Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Касабланка класындағы эскорттық авиатасымалдағышы, 1943-1946 жылдар.

USS Guadalcanal (CVE 60) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін қызмет еткен АҚШ Әскери-теңіз күштерінің кемесі. Ол өз атын алған алғашқы кеме болды. 1944 жылы U 505 неміс субмаринасын ұстаған 22.3-топтың бас кемесі болды.

Құрылыс және іске қосу

Гуадалканал кемесі Вашингтон штатының Ванкувер қаласындағы Кайзер кеме жасау зауытында АҚШ Теңіз комиссиясына тиесілі жүк кемесінің корпусын пайдаланып салынды. Бастапқыда «Астролаб Бей» (AVG 60) деп аталған, ол 1942 жылдың 20 тамызында ACV 60 болып қайта жіктеліп, 1943 жылдың 5 маусымында Гуадалканал (ACV 60) ретінде суға түсірілді, оның спонсоры Элвин И. Малстром ханым болды. 1943 жылдың 15 шілдесінде CVE 60 болып қайта жіктеліп, 1943 жылдың 25 қыркүйегінде Орегон штатының Астория қаласында капитан Дэниел В. Галерея басқаруымен қолданысқа енгізілді. Капитан Галерея өзінің жаңа кемесінде алғашқы ұшып-қонуды жасағаннан кейін, Гуадалканал Сан-Диегода (Калифорния) ұшқыштарды сынақтан өткізіп, содан кейін 1943 жылдың 15 қарашасында Панама каналы арқылы Норфолкқа (Виргиния) бағыт алды, ол жерге 3 желтоқсанда жетті. Сол жерде ол 22.3 (TG 22.3) міндеттік тобының бас кемесі болды және эскорттық эсминецтерімен бірге 1944 жылдың 5 қаңтарында Солтүстік Атлант мұхитында жаудың су асты кемелерін іздеуге шықты.

"Аңшы-қатерлі" алғашқы круизі

Екінші дүниежүзілік соғыстағы су асты кемелері көбінесе су бетінде жүруге мәжбүр болды, ал батареяларын қайта зарядтау үшін 72 сағаттан артық су астында қалуға болмады. Бірақ 1944 жылға қарай U- қайықтары күндіз суға шығуға батыл болмады, себебі оларды патрульдік ұшақтар оңай көріп қоятын. Атлантиканың тіпті орталық бөлігі де эскорттық авиатасымалдаушылардан жасалған күзеттік топтардың қамқорлығында болды. Түнде суға шығу қауіпсіз болды, өйткені эскорттық авиатасымалдаушылардан түнгі ұшу операциялары тым қауіпті деп есептелді. Эскорттық авиатасымалдаушылар Grumman TBF Avenger ұшағына тереңдік бомбаларының орнына қосымша жанармай бактерілерін орнатуға мүмкіндік алды, соның арқасында ұшақ күн батқанда ұшып, түні бойы саяхаттап, таңертең қона алатын болды. U- қайықтары ұшақтың қарусыз екенін білмейтін, сондықтан су бетінде қалу қаупі болмады. Галерея Гуадалканалға түнгі операцияларды жүргізуді тапсырды. 16 қаңтар 1944 жылы күн батқанға дейін Азор аралдарынан батысқа қарай 500 миль жерде U- қайықтарының жанармай құю үшін кездесуі жоспарланғанын Ultra барлауы анықтағанда, Гуадалканал сол аймақтан алшақтап, күн батқанға дейін сегіз Avenger ұшағын жіберіп, аймақты қарауға кірісті. Avenger ұшақтары екі U- қайықты жанармай құйып жатқанын және үшіншісі дайын күйде тұрғанын тапты. Олар бұлттардан сүңкіп түсіп, тереңдік бомбаларын тастады. Үш су асты кеме де жоғалып кетті, бірақ неміс су асты кемесі U 544-тің 32 мүшесі майдың үстінде қалқып жүрді. Бірінші сәтті шабуылдың нәтижесін көруге құштар болған Avenger ұшақтарының пилоттары кемеге күн батқаннан кейін оралғанша ұшып жүрді. Қараңғылықтың салдарынан ұшақтарды қонуға түсіру қиын болды. Төрт ұшақ сәтті қонғаннан кейін, бесінші Avenger ұшағы оң жаққа тым ілгері қонды, екі доңғалағы галереяның жолына түсіп, құйрығы ұшу палубасына тиді. Ұшу палубасының экипажы Avenger ұшағын жылжыта алмады, ал қалған үш ұшақтың жанармайы қараңғылықта таусылып бара жатқан еді. Гуадалканал шамдарын жағып, пилоттарға ұшу палубасының сол жағына қонуға шақырды. Нервші пилоттар тым жоғары, тым жылдам және сол жаққа тым ілгері ұшып келді, содан кейін біреуі күшті өшіріп, секіріп, сол жақтан суға құлады. Ұшақ күзетшісі сәтсіз қонған үш экипаж мүшесін және суға түсіруге бұйрық берілген қалған екі ұшақтың экипажын құтқарды. Түнгі ұшулар тоқтатылды және күндізгі күзетте ешқандай U- қайықтары табылған жоқ. Галерея ұшу палубасының экипажын ұшу операциялары арасында апатқа ұшыраған Avenger ұшағымен жаттығумен айналыстырды. Ұшақ жоғалып кетпеу үшін кемеге кабельмен бекітілді, ал экипаж оны жағадан итеруге кеткен уақытты секундомермен өлшеді. Содан кейін ұшақ тағы бір жаттығу үшін қайтадан бортқа көтерілді. Олар ұшу палубасын төрт минут ішінде тазалай алғаннан кейін, сынған Avenger ұшағын кабельсіз борттан шығаруға рұқсат алды. Касабланкада жанармай толтырғаннан кейін, топ Норфолкке қайтып, 16 ақпанда келді.

Екінші "Аңшы-қатерлі" круиз

7 наурызда қайтадан күзетшілерімен бірге Гуадалканал жаңадан тағайындалған VC 58 әуе тобымен Касабланкаға аттанды және 30 наурызда Америка Құрама Штаттарына бағыт алған конвоймен сол порттан жолға шықты. Үш апта күндізгі ұшулар нәтижесіз өткен соң, ешбір U қайығы табылмай, Гуадалканал 1944 жылдың 8 сәуірінде толық айда түнгі ұшу операцияларын жүргізуге тырысты. Күн батқанға дейін толық қаруланған төрт «Авенджер» ұшағы ұшырылды, ал қону 22:30-ға жоспарланды. «Авенджерлердің» бірі Мадейра аралының солтүстік-батысында бетінде батареяларын зарядтап жатқан неміс суасты қайығы U 515-ті анықтады және U қайығын суға батуға мәжбүр етті, U 515 айдың сәулесінде көрінді. Гуадалканал түн бойы төрт «Авенджерді» әуеде ұстады, ал U 515 батареяларын қайта зарядтау үшін су бетіне шығуға тырысқанда, ол бірнеше рет суға батуға мәжбүр болды. Әр анықтама U 515-тің орналасқан жері туралы қосымша мәліметтер берді; Шателен, Флахерти, Пиллсбери және Поп сонар арқылы U қайығын сағат 07:00-де анықтады. Кемелер үйлестірілген шабуылдар жасады, нәтижесінде U 515 14:00-де апаттық жағдайда, батареясы таусылып, ауасы нашарлаған күйде су бетіне көтерілуге мәжбүр болды, содан кейін капитан-лейтенант Вернер Хенке кемесін баттырды. Гуадалканалдың «Авенджерлері» U 515-ті ұстап тұрғанда, шамамен алпыс миль қашықтықта екінші U қайығын анықтады, сондықтан олар 9 сәуір түнінде патрульдеуді жалғастырды. 10 сәуірде таңертең Азор аралдарынан оңтүстікке қарай 300 миль жерде U 68 неміс суасты қайығы батареяларын зарядтап жатқанда табылды. Үш «Авенджер» батыс аспаннан тереңдік бомбаларымен және ракеталық оқтармен шабуыл жасады. U 68 батып, үш қарауылшы судың ішінде қалды, бірақ бір сағаттан кейін келген эсминецтер Ханс Каструпты ғана құтқара алды. Түнгі ұшу операцияларының алғашқы екі түнінде екі U қайығын батып, жеткен сәттіліктен кейін Гуадалканал айдың толуы азайған сайын түнгі ұшу операцияларын жалғастырды, ал авиаэкипаж 1944 жылдың 26 сәуірінде Норфолкке қауіпсіз жеткенде жақсы даярланған болатын. Гуадалканалдың жетістігі басқа авиатасымалдаушыларды түнгі операцияларды жүргізуге ынталандырды.

U-505 ұшағының тұтқындалуы

Норфолктағы жөндеу жұмыстарынан кейін Гуадалканал және оның эскорттары Хэмптон Роудстан қайтадан теңізге қарай 1944 жылдың 15 мамырында жөнелді. Екі апта бойы кеменің ішінде ешқандай байланыс болмады, сондықтан Галерея Африка жағалауына жанармай құюға арналған жұмыс тобын басқаруға шешім қабылдады. Алайда 1944 жылы 4 маусымда, Батыстық Африканың француз аймағында орналасқан Бланко мүйісінен батысқа қарай 150 миль қашықтықтағы бағытты өзгерткеннен кейін он минуттан кейін, Шателен Гвинея шығанағында 80 күндік патрульден кейін өзінің базасына қайтып келе жатқан неміс U 505 суасты кемесін байқады. Ол бір тереңдіктегі зарядты лақтырды, содан кейін екінші, дәлдігі жоғары шабуыл жасады, оны Гуадалканалдан айналып келе жатқан ұшақтар жетектеп келді. Бұл шабуыл суасты кемесінің төтенше клапандарын жарып, оның машина бөліміндегі құбырларды бұзды және оны бір жағына қарай құлатты. Машина бөлімінен шыққан үрейлі айқайлар капитан ретінде алғашқы патрульді жүргізген обер-лейтенант Харальд Ланге өзінің кемесі өлімге ұшыраған деп ойлады. Экипажын құтқару үшін ол бактарын жарып, су бетіне көтерілді, Шателеннен 700 метр қашықтықта пайда болды. Жоқшы кеме торпедамен атып жіберді, ол сәтті болмады, ал су бетіне көтерілген суасты кемесі эскорт кемелері мен ұшақтардың біріккен атысына түсті, экипажы кемені тастап кеткен кезде. Капитан Галерея осындай мүмкіндікті күтіп, жоспарлап отырды және жағаға түсу топтарын даярлап, жабдықтады. Ол Пиллсбериге U-ботқа кемеге отыру тобымен бірге қайық жіберуді бұйырды. Лейтенант Дэвид пен оның адамдары барлық маңызды қағаздарды, код кітаптарын және кеменің «Энигма» машинасысын тез арада алып кетті, сонымен қатар клапандарды жабып, ағып кетулерді тоқтатты. Пиллсбери оны сүйреуге тырысқанда, топ оның қозғалтқыштарын тоқтатуға қол жеткізді. Гуадалканалдан командашы Эрл Тросино бастаған үлкен құтқару тобы келді және Гуадалканалдың бас инженері U 505-ті сүйреуге дайындады. Сүйреу желісін бекітіп, аман қалған неміс теңізшілерін теңізден алып, Гуадалканал Бермудаға қарай жолға шықты. Флоттық буксир USS Abnaki жұмыс тобымен кездесіп, сүйреу жұмыстарын өз мойнына алды. Топ 19 маусымда 2500 миль сүйрегеннен кейін Бермудаға келді. Соғыстан бұрын азаматтық сауда флотының бас инженері Тросино, U-боттың қозғалтқыштарын түсініп, оны өз күшімен портқа әкелгісі келді. Галерея рұқсат беруден бас тартты; кейіннен ол Тросиноның шеберлігіне күмәндануы үшін кешірім сұрады. U 505 - 1815 жылдан бері ашық теңізде АҚШ Әскери-теңіз күштері тұтқындаған алғашқы жау әскери кемесі. Осы таңғажайып тұтқындаудағы батылдығы мен шеберлігі үшін Гуадалканал және оның эскорттары Президенттік бірлік мақтау қағазымен марапатталды. Лейтенант Дэвид кемеге отыру тобын басқарғаны үшін Құрмет медалімен марапатталды, ал капитан Галерея U 505-ті тұтқындауға әкелген операцияны ойлап тапқаны үшін Құрмет легионымен марапатталды. Тұтқындалған суасты кемесі американдық барлау қызметі үшін баға жетпес құндылыққа ие болды. Соғыстың қалған бөлігінде ол АҚШ Әскери-теңіз күштерімен «Немо» деп аталды, неміс суасты кемелерінің құпияларын білу үшін. Оның нағыз тағдыры соғыс аяқталғанға дейін құпия сақталды. U 505 қазір Чикагодағы Ғылым және өнеркәсіп мұражайында қойылған. 1944 жылдың 22 маусымында Норфолкке келген Гуадалканал портта аз уақыт қана болды, содан кейін қайтадан патрульге шықты. Ол Норфолктан 15 шілдеде шығып, 1 желтоқсанға дейін Батыс Атлантикада үш рет суасты кемелеріне қарсы рейстер жасады. 1 желтоқсанда Бермуда мен Куба жағалауларындағы суларда жаттығулар өткізді, бұл жаттығулар жаңа эскадрильяның ұшқыштарына арналған қайта оқу, артиллериялық жаттығулар және USS R 9 суасты кемесімен суасты кемелеріне қарсы соғыс жаттығуларын қамтыды. Гуадалканал 15 желтоқсанда Флорида штатының Мейпорт қаласына келді және ол жерде ұшқыштарды авианосецке қабілеттілікке жұмысқа орналастырды. Кейін ол Куба суларында 1945 жылдың 13 ақпанына дейін, Норфолкке оралғанға дейін, қосымша оқу шараларына қатысты. Кариб теңізінде тағы бір қысқа оқу сапарынан кейін, ол 15 наурызда Майпортқа тағы бір кезекшілікке кеме тасымалдаушы ретінде қызмет етуге келді, кейіннен Флорида штатының Пенсакола қаласына ұқсас операцияларға көшті. Шамамен 4000 ұшқышты біліктілікке жеткізгеннен кейін Гуадалканал Норфолкке оралды және ол жерде 1946 жылдың 15 шілдесінде қызметтен шығарылды. Гуадалканал Норфолк...

Марапаттар

Гуадалканалға Екінші дүниежүзілік соғыстағы қызметі үшін үш ұрыс жұлдызы және Президенттік бірлік наградасы табысталды. Оның Президенттік бірлік наградасын Әскери-теңіз күштерінің бас штабының бастығы адмирал Эрнест Дж. Кинг жеке тапсырыс берді.