Гаити Водуындағы Эзили Дантор: Махаббат, күш және аналық рухы

Кіріспе

Гаити Водуындағы Лоа

Эзили Данто немесе Эрзули Дантор – Гаити Водуындағы Петро отбасының басты лоа (немесе луа) немесе ең үлкен рухы. Эзили Данто, немесе Езили Данто – «махаббат құдайлығы Эрзулидің көрінісі». Эзили Дантоның терісі қараңғы, және ол аналық сипатқа ие. Эзили – Гаити Водуындағы әйелдікті бейнелейтін әйел рухтары. Эрзули – Гаити Водуындағы махаббат құдайы, рухы немесе лоа. Оның бірнеше көріністері немесе жаңа тууы бар, бірақ ең танымал және белгілі көріністері – Лазиренн (деніз қызы), Эрзули Фреда және Эрзули Дантор. Эрзулидің әртүрлі жазылу нұсқалары бар, соның бірі – Езили. Бұлар креол сөзінің ағылшын тіліне аудармалары, бірақ мағынасы бірдей.

Дін

Сейсенбі күндері Езили Данторға құлшылық етуге арналған. Құлшылық әдетте көк, қара және қызыл түстермен белгіленген тұғырдың алдында жеке жасалады. Көбінесе крем де какао, әшекейлер, алтын жүзіктер және Агуа де Флорида құрбандыққа шалынады. Оның туған күніне жабайы шошқа басты құрбандық болып табылады.

Гаити мифологиясы

Гаити мифологиясында, өлім мен құдайлар әлемі арасында жұмыс істейтін көптеген рухани тұлғалар немесе луалар бар. Эзили – әйелдіктің әр түрлі қырларын бейнелейтін әйелдік рухтар. Эзили Фреда – романтикалық махаббат пен эротикалық жыныстық қатынасты білдіретін Рада Лоа, ал Эзили Дантор – Петро және еңбекқор, кейде ашулы ананы көрсетеді. Діни аңыздарда, Эзили Дантоның тілі басқа революционерлер олардан сатқындық күтетініне қорқып, кесілгендіктен сөйлей алмайтыны айтылады. Осы себепті Эзили Данто иелену кезінде тек буынды сөздерді ғана айтады және өте ашулы, кекшіл болуға қабілетті, тіпті жаман саналып, бірақ іштей жаман емес. Дантордың ашуы құртуға күшті, ал оның қатты наразылығы оған қызыл көзді "Èzili je wouj" деген атақ алып келді. Оның құрту күштері көбінесе табиғи апаттар мен табиғат күштері түрінде көрінеді. Оның ашуы тіпті оны ашуландырғандарды қатты аурулармен жазалай алады. Зора Нил Херстонның «Гаити және олардың көздері Құдайды бақылап тұрды» еңбегінде Эзили Дантоның ашуы – «халыққа еуропалық американдықтарға немесе христиандыққа пассивті сенудің олардың тағдырын анықтауға қате екенін еске салатын күшті ескерту» ретінде сипатталған. Польшаның қасиетті қамқоршысы. Эзили Дантордың Ченстохованың Қара Мадоннасымен байланысы, сол кезде әлі де жалғасып жатқан Гаити революциясын бағындыру үшін Наполеон Бонапарттың бұйрығымен Гаитиге иконаның көшірмелерін әкелген поляк сарбаздарынан туындаған деген болжам бар. Польша легионы Польшаның бөлінісі кезіндегі поляк ұлтының күресін Гаити құлдарының бостандық үшін күресінде көріп, нәтижесінде поляк сарбаздары француз армиясына қарсы шығып, Гаити құлдарына қосылды. Осы әрекеттің салдарынан 1804 жылы Жан Жак Дессалиннің жасаған қырғынында, Гаити жеңісінен кейін көп ұзамай, поляктар тірі қалды және жаңа құрылған Гаити Республикасының азаматтығымен қамтамасыз етілді. Осы сарбаздардың ұрпақтары әлі күнге дейін аралда, әсіресе Казале ауылында тұрады.

In Haitian mythology, there are multiple spiritual entities, or lwa, that work between the mortal world and the divine world. Ezili are feminine spirits that personify different aspects of womanhood. Ezili Freda is a Rada Loa who represents romantic love and erotic sexuality, while Ezili Dantor is Petro and represents the hardworking and sometimes angry mother, Another distinction between them is that Freda is light skinned and relatively wealthy, indicative of her status as an upper class woman. Other stories in the religion note that Èzili Dantò is nonspeaking as a result of her tongue being cut out by other Haitian Revolutionaries who feared she would betray them. Èzili Dantò only utters syllables during possession because of this, and is capable of becoming extremely angry and vengeful, to the point that she is considered evil, though she is not inherently so. Dantor's anger has the power to destroy, and her vehement displeasure has earned her the reputation of being the red eyed, "Èzili je wouj". Her destructive powers often come in the form of natural disasters and the forces of nature. Her rage is even said to be able to afflict those who anger her with extremely painful illnesses. In Zora Neale Hurston’s Haiti and Their Eyes Were Watching God, Ezili's Danto's rage is described as "violent reminder to the folk that their passive faith in Euro Americans, or Christianity, to determine their fate is misguided." the patron saint of Poland. The original association of Ezili Dantor with the Black Madonna of Częstochowa is hypothesized to be from copies of the icon brought to Haiti by Polish soldiers sent by order of Napoleon Bonaparte, to subdue the then still ongoing Haitian Revolution. It is accounted that the Polish legion saw the struggle of the Polish nation during the Partitions of Poland in the struggle of the Haitian slaves in fights for their freedom, and as a result the Polish soldiers eventually turned on the French army to join the Haitian slaves. As a consequence of this action, during Jean Jacques Dessalines's 1804 massacre, which took place shortly after the Haitian victory; the Poles were left alive and granted citizenship of the newly founded Republic of Haiti. The descendants of these soldiers are still living in the island, specifically in the locality of Cazale.

Музыка

Пол Бобрун өзінің "Айбобо" альбомында Эзилиге арналған әнді орындады. "Ezili" ("Potomitan" альбомынан) – француз Кариб аймағының контрабасшысы, вокалисті және ақын Селен Сент Аймэ жазған ән.