Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз флотының "Касабланка" кластың эскорт-тасымалдаушысы

USS White Plains (CVE 66) – АҚШ Әскери-теңіз флотының "Касабланка" кластың эскорт-тасымалдаушысы. Ол 1776 жылғы Уайт-Плейнс шайқасының құрметіне аталған. 1943 жылдың 11 ақпанында Вашингтон штатының Ванкувер қаласындағы Kaiser Shipbuilding Company, Inc. компаниясы (MC корпусы 1103) Кеме қатынасы комиссиясының шарты бойынша "Эльбур шығанағы" (ACV 66) деген атпен салынды; 3 сәуірде "Уайт Плейнс" деп қайта аталды; 15 шілдеде CVE 66 деп қайта белгіленді; 27 қыркүйекте суға түсірілді; Марк А. Митчер ханымның қолдауымен; 1943 жылдың 15 қарашасында Орегон штатының Астория қаласында Әскери-теңіз флотына тапсырылды; және сол күні капитан Оскар А. Веллер басқаруымен құрамына қабылданды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Уайт-Плейнс 4 декабря 1943 года завершил оснащение в Астории, штат Орегон, после чего 8 декабря начал прохождение обкатки. По завершении первого похода, 21 декабря военный корабль вошел в Сан-Диего. 30 декабря он вернулся в море, направившись к островам Гилберта. 11 января 1944 года он прибыл к атоллу Тарава и выгрузил перевезенные самолеты. 17 января корабль отбыл обратно к Оаху, прибыв в Перл-Харбор через шесть дней. После четырехдневного периода подготовки, "Уайт Плейнс" снова взял курс в центральную часть Тихого океана для обеспечения авиационной логистической поддержки операции на Маршалльских островах. К моменту прибытия на Тарава 3 февраля, беззащитный атолл Маджуро был оккупирован, а японский гарнизон на атолле Кваджалейн был почти полностью подавлен. На следующий день он вышел в море в направлении Маджуро, где прибыл 5 февраля. Оттуда эскортный авианосец направился к Кваджалейну для короткого визита, прежде чем вернуться на Гавайи. "Уайт Плейнс" ненадолго остановился на Оаху, прежде чем продолжить путь к западному побережью 23 февраля. 3 марта он прибыл в Аламеду, штат Калифорния, в залив Сан-Франциско. У западного побережья "Уайт Плейнс" проводил оперативные тренировки для экипажа корабля и квалификационные полеты для трех авиационных эскадрилий. В апреле он принял на борт собственное штатное авиационное подразделение, Composite Squadron 4 (VC 4), состоящее из 16 истребителей Grumman F4F Wildcat и 12 торпедоносцев Grumman TBM Avenger. Он отплыл с военно-морской базы Сан-Диего 24 апреля и прибыл в Перл-Харбор 1 мая. В течение следующего месяца "Уайт Плейнс" проводил воздушные операции и тренировки по десантной поддержке из Перл-Харбора. В конце мая "Уайт Плейнс" вышел из порта вместе с подразделениями оперативных групп, собранных для вторжения на Марианские острова. Часть флота, включавшая "Уайт Плейнс", вышла из атолла Эниветок, и во время перехода оттуда к Марианским островам его самолеты осуществляли патрулирование для борьбы с подводными лодками и выполняли задачи в составе боевого воздушного патруля. Во время штурма Сайпана его самолеты продолжали прикрывать флот от подводных лодок и воздушных атак, обстреливали пляжи и корректировали огонь артиллерии для кораблей огневой поддержки. Они помогли отразить по крайней мере три крупные воздушные атаки противника. 17 июня, помогая отразить эти налеты, его зенитные артиллеристы одержали свою первую подтвержденную победу. Позже самолеты VC 4 успешно торпедировали вражеский транспорт во время обследования острова Рота. "Уайт Плейнс" покинул зону боевых действий 2 июля, но после недели на Эниветоке вернулся в Марианские острова, где его авиационная эскадрилья была усилена до 28 самолетов. Во время второго пребывания в Марианских островах эскортный авианосец поддерживал штурм Тиниана в конце июля. Его самолеты выполняли вылет за вылетом в поддержку войск на суше и над собранными кораблями, но сам "Уайт Плейнс" не подвергся атакам противника. Его интенсивный график полетов был изнурительным как для авиационной эскадрильи, так и для экипажа корабля. Он завершил свое участие в начале августа и отбыл из Марианских островов в направлении Эспириту-Санто в Новых Гебридах. 16 августа он прибыл в пролив Сегонд и начал подготовку к вторжению на острова Палау. Эта подготовка включала тренировки по десантной поддержке на Соломоновых островах. "Уайт Плейнс" и десять других авианосцев заняли позиции вблизи Палау во второй половине сентября. Их самолеты обеспечили часть предварительной бомбардировки перед высадкой и поддержку войск после штурма 15 сентября. В отличие от кампании на Марианских островах и последующих операций, Палау, хотя и были чрезвычайно сложными для войск на суше, не встретили серьезного сопротивления кораблям в водах вокруг островов. Атак с воздуха со стороны противника не произошло, поскольку японцы берегли свои самолеты для обороны Филиппин, и в результате новой стратегической концепции Японии по обороне в глубине, на некотором расстоянии от пляжей, мало береговых батарей были расположены достаточно близко к побережью, чтобы вести огонь по кораблям. 21 сентября "Уайт Плейнс" присоединился к силам, отсоединенным от операции на Палау для оккупации атолла Улити, который, к всеобщему облегчению, оставался необороняемым.

Лейте шығанағы шайқасы

1944 жылдың қазан айында Адмиралтейство аралдарындағы Манус аралындағы теңіз базасында жөндеуден кейін, USS White Plains Филиппинге, Лейтеге шабуылға бет алды. Бастапқы шабуыл 20 қазанда басталды. White Plains ұшақтары әскерлерге әуе көмегін көрсетті, сондай-ақ Лейте шығанағында жиналған кемелер үшін әуе күзетуін қамтамасыз етті. Дегенмен, Филиппиннің стратегиялық маңызы, олардың Шығыс Индиямен байланыс жолдарына кедергі келтіргендіктен, жапондықтар қонуға қарсы беткейлік флоттарымен қарсы тұруды жөн көрді. Олар беткейлік қарсы шабуылдарын үш кезеңге бөлді. Адмирал Джисабуро Озава басқаратын әуе кемелерінің алдау тобы Хэлсидің үшінші флотын және ірі әуе кемелерін өздеріне тартуға тырысып, Жапониядан оңтүстікке қарай жылжыды, ал вице-адмиралдар Шожи Нишимура мен Киёхиде Шиманың күштері Оңтүстіктен Surigao бұғазына енуге әрекеттенді, ал вице-адмирал Такео Куританың Орталық күштері Орталық Филиппин арқылы жасырын түрде өтіп, Сан-Бернардино бұғазынан өтуді көздеді. Дұшпан флотының ең күшті күші болған Орталық күш бес линкордан – соның ішінде алып линкорлар жапондық линкор Yamato және жапондық линкор Musashi – 11 ауыр крейсер, екі жеңіл крейсер және 19 эсминецтен тұрды. 25 қазанда Куританың Орталық күштері Сан-Бернардино бұғазынан өткен кезде, құрамында төрт ауыр крейсер мен Musashi соғыс кемесі болды. Үш ауыр крейсер 23 қазанда Палаван жолында американдық суасты кемелерінің шабуылына ұшырады, ал Musashi және жапондық крейсер Myōkō келесі күні Сибуян теңізінде 38-ші жедел әрекет тобының әуе шабуылына ұшырады. Musashi сол жерде батып, Myōkō Бруней шығанағына ауыр зақымдалған күйі қайтып келді. Сонымен қатар, 24-25 қазан түндері Лейте шығанағындағы вице-адмирал Олдендорфтың ескі линкорлары Нишимура күштерін жойып, Шиманы кері шегіндірді. Осы уақытта адмирал Хэлси Орталық күштің зейнеткерлікке шыға бастағаны туралы ақпарат алғаннан кейін, Озаваның алдау күштері ақыры американдық әуе кемелерін солтүстікке тарта алды. Алайда, Куританың кері шегінуі уақытша болды, ол бағытын өзгертіп, Сан-Бернардино бұғазына қайта бет алды. Олдендорф Лейте шығанағында және Хэлси жапондық әскери-теңіз күштерінің әуе кемелерін қуалайтын кемелерін қайта топтоғанда, Курита мен Лейте шығанағы арасындағы Самар аралының жанында эскорттық әуе кемелерінен, эсминецтерден және эсминецтерден құралған үш жедел әрекет тобы ғана қалды. USS White Plains "Taffy 3" тобының құрамына кірді, ол үш жедел әрекет тобының ең солтүстігінде орналасқан және Куританың беткейлік шабуылының ең ауыр соққысын алған топ болды. "Taffy 3" тобын контр-адмирал Клифтон Спраг басқарды, алғаш рет Куританың бар екенін 0637-де, әдеттегі әуе патруліндегі ұшқыш Куританың күштерін байқағанда және оған тереңдік зарядымен шабуыл жасағанда білді. Контр-адмирал Спраг жапондық әскери-теңіз күштерінің болуына сенбеді және олардың жеке басын тексеруді талап етті, бұл, таңқаларлықтай, жаудың пагода стиліндегі мачталары көкжиекте пайда болғанда болды. Yamato 0659-да шамамен 34 500 ярд (17 теңіз милі) қашықтықта атыс ашты, алғашқы төрт залпы White Plains кемесіне бағытталды. Yamato-ның үшінші залпы 07:04-те жақын жерге түсті. Бұл залптан шыққан бір снаряд 142-ші фреймге жақын White Plains кемесінің сол жақ бортының астында жарылды, оның артқы (оң жақ) қозғалтқыш бөлмесіне жақын жерде. Кеме тікелей соққыға ұшырамағанмен, кеменің астындағы жарылыс оның корпусына ауыр зақым келтірді, оң жақ машиналарын бұзды және электр желісінің көп бөлігіндегі автоматтық қосқыштарды өшірді. Жедел және тиімді зақымды бақылау үш минут ішінде қуатты және байланысты қалпына келтірді, соның арқасында кеме сол жақ қозғалтқышының жылдамдығын арттыру арқылы формацияда қала алды. Қазандықтың ауа қысымының кенеттен жоғалуынан туындаған қара түтін Yamato мен Nagato (ол кезде White Plains кемесіне де негізгі батареясымен атып жатқан) тікелей соққыға ұшырағанын көрсетті және олар басқа нысаналарға атыс бастады. Келесі екі жарым сағат бойы жапондық күштер "Taffy 3" тобын оңтүстікке қарай қуды және эскорттық әуе кемелерін және олардың қарсы шабуылдау экранын ауыр калибрлі оқ атудың астына алды. Әуе кемелерінің ұшақтары қарсы шабуыл жасады, тіпті жапондық кемелердің жылдамдығын баяулату үшін барлық бомбалары, торпедалары мен оқ-дәрілерін жұмсағаннан кейін жасанды шабуылдар жасады. Олардың қарсы шабуылдары кезінде Johnston, Hoel және Samuel B. Roberts кемелері атыстан батып кетті. Кейіннен Gambier Bay да атыстан батып, Fanshaw Bay, Kalinin Bay, Dennis және Heermann ауыр зақымдар алды. Беткейлік операция кезінде White Plains кемесінің 5 дюймдік зениттік тобы ауыр крейсер жапондық крейсер Chōkai кемесіне алты соққы бергенін мәлімдеді. Бастапқыда осы соққылардың бірі Chokai кемесінің 93-ші типті "Ұзын найза" торпедаларын жарып, Chokai кемесін жарамсыз етуі және оны әуе шабуылына осал етуі мүмкін деген болжам жасалды. Алайда, 2019 жылы RV Petrel ашып тапқан Chokai кемесінің құлауында торпедаларының бұзылмағаны бұл теорияны жоққа шығарды. Chokai кейіннен Ommaney Bay ұшақтарымен батырылды, ол Taffy 2 эскорттық әуе кемесі болды. Жапондық крейсер Haguro-ның егжей-тегжейлі шайқас есебі Chokai кемесінің жарамсыздыққа әкелген зақымның 0851-де бомбадан болғанын көрсетеді. Жапондық беткейлік күштері 0912-0917 сағаттар аралығында қуып жете беруді тоқтатты және қысқа уақытқа түсініксіздікке түсіп, содан кейін Сан-Бернардино бұғазына кері шегінді. Куританың беткейлік күштерінің шегінуі White Plains және оның әріптес кемелері үшін қиындықтардың соңы болмады. 90 минуттық тынығудан кейін, олар басқа жақтан да шабуылға ұшырады. 1050 сағатта тоғыз жапондық әскери-теңіз күштерінің Zeke истребительдері пайда болып, бір уақытта камикадзе шабуылдарын бастады. Олардың екеуі White Plains кемесін нысанаға алды. Оның зениттік артиллериясы жауап берді, шабуылдаушылардың бірін құлатты, ол бірден бағытын өзгертіп, St. Lo кемесіне құлады, ол ақыры батып кетті. Екінші ұшақ White Plains кемесіне қарай ұшты, бірақ оның зениттік артиллериясы оны кеменің кормасының жанында құлатты, кеменің палубасы мен бортына сынықтарды шашыратып, бірақ тек 11 жеңіл жарақатты келтірді. Осы уақытта Kitkun Bay және USS Kalinin Bay да камикадзе шабуылынан зардап шекті, бірақ екеуі де әуе кемелері үшін өлімге әкелген жоқ. Бұл шабуыл USS White Plains кемесінің соңғы шайқас әрекеті болды. Ол 31 қазанда Манус теңіз базасына басқа аман қалған әуе кемелерімен бірге келді. Зақымды тексергеннен кейін, эскорттық әуе кемесінің толық жөндеу үшін АҚШ-қа қайта оралуына шешім қабылданды. Сәйкесінше, ол 6 қарашада Манустан шығып, 27 қарашада Сан-Диего портына келді, жөндеу жұмыстары бірден басталды. Тағы да шайқасқа дайын USS White Plains 19 қаңтарда 1945 жылы Сан-Диегодан шықты. Алайда, Самар шайқасында алған корпустың және машиналарын зақымдауының салдарынан алаңдаушылық болғандықтан, ол майданға жіберілмеді және соғыстың соңына дейін АҚШ-тың зауыттарынан ауыстыру ұшақтарын Тынық мұхитының батыс аймағындағы базаларға тасымалдауға тағайындалды. Соғыстың соңғы айларында White Plains Кваджалейн, Голландия (қазіргі Джаяпура), Улити, Сайпан, Гуам, Лейте және Перл-Харбор қалаларын аралады. Бұлардың барлығы бұрынғыдағы ірі шайқастардың орындары болған, бірақ сол кезде олар артқы аймақтарға айналды. White Plains 1945 жылғы сәуір айында Окинаға шабуыл жасағаннан кейін шайқасқа ең жақын келген кезде, ол аралға 100 мильге дейін жетіп, сол үлкен аралдағы әскери-теңіз күштерінің базаларынан қызмет ету үшін Marine Corps F4U Corsair истребительдерінің екі эскадрильясын ұшырды.

Соғыстан кейінгі кезең

Тамыз айының ортасында жаулық әрекеттердің тоқтауы USS White Plains кемесін Перл-Харбордан Батыс жағалауға қарай жолда тапты. Ол 22 тамызда Калифорния штатындағы Сан-Педроға келді, бірақ көп ұзамай Сан-Диегоға көшті. Одан ол 6 қыркүйекте Батыс Тынық мұхитына қайта бет бұрды, американдық жауынгерлерді Тынық мұхиты театрларынан үйлеріне әкелу үшін "Magic Carpet" операциясын бастады. Жиырма күннен кейін ол Окинавадағы Бакнер шығанағына жетіп, АҚШ-қа сапар үшін 800-ден астам жолаушыны мінгізді. 28 қыркүйекте ол шығысқа қарай бағыт алып, Перл-Харбор арқылы Сан-Диегоға курс қойды. "White Plains" 16 қазанда Сан-Диего портына кіріп, жолаушыларын түсірді. Тоғыз күн портта тұрғаннан кейін ол Перл-Харборға жол тартты және 1 қарашада қысқа ғана тоқтады. Соғыс кемесі 7-12 қараша аралығында бес күн бойы Сан-Францискода болды, содан кейін Тынық мұхиты арқылы тағы бір рет жүзді. 27 қарашада ол Мариан аралдарындағы Гуам портына кіріп, жолаушыларды мінгізіп, 30 қарашада кері сапарға шықты. "White Plains" 1945 жылдың 14 желтоқсанында Вашингтон штатындағы Сиэтлге келді. Ол 1946 жылдың 30 қаңтарына дейін онда қалды, содан кейін Панама каналы және Вирджиния штатындағы Норфолк арқылы Массачусетс штатының Бостон қаласына сапарға шықты. "White Plains" 1946 жылдың 17 ақпанында Бостон портына кірді, содан кейін оны жабуға дайындық жұмыстары басталды. USS White Plains 1946 жылдың 10 шілдесінде қызметтен босатылды және Бостон, Атлантика резервтік флотына қойылды. Ол 12 жыл бойы резервте тұрды. 1955 жылдың 12 маусымында ол пайдалы авианосец ретінде қайта тағайындалды (CVU 66). Соңында, оның аты 1958 жылдың 1 шілдесінде Әскери-теңіз кемелерінің тізілімінен өшірілді. 29 шілдеде ол Чикагодағы Hyman Michaels компаниясына металл тескілеуге сатылды.

Марапаттар

White Plains екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бес ұрыс жұлдызына ие болды, сондай-ақ Самар шайқасындағы қатысқандығы үшін Президенттік бірлік цитаты мен Филиппин Республикасы Президенттік бірлік цитатымен марапатталды.