Орташа шығын – өнімнің жалпы шығынын өндірілген тауар санына бөлгендегі көрсеткіш. Баға белгілеуде маңызды, қысқа мерзімді шығындарды талдауға көмектеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жалпы шығын өндірілген тауарлар санына бөлінеді.
Total cost divided by number of goods produced
Экономикада орташа шығын (AC) немесе бірлік шығын – жалпы шығынның (TC) өндірілген тауар бірлігінің санына (өндіріс көлемі Q) бөлінуімен анықталады:
In economics, average cost (AC) or unit cost is equal to total cost (TC) divided by the number of units of a good produced (the output Q):
Орташа шығын – кәсіпорындар өнімдеріне баға белгілеуді қалай таңдауға қатысты шешімдер қабылдау үшін маңызды фактор.
Average cost is an important factor in determining how businesses will choose to price their products.
Қысқа мерзімді орташа шығын
Қысқа мерзімді шығындар – уақыт өте келе дерлік кідіріссіз өзгеретін шығындар. Еңбек ақысы және шикізат құны қысқа мерзімді шығындар болып табылады, бірақ физикалық капитал – емес. Орташа шығын қисығын шығын вертикальді осьте, ал саны горизонтальді осьте көрсетілген график түрінде бейнелеуге болады. Шекті шығындар да көбінесе осы графиктерде көрсетіледі, мұнда шекті шығын – әрбір нүктеде өндірілген соңғы бірліктің құны. Қысқа мерзімді шекті шығындар өзгермелі шығын қисығының еңісімен (сонымен қатар өзгермелі шығынның бірінші туындысымен) анықталады. Типик орташа шығын қисығы U пішіндес болады, себебі барлық тұрақты шығындар өндіріс басталғанға дейін туындайды, ал шекті шығындар көбінесе шекті өнімділіктің төмендеуіне байланысты артады. Осы «типик» жағдайда, өндіріс деңгейі төмен болғанда шекті шығындар орташа шығындардан төмен болады, сондықтан саны артқан сайын орташа шығындар төмендейді. Көтерілетін шекті шығын қисығы U пішіндес орташа шығын қисығының ең төмен нүктесімен қиылысады, содан кейін орташа шығын қисығы жоғары қарай бұрыла бастайды. Өндіріс осы ең төмен нүктеден артып кеткенде шекті шығындар орташа шығындардан жоғары болады, сондықтан саны артқан сайын орташа шығындар да артады. Мысалы: белгілі бір кезеңде белгілі бір мөлшерде өнім өндіруге арналған зауытта, өндіріс деңгейі белгілі бір шектен төмен болса, жабдықтың толық пайдаланылмауына байланысты орташа шығын жоғары болады, ал осы шектен жоғарылағанда өндіріс тұрқылықтары орташа шығынды арттырады.
Short run costs are those that vary with almost no time lagging. Labor cost and the cost of raw materials are short run costs, but physical capital is not. An average cost curve can be plotted with cost on the vertical axis and quantity on the horizontal axis. Marginal costs are often also shown on these graphs, with marginal cost representing the cost of the last unit produced at each point; marginal costs in the short run are the slope of the variable cost curve (and hence the first derivative of variable cost). A typical average cost curve has a U shape, because fixed costs are all incurred before any production takes place and marginal costs are typically increasing, because of diminishing marginal productivity. In this "typical" case, for low levels of production marginal costs are below average costs, so average costs are decreasing as quantity increases. An increasing marginal cost curve intersects a U shaped average cost curve at the latter's minimum, after which the average cost curve begins to slope upward. For further increases in production beyond this minimum, marginal cost is above average costs, so average costs are increasing as quantity increases. For example: for a factory designed to produce a specific quantity of widgets per period—below a certain production level, average cost is higher due to under used equipment, and above that level, production bottlenecks increase average cost.
Ұзақ мерзімді орташа шығын
Ұзақ мерзімді орташа шығын – барлық факторлар, тіпті негізгі капитал да өзгеретін болса, белгілі бір өнімді өндірудің бірлік құны. Фирманың мінез-құлқындағы болжам – ол қажетті көлемді ең төменгі мүмкін шығынмен өндіретін факторлардың комбинациясын таңдайды. Ұзақ мерзімді орташа шығын қисығы, әдетте, өнімнің төмен деңгейлерінде төмендейді, ал жоғары деңгейлерінде өседі немесе төмендейді. Көбінесе, ұзақ мерзімді орташа шығын қисығы U-тәрізді болып келеді, бұл анықтама бойынша масштаб эффектісінің теріс жағын (экономияны) және оң жағын (шығындардың өсуін) көрсетеді. Егер фирма барлық фактор нарықтарында толық бәсекелестікке қатысса, яғни оның барлық факторлардың бірлік бағаларына фирма сатып алатын көлемнің әсері болмаса, онда белгілі бір өнім деңгейінде фирманың экономияға ие болуы (яғни, ұзақ мерзімді орташа шығын қисығының төмен қарай бұрылысқан бөлігінде жұмыс істеуі) масштаб эффектісінің өсуімен ғана мүмкін, ал соңғысы – өндіріс функциясының ғана ерекшелігі. Сол сияқты, фирманың шығындардың өсуіне ие болуы (ұзақ мерзімді орташа шығын қисығының жоғары қарай бұрылысқан бөлігінде жұмыс істеуі) масштаб эффектісінің төмендеуімен ғана мүмкін, ал масштаб эффектісі тұрақты болса, экономия да, шығындардың өсуі де болмайды. Егер өнім нарығында толық бәсекелестік болса, ұзақ мерзімді тепе-теңдік барлық фирмалардың ұзақ мерзімді орташа шығын қисығының ең төмен нүктесінде (яғни экономия мен шығындардың өсуінің арасындағы шекте) жұмыс істеуін қамтиды. Бірақ, егер фирма фактор нарықтарында толық бәсекелестікке ие болмаса, жоғарыда айтылған тұжырымдар өзгереді. Мысалы, егер өнімнің белгілі бір диапазонында масштаб эффектісі өссе, бірақ фирма бір немесе бірнеше фактор нарығында соншалықты үлкен болса, оның фактор сатып алуын ұлғайту оның бірлік құнын арттырса, онда фирмада шығындардың өсуі болуы мүмкін. Керісінше, егер фирма факторға көлемдік жеңілдіктер ала алса, онда ол өнімнің белгілі бір диапазонында экономияға ие болуы мүмкін, тіпті егер ол осы өнімді өндіруде өнімділіктің төмендеуіне тап болса да. Кейбір салаларда ұзақ мерзімді орташа шығын үнемі төмендейді (экономия шексіз болады). Бұл ең ірі фирманың шығын бойынша артықшылығы бар екенін білдіреді, ал сала табиғи монополияға айналады, сондықтан оны табиғи монополия деп атайды. Табиғи монополиялар, әдетте, сумен жабдықтау және электрмен жабдықтау сияқты өзгермелі шығындарға қарағанда жоғары негізгі капитал шығындары бар салаларда кездеседі.
Long run average cost is the unit cost of producing a certain output when all inputs, even physical capital, are variable. The behavioral assumption is that the firm will choose that combination of inputs that produce the desired quantity at the lowest possible cost. A long run average cost curve is typically downward sloping at relatively low levels of output, and upward or downward sloping at relatively high levels of output. Most commonly, the long run average cost curve is U shaped, by definition reflecting economies of scale where negatively sloped and diseconomies of scale where positively sloped. If the firm is a perfect competitor in all input markets, and thus the per unit prices of all its inputs are unaffected by how much of the inputs the firm purchases, then it can be shown that at a particular level of output, the firm has economies of scale (i. e., is operating in a downward sloping region of the long run average cost curve) if and only if it has increasing returns to scale, the latter being exclusively a feature of the production function. Likewise, it has diseconomies of scale (is operating in an upward sloping region of the long run average cost curve) if and only if it has decreasing returns to scale, and has neither economies nor diseconomies of scale if it has constant returns to scale. With perfect competition in the output market the long run market equilibrium will involve all firms operating at the minimum point of their long run average cost curves (i. e., at the borderline between economies and diseconomies of scale). If, however, the firm is not a perfect competitor in the input markets, then the above conclusions are modified. For example, if there are increasing returns to scale in some range of output levels, but the firm is so big in one or more input markets that increasing its purchases of an input drives up the input's per unit cost, then the firm could have diseconomies of scale in that range of output levels. Conversely, if the firm is able to get bulk discounts of an input, then it could have economies of scale in some range of output levels even if it has decreasing returns in production in that output range. In some industries, long run average cost is always declining (economies of scale exist indefinitely). This means that the largest firm tends to have a cost advantage, and the industry tends naturally to become a monopoly, and hence is called a natural monopoly. Natural monopolies tend to exist in industries with high capital costs in relation to variable costs, such as water supply and electricity supply.
АС, АФК, АВК және МК арасындағы байланыс
1. Орташа тұрақты шығындар қисығы (AFC) жоғары деңгейден басталып, өндіріс артумен үнемі төмендей береді. 2. Орташа айнымалы шығындар қисығы, орташа шығындар қисығы және шекті шығындар қисығы жоғары деңгейден басталып, ең төменгі нүктелерге жетеді, содан кейін тік және үздіксіз өседі. 3. Орташа тұрақты шығындар қисығы асимптоталық түрде нөлге жақындайды. Өндірістің барлық деңгейлерінде оң орташа тұрақты шығындардың болуына байланысты орташа айнымалы шығындар қисығы ешқашан орташа шығындар қисығына параллель немесе одан жоғары болмайды; бірақ орташа айнымалы шығындар қисығы төменнен орташа шығындар қисығына асимптоталық түрде жақындайды. 4. Шекті шығындар қисығы әрқашан орташа айнымалы шығындар және орташа шығындар қисықтарының ең төменгі нүктелерінен өтеді, бірақ орташа айнымалы шығындар қисығы орташа шығындар қисығына қарағанда бұрын ең төменгі нүктеге жетеді.
1. The Average Fixed Cost curve (AFC) starts from a height and goes on declining continuously as production increases. 2. The Average Variable Cost curve, Average Cost curve and the Marginal Cost curve start from a height, reach the minimum points, then rise sharply and continuously. 3. The Average Fixed Cost curve approaches zero asymptotically. The Average Variable Cost curve is never parallel to or as high as the Average Cost curve due to the existence of positive Average Fixed Costs at all levels of production; but the Average Variable Cost curve asymptotically approaches the Average Cost curve from below. 4. The Marginal Cost curve always passes through the minimum points of the Average Variable Cost and Average Cost curves, though the Average Variable Cost curve attains the minimum point prior to that of the Average Cost curve.