Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Голдап (немесе Goldapp нұсқасы; ) - Польшаның солтүстік-шығысындағы курортты қала, Мазурия аймағында, Вармия-Мазурия воеводалығындағы Голдап ауданының орталығы. Ол Голдапа өзені бойында, Шеские төбелері, Голдап көлі және Роминка орманы арасында орналасқан. 2007 жылғы мәлімет бойынша халқы 15 600 адамды құрайды.
Gołdap ( or variant Goldapp; ) is a spa town in northeastern Poland, in the region of Masuria, seat of Gołdap County in the Warmian Masurian Voivodeship. It is located on the Gołdapa River, between the Szeskie Hills, Gołdap Lake and the Puszcza Romincka forest. It has a population of 15,600 (as of 2007).
Ерте тарих
Мазурлар бұл аймақты 16 ғасырда Пруссия герцогтігінің, Польша Корольдігінің вассалдық құрамында болған кезде қоныстандыра бастады. Жүйелі қоныстану 1565 жылы басталды, ал қалаға ресми түрде 1570 жылдың 15 мамырында Каспар фон Ностиц негізін қалады. Пруссия мен Литва шекарасына жақын, бірнеше сауда жолдарының тоғысқан жерінде орналасқан Голдап тез өркендеді. Оның гербінде Гогенцоллерн және Бранденбург әулеттері бейнеленген, ал "S" әрпі аймақтың сюзерені болған Польша королі Зигмунд II Августты білдіреді. 1656 жылы, поляк-швед соғысы кезінде, Димитрий Ежи Висьниовецкий басқаратын поляк әскерлері Голдапта орналасты. Қала 1701 жылы Пруссия Корольдігінің, ал 1871 жылы Германияның құрамына кірді. 1757 мен 1762 жылдар аралығында орыстар басып алды. 1831 жылы поляк пасторының үйі өртеніп кетті. 1863 жылы поляктар Қаңтар көтерілісін қолдау үшін қала арқылы қару-жарақ жеткізді. 18-19 ғасырларда Голдап жергілікті нарық үшін әртүрлі тауарлардың саудасы мен өндірісінің, сондай-ақ астық өндірісінің маңызды орталығы болды. 1818 жылы ол Голдап округінің орталығына айналды. 1825 жылы округте (қаланы қоса алғанда) 24 911 адам тұрды, оның ішінде (ана тілі бойынша): 17 412 (~70%) неміс, 3940 (~16%) поляк және 3559 (~14%) литвалық. 1879 жылы қала теміржолмен байланысты.
Masurians began to settle the region in the 16th century while it was part of the Duchy of Prussia, a fief and part of the Kingdom of Poland. Systematic settlement began in 1565, while the town was officially founded by Caspar von Nostitz on May 15, 1570. Located at a profitable location on the crossing of several trade routes near the Prussian border with Lithuania, Gołdap grew rapidly. Its coat of arms depicts the House of Hohenzollern and Brandenburg, while the letter "S" stands for Sigismund II Augustus, King of Poland, who was the suzerain of the region. In 1656, during the Polish Swedish War, Polish troops under command of Dymitr Jerzy Wiśniowiecki were stationed in Gołdap. The town became a part of the Kingdom of Prussia in 1701 and Germany in 1871. Between 1757 and 1762 it was occupied by Russians. In 1831, the Polish pastor's house was burnt down. In 1863, Poles smuggled weapons through the town to the Russian Partition of Poland to support the January Uprising. In the 18th and 19th centuries Goldap was a notable centre of commerce and production of various goods for the local market, as well as an important centre of grain production. In 1818 it became a seat of Landkreis Goldap. In 1825, the county (including the town) had 24,911 inhabitants, including (by mother tongue): 17,412 (~70%) German, 3,940 (~16%) Polish and 3,559 (~14%) Lithuanian. In 1879 the town was linked to a railway.
Бірінші және екінші дүниежүзілік соғыс
Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Голдап Шығыс майданындағы қатал шайқастар ошағы болды, және майдан қала арқылы екі рет өтті. Осының салдарынан қала дерлік толығымен қирады. Қала қайтадан тұрғызылып, соғыс аяқталғаннан кейін көп ұзамай бұрынғыдай халық санына жетті. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс штабы Голдапты Шығыс майданындағы Қызыл Армиядан Шығыс Пруссияның қалған бөлігін қорғайтын маңызды бекініс ретінде қарастырды. 1944 жылдың тамыз және қыркүйек айларында қала және оның шығысындағы аймақтар үшін болған ауыр шайқастардың нәтижесінде қаланың 90 пайызы тағы да қирады. Неміс соғыс баяндамаларына сәйкес, 1944 жылдың қазан айында Қызыл Армия Голдапқа алғаш кірген кезде шамамен 50 азамат өлтірілді (кейбіреулері зорланды). Бұл нацистік Германияның құлаған алғашқы қаласы болды. Дегенмен, 1944 жылдың қараша айында Вермахт Голдапты қайта басып алып, сол жылдың желтоқсан айының соңына дейін сақтап тұрды. Қаңтар айында Шығыс Пруссияның алыс шығысындағы неміс әскерінің бекіністері толығымен бұзылды.
During World War I Goldap was a scene of fierce fighting on the Eastern Front, which passed through the town twice. As a result, it was almost completely destroyed. The town was rebuilt, and soon after the war ended it reached a similar number of inhabitants it had had before. During World War II Goldap was planned by the German staff as one of the strongholds guarding the rest of East Prussia from the Red Army on the Eastern Front. As a result of heavy fighting for the city and the regions directly east of it, in August and September 1944, 90% of the town was yet again destroyed. According to German war time reports, about 50 civilians were murdered (some raped) by the Red Army on its initial entry into Goldap in October 1944. It was the first town of Nazi Germany to fall. However, in November 1944 the Wehrmacht reconquered Goldap and would be able to keep it until the end of December of the same year. In January, the German positions in far eastern East Prussia broke down completely.
Соғыстан кейінгі Польша
Соғыстан кейін қала Потсдам конференциясының шарттары бойынша Польша құрамына қайта кірді. Қала тарихи поляк атымен – Голдапқа өзгертіліп, қайта жаңартылды. Қала 1975 жылға дейін, барлық повяттар таратылғанға дейін повят орталығы мәртебесін сақтап келді. 1999 жылы повяттар қайта құрылғаннан кейін Голдап округ орталығы ретінде қайта жаңартылмады, оның орнына 1999-2001 жылдары Олечко-Голдап округіне қарады. Кейіннен Голдап округі құрылғаннан кейін қала бастапқы мәртебесін қайта иеленді. Бүгінде Голдап қаласы жергілікті сауда және коммерцияның маңызды орталығы болып табылады. Онда бірнеше шағын азық-түлік өндіріс орындары (сүт зауыты, өнеркәсіптік мал сою комбинаты, диірмен) орналасқан, сондай-ақ қағаз фабрикасы мен шағын туристік жабдықтар цехы бар. Бұдан өзге, қала және оның төңірегінде шаңғы тебу, жүзу, желкенмен жүзу және демалыс орталықтары көптеген туристік орталықтардың бірі болып табылады.
After the war, the town became again part of Poland under the terms of the Potsdam Conference. The town was renamed to its historic Polish name Gołdap and rebuilt. The town retained its status as a seat of a powiat until 1975, when all powiats were abolished. After their re establishment in 1999, Gołdap was not restored as a county seat, being instead assigned in the years 1999 2001 to the Olecko Gołdap County. The town has subsequently reclaimed the original status, following re establishment of a standalone Gołdap County. Today the town of Gołdap remains an important centre of local trade and commerce. There are several small food production facilities (milk plant, industrial slaughterhouse, mill) located there, as well as a paper mill and a small tourist equipment works. In addition, it is one of the centres of tourism, with many skiing, swimming, sailing and leisure centres located both in the town and around it.
Спорт
Пиенкна Гора тау шаңғысы курорты Гольдап қаласының шетінде орналасқан. Жергілікті футбол клубы төменгі лигаларда өнер көрсетеді.
The Piękna Góra ski resort is located on the outskirts of Gołdap. The local football club is pl. It competes in the lower leagues.