың 25 сәуірінде. 1945 жылдың сәуір айындағы ауыр бомбалау салдарынан Траунштейн вокзалының көп бөлігі қирады, нәтижесінде 100-ден астам адам қаза тапты. Біраз уақыттан кейін, бірнеше SS күзетшілерімен бірге, жауыннан босатылған Бухенвальд концлагерінен 61 тұтқын келді; 5 мамырда жаппай қырғын жасалды, оның салдарынан 60 адам қаза тауып, тек бір адам ғана аман қалды. Қазір Сурбергте олардың құрметіне ескерткіш орнатылған. 1945 жылдың 3 мамырында қала қарсылықсыз капитуляциялады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде осы жерде Дахау концлагерінің бөлімшесі орналасқан. Траунштейн 1948-1972 жылдары аудандық еркін қала болса, 1972 жылы сол аттас ауданның орталығына айналды. Траун өзеніне жақын Траунштейн аудандары бірнеше рет су тасқынына ұшырады, ең ірілері 1899 және 2013 жылдары болды.

Көлік

Жол: Мюнхен мен Зальцбургты байланыстыратын Bundesautobahn 8 Австрия қаласының оңтүстігінен өтеді. Темір жол: Мюнхен мен Зальцбург арасындағы темір жол байланысы 1860 жылы орнатылды. Traunstein станциясы – Ruhpolding тармақ желісімен байланысатын, қалааралық және аймақтық пойыздардың жиі тоқтайтын маңызды темір жол торабы болып табылады. Станция Deutsche Bahn Intercity және EuroCity пойыздарымен, сондай-ақ Австрия мемлекеттік темір жолдарының Railjet пойыздарымен қамтамасыз етіледі. Ұшақтар: Халықаралық әуежайлар Мюнхенде (120 км, 74 миль) және Зальцбургте (35 км, 21 миль) орналасқан. Аймақтық аэродром 21 км солтүстікте, Шенбергтегі Траунштейнде орналасқан.

Танымал мәдениет

Траунштейн – австриялық-неміс телехикаясы "Der Pass" криминалдық драмасының оқиғасы орын алатын жер.