Кіріспе
Пангасинан (Pangasinense) – австронезиялық тілдердің бірі және Филиппиннің сегіз ірі тілінің бірі. Бұл тіл Лусон аралының орталық жазық аймағының солтүстік бөлігінде орналасқан Пангасинан провинциясының және солтүстік Тарлак аймағының негізгі және басым тілі болып табылады, оның көп бөлігі Пангасинан этностық тобына жатады. Пангасинан тілінде Ла-Унионның оңтүстік-батыс бөлігінде, сондай-ақ Пангасинанмен шектесетін Бенгет, Нуэва-Визкая, Нуэва-Эсия және Замбалес муниципалитеттерінде де сөйлейді. Орталық Лусонның солтүстік бөлігіндегі кейбір Аэта тайпалары мен Самбал халқының көпшілігі де Пангасинан тілін түсінеді және тіпті сөйлей алады.
Pangasinan (Pangasinense) is an Austronesian language, and one of the eight major languages of the Philippines. It is the primary and predominant language of the entire province of Pangasinan and northern Tarlac, on the northern part of Luzon's central plains geographic region, most of whom belong to the Pangasinan ethnic group. Pangasinan is also spoken in southwestern La Union, as well as in the municipalities of Benguet, Nueva Vizcaya, Nueva Ecija, and Zambales that border Pangasinan. A few Aeta groups and most Sambal in Central Luzon's northern part also understand and even speak Pangasinan as well.
Географиялық таралуы
Пангасинан тілі – Лингяен шығанағының жағасында, Лусон аралының батыс-орталық бөлігінде орналасқан Пангасинан провинциясының ресми тілі. Пангасинан тұрғындары пангасиненс деп те аталады. Провинцияның жалпы халқы 2 343 086 (2000 жылғы мәлімет бойынша), оның 2 миллионы Пангасинан тілінде сөйлейді. Пангасинан тілі Филиппиннің басқа Пангасинан қауымдастықтарында да қолданылады, көбінесе Бенгуэт, Ла-Унион, Нуэва-Эсиха, Тарлак, Замбалес және Нуэва-Виская провинцияларында, сондай-ақ Метро Манила, Кавите, Лагуна, Миндоро, Палаван және Минданаода, әсіресе Сокссарген, Давао аймағы, Букиднон және Мисамис Ориентал аймақтарында кең таралған.
Тарих
Аустронезиялық тілдерде сөйлейтін адамдар ежелгі заманда, шамамен 5000 жыл бұрын Теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азияға қоныстанған. Пангасинанның жергілікті тұрғындары осы қоныс жасайтындардың ұрпақтары болып табылады, олар, болжам бойынша, 10-6 мың жыл бұрын Тайвань арқылы Оңтүстік Қытайдан бастау алған ежелгі адамдардың көші-қонының бір бөлігі болған. Пангасинан сөзі "тұзды жер" немесе "тұз дайындау орыны" деген мағынаны білдіреді; ол "тұз" деген мағынаны білдіретін ассин түбірінен туындаған. Пангасинан сөзі сондай-ақ "тұзды немесе тұздалған өнімдерге арналған ыдыс" дегенді де білдіруі мүмкін; ол тұзды немесе тұздалған өнімдерді сақтауға арналған керамикалық құмыраны немесе оның ішіндегі заттарды көрсетеді.
Әуелі дауыстылар
Пангасинан тілінде мынадай дауысты фонемалар бар: Бентон пангасинан тіліндегі жұрнақтарды "есімдік" (жұрнақтар тікелей есімдерге қосылатын) және "есімдеуші" (сөздердің басқа түрлерін есімдерге айналдыратын жұрнақтар) деп сипаттайды. Бентон сондай-ақ "өнімсіз жұрнақтарды" да сипаттайды, олар әдетте есімдерге қолданылмайды және тек бұрыннан бар сөздердің құрамында ғана кездеседі. Осы өнімсіз жұрнақтардың көптегені испан тілінен алынған сөздерде табылады.
Қарыз сөздер
Филиппинді 300 жылдан астам уақыт Испания билегендіктен, пангасинан тіліндегі қарыз сөздердің көп бөлігі испан тілінен алынған. Мысалы, lugar («жер, орын»), podir (poder сөзінен, «қуат, күш»), kontra (contra сөзінен, «қарсы»), birdi (verde сөзінен, «жасыл»), ispiritu (espíritu сөзінен, «рух»), және santo («қасиетті, әулие»).