Уильям Лоу: Англиялық дін қызметкері және теолог жазушысы

Кіріспе

Англия шіркеуінің діни қызметкері (1686–1761) британдық теологиялық жазушы

Уильям Лоу (1686 9 сәуір 1761) – Англия шіркеуінің діни қызметкері. Ол өз санасы бірінші Ганновер монархы Георг I-ге адалдық ант беруге келіспегендіктен Кембридждегі Эммануэль колледжіндегі лауазымын жоғалтты. Бұрын Уильям Лоу Стюарт әулетіне адалдық танытқан және кейде екінші буынның ант беруден бас тартқандардың қатарында саналады. Содан кейін Лоу қарапайым діни қызметкер (курат) ретінде қызметін жалғастырды, ал ол да қажетті антсыз мүмкін болмай қалғанда, жеке оқытып, көп жазды. Оның жеке адалдығы, сондай-ақ мистикалық және теологиялық жазбалары өз заманындағы жаңарушылық қозғалысқа, сондай-ақ жазушы Сэмюэл Джонсон мен тарихшы Эдвард Гиббон сияқты ағартушылық ойшылдарға зор әсер етті. 1784 жылы саясатшы, қайырымдылықшы және құл саудасын тоқтату қозғалысының жетекшісі Уильям Уилберфорс (1759–1833) Уильям Лоудың 1729 жылғы «Шын ниетпен және қасиетті өмірге шақыру» кітабын оқып, терең әсерленді. Лоудың рухани жазбалары бүгінге дейін басылып келеді.

Ерте өмір

Лоу 1686 жылы Нортгемптонширдегі Кингс Клиффте дүниеге келді, ол – Томас Лоудың ұлы, дүкен иесі. 1705 жылы ол Кембридждегі Эммануэль колледжіне сизар ретінде қабылданды, онда классика, еврей тілі, философия және математиканы оқыды. 1711 жылы ол колледждің мүшесі болып сайланды және дін қызметкеріне бекітілді. Оның бауырлары Фармери мен Натаниел де Кембридж университетінде оқып, дін қызметкері болды. Ол Кембриджде тұрып, сабақ беріп, кейде міндеттерді орындап жүрді, 1714 жылы I Георг таққа отырғанға дейін, оның санасы оған жаңа үкіметке адалдық серт беруге және Стюарттардан бас тартуға кедергі келтірді. Оның якобит көзқарастары трипос сөйлеуінде бұрыннан-ақ білініп кеткен еді. Қазылардың құрамына кірмегендіктен, ол мүшеліктен айырылды. Келесі бірнеше жыл Лоу Лондонда пастор болып қызмет еткені айтылады. 1727 жылы ол Путниде Эдвард Гиббонмен (1666–1736) бірге тұрды, тарихшының әкесі Эдвардтың мұғалімі болды. Ол Лоудың отбасының құрметті досы және рухани жетекшісі болғанын айтады. Сол жылы ол шәкіртімен Кембриджге барды және келесі төрт жыл бойы оның губернаторы ретінде бірге тұрды. Шәкірті кейін шетелге кетті, бірақ Лоу Путниде қалды, онда ол Гиббонның үйінде 10 жылдан астам уақыт тұрды, отбасы ғана емес, сонымен қатар оған кеңес алуға келген көптеген адал адамдарға діни нұсқаушы ретінде қызмет етті. Олардың ішіндегі ең белгілілері – Джон мен Чарльз Уэсли ағайындылары, ақын Джон Байром, Ньютондық дәрігер Джордж Чейне және Гастингс округінен депутат Арчибальд Хатчесон. 1737 жылы үй шаруашылығы тарады. Лоу 1740 жылға қарай Кингс Клиффке зейнетке шықты, онда ол әкесінен үй мен кішкентай мүлікті мұраға алған. Ол жерде оған ескі досының бай жесірі Елизавета Хатчесон (өлім төсегінде оны Лоудың рухани жетекшілігіне бағынуға кеңес берген) және оның қайтыс болған шәкіртінің қарындасы Хестер Гиббон қосылды. Келесі 21 жыл бойы үштік құдайға құлшылық етуге, оқуға және қайырымдылыққа берілді, ол 1761 жылдың 9 сәуірінде қайтыс болды.

Бангория даулары және одан кейінгі

Лоудың алғашқы даулы еңбегі – Бангор епискобына арналған үш хат (1717), бұл Бангор даусына жоғары шіркеу жағынан жасаған үлесі болды. Одан кейін Мандевиллдің "Арылар туралы аңыз" (1723) атты еңбегіне жазылған ескертулері жарық көрді, онда ол моральдық қағидаларды қорғады; оны Джон Стерлинг жоғары бағалады және Ф. Д. Морис қайта жариялады. Лоудың "Ақыл туралы ойлар" (1732) атты еңбегі Тиндалдың "Христиандық жаратылыстан бастап берілген" деген пікіріне жауап ретінде жазылды және белгілі бір дәрежеде Джозеф Батлердің "Діннің аналогиясы" атты еңбегіндегі аргументін болжады. Оның Рим шіркеуіне өтуге ниеттенген әйелге жазған хаттары – жоғары шіркеу англиканының Рим католиктеріне қатысты көзқарасының мысалы болып табылады.

Пайдалы құдайлық туралы жазбалар

"Диндарлық және қасиетті өмірге шын шақыру" (1729 ж.), оның бұрынғысы, "Христиандық кемелдік туралы практикалық трактат" (1726 ж.) үлкен евангелистік жаңарудың негізгі тұлғаларына терең әсер етті. Джон және Чарльз Уэсли, Джордж Уайтфилд, Генри Венн, Томас Скотт және Томас Адам авторға деген өте терең міндеттемелерін білдірді. "Шын шақыру" басқаларға да зор әсер етті. Сэмюэл Джонсон, Гиббон, Лорд Литтлтон және епископ Хоум оның артықшылықтары туралы ынтамен айтты; және ол әлі де авторы ең көп танылатын еңбек. Оның стильдік деңгейі жоғары, өте анық және нақты болып келеді. 1726 жылы "Сәхненің ойын-сауығының толықтай заңсыздығы" атты трактатында Лоу сахнаның бұзылуына ашуланып, барлық пьесаларға қарсы уағыз айтты және сол жылы Джон Деннистің "Сәхне қорғалды" еңбегінде сынға ілікті. Оның жазбалары түрлі конфессиялармен антологияланды, соның ішінде Католик Полистік Баспасөзінің "Батыс руханилығының классикасы" сериясында. Рухани жазушы Эндрю Мюррей Лоудың жазбаларына қатты әсер еткендіктен, оның көптеген еңбектерін қайта басып шығарды, "Қазіргі заманда Еклезияға қажетті шындықты осылай анық және күшті түрде басқа жерде таба алмадым" деді.

Мистика

Кейінгі жылдары Лоу неміс христиан мистикасы Якоб Бёмеге бейімділік танытты. Джон Байромның күнделігінде 1735 немесе 1736 жылдары дәрігер және бехменші Джордж Чейне француз протестант теологы Пьер Пуаренің 1708 жылы жазған «Fides et Ratio» кітабына Лоудың назарын аударғаны жазылған. Осы кітапта Лоу мистик Якоб Бёме туралы ақпаратты кездестірді. Осыдан кейін Лоудың «Кейбір жаңа кітаптардың қателіктерін көрсету» (1737) және «Христиандық жаңарудың негіздері мен себептері» (1739) сияқты еңбектерінде мистикалық лебіз байқалды. 1740 жылы «Доктор Траппқа шыншыл және маңызды жауап» және 1742 жылы «Күмәнданушыларға үндеу» жарық көрді. «Үндеу» Лоудың досы Джордж Чейнеге қатты ұнады, ол 1742 жылдың 9 наурызында өзінің жақын досы, баспагер және романист Сэмюэл Ричардсонға былай деп жазды: «Сіз Лоудың «Үндеуін» көрдіңіз бе? Ол тамаша және жауап беруге болмайтын туынды». Джон Байром Сэмюэл Ричардсонның 1761 жылы қайтыс болғаннан кейін қолжазбаларының арасынан табылған «Шыншыл және маңызды жауапқа» арналған өлеңін жазды. Лоудың мистикалық бейімділігі 1738 жылы Лоу мен практикалық ойлы Джон Уэсли арасындағы алғашқы келіспеушілікке әкелді, олар өзара пікірлерін түсіндірген төрт хат алмасып, содан кейін қарым-қатынасты тоқтатты. Он сегіз жыл үнсіздіктен кейін Уэсли 1756 жылы Лоу мен оның бехмендік философиясына қарсы ашық хат жазды. Онда ол былай деді:

«Мен қараңғылыққа осылай жақын дос кездестірген емеспін, тек ‘жарықтанған Якоб Бёме’ ерекшеленіп тұр. Бірақ, мырза, сіз оған түзетусіз зиян келтірген жоқсыз ба? Мен оның ойларын бұрмалағандығыңызды айтпаймын (дегенмен, оның кейбір терең құрметтеушілері сіз оны түсінбей және бұрмалап бересіз деп сендіреді), бірақ оны қорқынышты қараңғылықтан шығарып, оның құрметті қараңғылығына жарық шашу арқылы зиян келтірдіңіз. Адамдар құдықтың тереңдігіне және оның ішіндегі судың тазалығына таңғалуы мүмкін, бірақ егер біреу оған жарық түсірсе, ол өте терең емес және лас болып көрінеді. Мен осындай маңызсыз нәрселерге көп сөз жұмсамас едім, егер олар зиянды болмағанда: жаман философия сезімтал түрде жаман дінге жол ашты». Лоу осы ашық хатқа жауап бермеді, бірақ Джон Байром куәлік бергендей, ол қатты ренжіді. Жеті жыл үнсіздіктен кейін Лоу Бёме идеяларын «Дұға рухы» (1749–1750) кітабында, одан кейін «Құдайлық білімге жол» (1752) және «Махаббат рухы» (1752–1754) кітаптарында одан әрі зерттеді. Ол «Құдайлық білімге жол» еңбегіне дайындық ретінде Бёме еңбектерінің жаңа аудармасымен айналысты. Сэмюэл Ричардсон Лоудың кейбір еңбектерін басып шығаруға қатысты, мысалы, «Христиандық жетілу туралы практикалық трактат» (1728 жылғы екінші басылымы) және «Құдайлық білімге жол» (1752), өйткені Лоудың баспагерлері Уильям және Джон Иннис Сэмюэл Ричардсонмен тығыз байланыста болды. Лоу «Бақытты Якобтың» түпнұсқасын оқу үшін «Жоғары голланд тілін» үйренді. Ол 1715 жылғы кварто басылымына ие болды, ол 1682 жылғы Иоганн Георг Гихтель басылымынан мұқият басылып шыққан, Амстердамда басылған, онда Гихтель (1638–1710) өмір сүрген және жұмыс істеген. 1761 жылы Лоу мен Ричардсон қайтыс болғаннан кейін Лоудың достары Джордж Уорд пен Томас Лангкейк 1764 және 1781 жылдар аралығында Якоб Бёме еңбектерінің төрт томдық жинағын жариялады. Оны Элизабет Хатчесон қаржылады. Бұл жинақ «Бёме заңдық басылымы» деп белгілі болды, бірақ Лоу бұл жаңа басылымға үлес қосуға уақыт таппады. Нәтижесінде ол Джон Эллистон мен Джон Спарроудың 1645–1662 жылдар аралығында жасаған түпнұсқа аудармаларына негізделді, тек бірнеше түзетулер енгізілді. Бұл басылым Сэмюэл Тейлор Кольридж мен Уильям Блейкке қатты ұнады. Лоу осы басылымға енгізілген неміс ертедегі Бёме зерттеушісі Дионисий Андреас Фрехердің (1649–1728) жасаған бірнеше суреттерін тапты. 1825 жылы кешкі ас кезінде Блейк осы суреттерді көріп: «Микеланджело олардан артық сурет сала алмаған».

I have scarce met with a greater friend to darkness except 'the illuminated Jacob Behmen'. But, Sir, have you not done him an irreparable injury? I do not mean by misrepresenting his sentiments; (though some of his profound admirers are positive that you misunderstand and murder him throughout) but by dragging him out of his awful obscurity; by pouring light upon his venerable darkness. Men may admire the deepness of the well, and the excellence of the water it contains: But if some officious person puts a light into it, it will appear to be both very shallow and very dirty. I could not have borne to spend so many words on so egregious trifles, but that they are mischievous trifles: bad philosophy has, by insensible degrees, paved the way for bad divinity. Law never responded to this open letter, though he had been deeply upset, as testified by John Byrom. After seven years of silence, Law further explored Böhme's ideas in The Spirit of Prayer (1749–1750), followed by The Way to Divine Knowledge (1752) and The Spirit of Love (1752–1754). He worked on a new translation of Böhme's works, for which The Way to Divine Knowledge had been the preparation. Samuel Richardson had been involved in the printing of some of Law's works, e. g. A Practical Treatise upon Christian Perfection (second edition of 1728), and The Way to Divine Knowledge (1752), since Law's publishers William and John Innys worked closely with Samuel Richardson. Law had taught himself the "High Dutch Language" to be able to read the original text of the "blessed Jacob". He owned a quarto edition of 1715, which had been carefully printed from the Johann Georg Gichtel edition of 1682, printed in Amsterdam where Gichtel (1638–1710) lived and worked. After the death of both Law and Richardson in 1761, Law's friends George Ward and Thomas Langcake published a four volume version of the works of Jakob Böhme between 1764 and 1781. It was paid for by Elizabeth Hutcheson. This version became known as the "Law edition of Böhme", even though Law had never found the time to contribute to this new edition. As a result of this, it was ultimately based on the original translations made by John Ellistone and John Sparrow between 1645 and 1662, with only a few changes. This edition was greatly admired by Samuel Taylor Coleridge and William Blake. Law had found some illustrations made by the German early Böhme exegetist Dionysius Andreas Freher (1649–1728), which had been included in this edition. Upon seeing these symbolic drawings, Blake said during a dinner party in 1825 "Michel Angelo could not have surpassed them".

Лоуның Исаак Ньютон мен Якоб Бёмеге деген құрметі

Ол Исаак Ньютонды «осы ұлы философ» деп атады, сондай-ақ Якоб Бёмеге, «Құдайдың нұрлы құралына» зор құрметпен қарады. «Махаббат руы» (1752) еңбегінің 1-бөлімінде Лау, адамның құштарлығының үш қасиетінде, [Исаак Ньютон] жақында ашқан үш үлкен «материя мен қозғалыс заңдарының негізін және себебін» көруге болатынын жазды. Лау, сондай-ақ, «атақты сэр Исаак Бейхменнің сиырымен жыртылған егінді өңдегенін» білгендіктен, осы заңдарды ашқанын айтты. Лоу Ньютонның математикалық жүйесінде құштарлықтың осы үш қасиеті, яғни «тартылыс, тең кедергі және планеталардың орбиталық қозғалысы олардың салдары ретінде» фактілер мен құбылыстар ретінде қарастырылады, олардың негізі белгісіз. Дегенмен, Лоу жазғандай, «біздің Бейхменімізде, Құдайдың нұрлы құралында»: Олардың мәңгіліктегі тууы мен күші ашылады; олардың мәңгілік бастауы көрсетіледі, және барлық Әлемдер, және әрбір Жаратылыстың әрбір өмірі, ол көктегі, жердегі немесе тозақтағы болсын, оларда және олардан болуы керек, және ешқандай Табиғаты жоқ, рухани немесе материалдық, бақыт немесе қайғы-қасірет түрі жоқ, тек осы қасиеттердің жұмыс күші мен жағдайына сәйкес. Барлық сыртқы табиғат, ішкі өмір, ол қандай болса, солай жұмыс істейді, осы үнемі күшті тартылыс, қарсылық және айналудан. Олдос Хаксли өзінің «Мәңгілік философия» антологиясында Лоудың мистикаға қатысты жазбаларынан құрметпен және кеңінен үзінді келтіреді, оның (Лоудың) мистикалық түсініктері мен Махаяна буддизмі, Веданта, Суфизм, Даоизм және Лейбництің «Philosophia Perennis» тұжырымдамасымен қамтылған басқа да дәстүрлер арасындағы айқын параллельдерді көрсетеді. Хаксли жазды: Егер жеке адамның жанының негізі барлық болмыстың құдайлық негізіне ұқсас болса, жақсылық пен жамандықтың түпкі табиғаты қандай, өмірдің нағыз мақсаты мен соңы қандай? Бұл сұрақтарға жауаптар ағылшынның XVIII ғасырындағы ең таңғажайып өнімі Уильям Лоудың сөздерімен беріледі – ол ағылшын прозасының шебері ғана емес, сонымен қатар өз кезеңінің ең қызықты ойшылдарының бірі және бүкіл англиканизм тарихындағы ең сүйкімді қасиетті тұлғалардың бірі болды.

Law greatly admired both Isaac Newton, whom he called "this great philosopher", and Jakob Böhme, "the illuminated instrument of God". In part I of The Spirit of Love (1752) Law wrote that in the three properties of desire one can see the "Ground and Reason" of the three great "laws of matter and motion lately discovered [by Sir Isaac Newton]". Law added that he "need[ed] no more to be told that the illustrious Sir Isaac [had] ploughed with Behmen's heifer", which had led to the discovery of these laws. Law added that in the mathematical system of Newton these three properties of desire, i. e. "attraction, equal resistance, and the orbicular motion of the planets as the effect of them", are treated as facts and appearances, whose ground appears not to be known. However, Law wrote, it is in "our Behmen, the illuminated Instrument of God" that:

Their Birth and Power in Eternity are opened; their eternal Beginning is shown, and how and why all Worlds, and every Life of every Creature, whether it be heavenly, earthly, or hellish, must be in them, and from them, and can have no Nature, either spiritual or material, no kind of Happiness or Misery, but according to the working Power and State of these Properties. All outward Nature, all inward Life, is what it is, and works as it works, from this unceasing powerful Attraction, Resistance, and Whirling. Aldous Huxley quotes admiringly and at length from Law's writings on mysticism in his anthology The Perennial Philosophy, pointing out remarkable parallels between his (Law's) mystical insights and those of Mahayana Buddhism, Vedanta, Sufism, Taoism and other traditions encompassed by Leibniz's concept of the Philosophia Perennis. Huxley wrote:
Granted that the ground of the individual soul is akin to the divine Ground of all existence what is the ultimate nature of good and evil, and what the true purpose and end of life? The answers to these questions will be given to a great extent in the words of that most surprising product of the English eighteenth century, William Law a man who was not only a master of English prose, but also one of the most interesting thinkers of his period and one of the most endearingly saintly figures in the whole history of Anglicanism.

Құрмет

Заң 10 сәуірде Англия шіркеуі мен Епископ шіркеуінің күнтізбесінде еске алынады.