Кіріспе
1989 жылы АҚШ Жоғарғы Сотының ту өртеудің сөз бостандығының қорғалған түрі екенін қараған ісі. «Техас штаты мен Джонсон» ісі, 491 АҚШ 397 (1989) – АҚШ Жоғарғы Сотының маңызды шешімі. Сот 5-4 дауыспен АҚШ туын өртеудің АҚШ Конституциясының Бірінші түзетуіне сәйкес қорғалған сөз болып табылатынын, себебі бұл символдық және саяси сөз болып есептеледі деп шешім шығарды. Істе белсенді Грегори Ли Джонсон 1984 жылы Техас штатының Даллас қаласында өткен Республикалық Ұлттық Конвенті алдындағы наразылық кезінде АҚШ туын өртегені үшін кінәлі деп танылды. Ол Техас заңдарына сәйкес 2000 доллар айыппұл төледі және бір жылға бас бостандығынан айырылды. Әділет William Brennan бес судьяның көпшілігі атынан Джонсонның ту өртеуі сөз бостандығымен қорғалғандығын, сондықтан штат Джонсонды цензуралай алмайтынын және оның іс-әрекеті үшін жазалай алмайтынын жазды. Бұл шешім АҚШ туын қорлауға тыйым салатын заңдарды күштен шығарды, сол кезде мұндай заңдар 50 штаттың 48-інде қолданылып келді. Бұл шешім көпшілік пен заң шығарушылардың арасында наразылық тудырды, президент Джордж Буш ту өртеуді «үлкен қате» деп атады. Конгресс бұл шешімге наразылық білдіріп, сол жылы Туды қорғау туралы заңды қабылдады, ол туды қорлауды федералдық қылмыс деп жариялады. Заңның конституциялықлығы Жоғарғы Сотта күдік тудырды, ол «АҚШ-қа қарсы Эйхман» ісінде (1990) ту өртеудің сөз бостандығының қорғалған түрі екенін және Бірінші түзетуді бұзатын Туды қорғау туралы заңды жойды деп қайта растады. Бұл шешімнен кейін Конгресс бірнеше рет Туды заңсыз ету үшін Конституцияға түзету енгізуді қарастырды, бірақ ешқашан қабылдаған жоқ. Ту өртеу мәселесі ондаған жылдар бойы даулы болып келді және бүгінге дейін наразылықтың бір түрі ретінде қолданылуда. «Time» журналы бұл шешімді 1960 жылдан бергі ең жақсы Жоғарғы Сот шешімдерінің бірі деп сипаттады, ал заңгерлер бұл туралы: «Сөз бостандығы символдық өрнекке, мысалы, туды көрсету, туды өртеу, қолға лента тағу, кресттерді өртеу және т.б. қатысты» деді.
Texas v. Johnson, 491 U. S. 397 (1989), is a landmark decision by the Supreme Court of the United States in which the Court held, 5–4, that burning the Flag of the United States was protected speech under the First Amendment to the U. S. Constitution, as doing so counts as symbolic speech and political speech. In the case, activist Gregory Lee Johnson was convicted for burning an American flag during a protest outside the 1984 Republican National Convention in Dallas, Texas, and was fined $2,000 and sentenced to one year in jail in accordance with Texas law. Justice William Brennan wrote for the five justice majority that Johnson's flag burning was protected under the freedom of speech, and therefore the state could not censor Johnson nor punish him for his actions. The ruling invalidated prohibitions on desecrating the American flag, which at the time were enforced in 48 of the 50 states. The ruling was unpopular with the general public and lawmakers, with President George H. W. Bush calling flag burning "dead wrong". The ruling was challenged by Congress, which passed the Flag Protection Act later that year, making flag desecration a federal crime. The law's constitutionality was contested before the Supreme Court, which again affirmed in United States v. Eichman (1990) that flag burning was a protected form of free speech and struck down the Flag Protection Act as violating the First Amendment. In the years following the ruling, Congress several times considered the Flag Desecration Amendment, which would have amended the Constitution to make flag burning illegal, but never passed it. The issue of flag burning remained controversial decades later, and it is still used as a form of protest. Time magazine described it as one of the best Supreme Court decisions since 1960, with legal scholars since stating about it that "Freedom of speech applies to symbolic expression, such as displaying flags, burning flags, wearing armbands, burning crosses, and the like.”
Өмірбаян
1984 жылғы 22 тамызда Грегори Ли Джонсон, сол кезде Революциялық коммунистік жастар бригадасының мүшесі, 1984 жылы Даллас қаласында өткен Республикалық ұлттық конвенция кезінде Рейган әкімшілігінің саясатына наразылық білдіріп, саяси демонстрацияға қатысты. Демонстранттар көшелермен жүріп, саяси ұрандар айқайлап, бірнеше корпоративтік ғимараттарда "өлгендей болу" акциясын ұйымдастырып, ядролық соғыстың салдарының қорқынышты екенін көрсетуге тырысты. Кейбір наразылық білдірушілер қабырғаларға граффити жазып, гүлдандыларды құлатып тастады, бірақ Джонсонның өзі бұған қатыспады. Mercantile Bank ғимаратының жанында наразылық білдірушілер америкалық туды флагштоктан алып тастады. Белгісіз наразылық білдіруші Джонсонға туды берді, ол оны көйлегінің астына жасырды. Демонстранттар Даллас қалалық әкімшілігіне жеткенде, Джонсон туға керосин құйып, өртеп жіберді. Ту өртенген кезде наразылық білдірушілер "Америка, қызыл, ақ және көк, біз сені жек көреміз, сен тонаудың символысың, сен құлайсың" сияқты сөздерді айқайлады. Демонстрация кезінде ешкім жарақат алмады, бірақ кейбір куәгерлер туды өртегеніне қатты ренжіді. Джонсон туды жаққаннан жарты сағаттан кейін тұтқындалды. Корея соғысының қатысушысы, Дэниел Уокер есімді бір көрермен тудың қалдықтарын жинап, Форт-Уорт қаласындағы үйінің ауласына жерледі. Джонсонға Техас штатының туын заңсыз жолмен қолдануға қарсы заңды бұзғаны үшін айып тағылды, ол құрметке лайық немесе қастерлі заттарды бүлдіруге тыйым салады. Джонсон демонстрацияда қылмыстық жаза алған жалғыз адам болды. Бастапқыда оған тәртіпсіздік жасағаны үшін айып тағылды, бірақ кейіннен ол айыптан босатылды. 1984 жылғы 13 желтоқсанда алты адамнан тұратын қазылар алқасы Джонсонды туды заңсыз қолдануда кінәлі деп тапты және ол бір жылға бас бостандығынан айырылды, сондай-ақ 2000 доллар айыппұл төледі. Джонсон Техас штатының апелляциялық сотына шағымданып, сот шешімімен келіспеді, бірақ ол тағы да қылмыстық жауапкершілікке тартылды. Содан кейін ол Техас қылмыстық апелляциялық сотына шағымданды, ол Джонсонның Бірінші түзету құқықтары бұзылғанын анықтады және оның айыбын жоққа шығарды. Сот Джонсонның әрекеттері Бірінші түзетумен қорғалған символдық сөз болып табылады деп шешті, сондай-ақ "үкімет азаматтарында бірлік сезімін міндеттей алмайды. Сондықтан, осы үкімет бірліктің символын жасап, осы символмен байланысты мақұлданған хабарларды бекіте алмайды" деді. Техас қылмыстық апелляциялық соты оның әрекеттерінің бейбітшілікті бұзбағанын растады. Техас штаты Жоғарғы Сотқа кассациялық шағымданып, істі қарауды сұрады. 1988 жылы Жоғарғы Сот кассациялық шағымды қабылдады.
Соттың пікірі
1989 жылдың 21 наурызында ауызша жарыссөздер өтті. Дэвид Д. Коул мен Уильям Кунстлер Грегори Ли Джонсонның мүддесінен, ал Кэти Элайс Дрю Техас штатының мүддесінен сөйледі. Ауызша жарыссөздер барысында штат өзінің заңын екі негізбен қорғады: біріншіден, штаттардың құрметті ұлттық символді сақтауға қызығушылығы зор болды; екіншіден, штат бейбітшілікті бұзудың алдын алуға мүдделі болды. Жоғарғы Сот 1989 жылдың 21 маусымында Джонсонның пайдасына 5:4 дауыспен шешім шығарды. Төреші Уильям Бреннан көпшілік пікірдің авторы болды, оған төрешілер Тургуд Маршалл, Гарри Блэкман, Антонин Скалия және Энтони Кеннеди қосылды. Кеннеди жеке келісім пікірін де жазды. Көпшілік пікірде Бреннан, Соттың АҚШ Конституциясының Бірінші түзетуі сөз болып саналмайтын іс-әрекеттерді де символдық сөз ретінде қорғайтынын ұзақ уақыттан бері мойындап келгенін қайталады, Бірінші түзетунің сөзді қорғауы "айтылған немесе жазылған сөзбен аяқталмайды" деп жазды. Бреннан сондай-ақ Tinker v. Des Moines Independent Community School District (1969) ісіне сілтеме жасады, онда Сот қара лента тағуды сөздің бір түрі ретінде мойындады, бұл Соттың символдық іс-әрекеттерді қорғалған сөз ретінде тану тарихын көрсету үшін жасалды. Содан кейін Сот Джонсонның іс-әрекеттерін символдық сөз ретінде қарастыруға болатынын, яғни оған Бірінші түзетуді қолданып, айыпталуын даулауға мүмкіндік беруге болатынын талдады. Spence v. Washington (1974) ісінде Сот "егер адам осы іс-әрекет арқылы бір идеяны білдіруге ниеттенсе, кез келген мінез-құлықтың шексіз түрлерін 'сөз' деп атауға болады" деген көзқарасқа келіспеді, бірақ мінез-құлықтың "Бірінші және Он төртінші түзетулердің ауқымына кіру үшін жеткілікті коммуникация элементтерімен қатар жүруі мүмкін" екенін мойындады. Соттың белгілі бір іс-әрекеттің Бірінші түзетуді қолдануға қажетті "сөз" элементтеріне ие екенін анықтауы үшін "нақты хабарды жеткізу ниеті болған ба және оны көргендердің оны түсіну ықтималдығы жоғары болған ба" деген сұрақ қойылды. Сот Спенс ісіне сүйене отырып, Джонсонның туды өртеуі "өзін-өзі білдіру болып табылады, осылайша оған Бірінші түзетуді қолдануға мүмкіндік береді" деп тапты. Бреннанның жазуынша, туды өртеудің саяси сипаты "қасақана және айқын болды", бұл Республикалық ұлттық конвентпен бір уақытта болды. Сот Джонсонның бейбітшілікті бұзуға жауапты емес екенін, "Джонсон туды өртеген кезде бейбітшілік бұзылмаған және бұзылу қаупі болмаған" деп мәлімдеді. Техас штаты туды өртеу "бейбітшілікті бұзуға итермелейтін" негізде жазаланатынын айтса да, Сот келіспеді, туды өртеу міндетті түрде бейбітшілікті бұзуға әкелмейді деп тапты. Бранденбург v. Огайо (1969) ісіне сілтеме жасай отырып, Бреннан штаттың "жақын арада заңсыз әрекеттерге" шақыратын сөзді ғана жазалай алатынын жазды және туды өртеуді сондай деп танымады.
Кеннедидің келісімі
Кеннеди судьясы Бреннанның көпшілік пікірімен келісетін жеке пікірін ұсынды. Онда Кеннеди бұл шешімнің болуының әлеуетті түрде наразылық тудыруы мүмкін екенін мойындады, бірақ Жоғарғы соттың Конституцияның тұтастығын қорғауға міндетті екенін, тіпті "кейде бізге ұнамайтын шешімдер қабылдауға тура келсе" де растады. Кеннеди былай деді:
Мен абсолюттіліктерге сенімсіздік танытқан және қарапайым шындықтардың қажетсіз түсіндірулермен ауырланған заманда жалаудың ерекше құрметке ие екенімен келісемін. Осы көзқарастарға құрмет көрсетсем де, Конституция сот мүшелерінің талап етуімен, осы шешімнің қаншалықты қиын болғанына қарамастан, билік жүргізуге бізге құқық бермейді деп санаймын. Символдар көбінесе біздің түсінігіміздегідей болғанымен, жалау американдықтардың ортақ сенімдерін, заң мен бейбітшілікке сенуін, сондай-ақ адам рухын күшейтетін бостандықты тұрақты түрде білдіреді. Бүгінгі қарастырылып отырған мәселе бізге осы сенімдерге берілгендіктің құнын мойындауға мәжбүр етеді. Жалауды жек көретіндерді де қорғайтындығы – бұл қайғылы, бірақ маңызды мәселе.
Ренквисттің қарсылығы
Бас судья Уильям Х. Ренквист, судьялар Байрон Уайт және Сандра Дей О’Коннор қол қойған қарсы пікір жазды. Ренквист тудың «ерекше орны» «жауапкер Джонсонның осы жерде жасағанындай, туды өртеуге қарсы үкіметтік тыйым салуды негіздейді» деп мәлімдеді. Ренквист американдық тарих бойы қолданылған тудың маңыздылығын талқылады, мысалы, отаршылдық дәуірінде, 1812 жылғы соғыста және Азамат соғысында, ұлттық біріктіру символын өртеудің басқа саяси демонстрациялардан ерекшеленетінін, ал сөз бостандығы наразылық білдірушілерді қорғай алатынын жазды. Ренквист: «Америка туы, 200 жылдан астам тарихымызда, біздің Ұлтымызды бейнелейтін көрінетін символ болып табылады. Ол қандай да бір саяси партияның көзқарасын немесе қандай да бір саяси философияны білдірмейді. Ту – бұл идеялар нарығында танылу үшін бәсекелесетін тағы бір «идея» немесе «көзқарас» емес. Миллиондаған американдықтар, қандай да бір әлеуметтік, саяси немесе философиялық сенімдері болса да, оған дерлік мистикалық құрметпен қарайды. Мен Бірінші түзетутің Конгресс актісін және 50 штаттың 48-інің заңдарын жоққа шығаратынына келіспеймін, олар туды жағалай өртеуді қылмыстық қылмыс деп санайды. Ренквист американдық дәстүрде, мысалы, Қарулы Күштер мүшелерінің қабірлерінде, тудың ерекше орны бар екенін және Бірінші түзету іс-әрекет заңына сәйкес ерекше орын алуы керек деп мәлімдеді. Ренквист бұрынғы сот шешімдерін, соның ішінде Халтер Небраскаға қарсы (1907) ісін келтіріп, тудың ерекше ұлттық символ ретінде танылғанын көрсетті. Ренквист судья Джон Маршалл Харланның көпшілік пікірін келтіріп: «Әрбір нағыз америкалық бұл туға тек ризашылықпен ғана емес, терең сүйіспеншілікпен қарайды» деді. Алайда, Джонсон көпшілігі Конституцияда тудың «ерекше» позицияда болуын білдіретін дәлелдердің жоқтығын тапты. Бреннан бұл талапқа тікелей жазбаша жауап берді: «Конституцияның мәтінінде де, оны түсіндірудегі біздің істерімізде де американдық ту үшін ғана жеке құқықтық категория бар екеніне ешқандай көрсеткіш жоқ», - деп қорытындылады ол: «Сондықтан, біз Бірінші түзетуде қорғалған қағидалар қатарынан ту үшін ерекшелік жасаудан бас тартамыз». Ренквист Джонсонның туды өртеуі экспрессивті мінез-құлық емес деп түсіндірді, туды өртеу «идеяларды ашудың маңызды бөлігі емес», керісінше «белгілі бір идеяны білдіру үшін емес, басқаларды ашуландыру үшін, түсініксіз ұңғыру немесе айқайға тең» деп жазды. Ол Техас заңы Джонсонның идеясын қалай білдіруіне ғана орынды шектеу болып табылады деп есептеді, Джонсонға «ұлттық саясатты терең мақұлдамауын білдіру үшін басқа символдардың толық жиынтығы мен сөзбен білдірудің барлық мүмкін формалары» қалдырылды. Стивенс жалауды жария түрде қорлауды Вашингтон монументіне хабарландыру тақталарын орналастырумен салыстырды, мұндай мінез-құлық «азаттық пікір білдіру нарығын кеңейте алады, бірақ мен төлемейтін бағамен».
The American flag, then, throughout more than 200 years of our history, has come to be the visible symbol embodying our Nation. It does not represent the views of any particular political party, and it does not represent any particular political philosophy. The flag is not simply another "idea" or "point of view" competing for recognition in the marketplace of ideas. Millions and millions of Americans regard it with an almost mystical reverence regardless of what sort of social, political, or philosophical beliefs they may have. I cannot agree that the First Amendment invalidates the Act of Congress, and the laws of 48 of the 50 States, which make criminal the public burning of the flag. Rehnquist argued that the flag held a unique position in American tradition, such as on the gravesites of Armed Forces members, and as such should be held in a unique position in First Amendment case law. Rehnquist invoked several previous rulings by the Court that showed a recognition of the flag as a unique national symbol, including Halter v. Nebraska (1907). Rehnquist quoted Justice John Marshall Harlan's majority opinion in writing: "For that flag every true American has not simply an appreciation, but a deep affection." However, the Johnson majority found a lack of evidence in the Constitution that implied that the flag should be held in a position of "uniqueness". Brennan answered this claim directly in writing: "There is, moreover, no indication—either in the text of the Constitution or in our cases interpreting it—that a separate juridical category exists for the American flag alone", concluding that "we decline, therefore, to create for the flag an exception to the joust of principles protected by the First Amendment." Rehnquist further argued that Johnson's burning of the flag did not constitute expressive conduct, writing that flag burning is "no essential part of any exposition of ideas", but rather "the equivalent of an inarticulate grunt or roar that, it seems fair to say, is most likely to be indulged in not to express any particular idea, but to antagonize others". He opined that the Texas statute was a reasonable restriction only on how Johnson's idea was expressed, leaving Johnson with "a full panoply of other symbols and every conceivable form of verbal expression to express his deep disapproval of national policy".|author=
Stevens compared public desecration of the flag to posting bulletin boards on the Washington Monument, writing that such behavior "might enlarge the market for free expression, but at a cost I would not pay".
Қоғамның реакциясы
Бұл шешім американдықтардың арасында танымал болмады және көпшіліктен күшті сынға ұшырады. Заң ғалымы Джеффри Р. Стоун бұл шешімді американдықтардың "өте ұнатпағанын" айтты, ал Newsweek журналы ел бойынша "таң қалған ашу" сезімін сипаттады. Шешім қабылданғаннан кейін жүргізілген жалпыұлттық сауалнамада респонденттердің 75 пайызы шешіммен келіспеді, ал үштен екісі туды қорғау үшін конституциялық түзетуді қолдады. Ұлттық пікір зерттеу орталығының сауалнамалары сотқа деген "жоғары сенімнің" шешімге дейін 34 пайыз болса, кейін 17 пайызға төмендегенін көрсетті. Дегенмен, сенім деңгейіне Соттың Johnsonнан екі апта кейін қабылдаған Webster v. Reproductive Health Services ісінің әсері болуы мүмкін. Туды қорлау туралы түзетуді қолдау митингінде сенатор Боб Доул (R-KS, Канзас штатының республикашысы) былай деді: "Америкалықтар Конституциялық құқықтың барлық нюанстарын білмейді. Бірақ олар осыны көргенде туды ұлықтамайтынын біледі. Олар шаралар қабылдауды талап етеді." 1989 жылғы 18 шілдеде Сенатқа жасаған мәлімдемесінде сенатор Стром Турмонд (R-SC, Оңтүстік Каролинаның республикашысы) бұл шешім "елімізде дереу шаралар қабылдауды талап ететін эмоционалдық толқынды ашты" деді. 1989 жылғы 4 қазанда сенатор Трент Лотт (R-MS, Миссисипи республикашысы) Сенатқа Миссисипидегі сайлаушыларын кездестірген кезде "қаладан қалаға" "ашуды естігенін" және бірнеше адамның "шешімге байланысты көздерінен жас шығарғанын" айтты. Бастапқыда американдықтардың арасында Туды қорлау туралы түзетуге қолдауы жоғары болды, Newsweek сауалнамасы американдықтардың 71 пайызы осындай идеямен келісетінін көрсетті. Gallup жүргізген қоғамдық пікір сауалнамалары респонденттердің түзетутің қолдауы төмендегенін көрсетті: 1989 жылы 71 пайыз, 1990 жылы 68 пайыз, 2005 жылы 55 пайыз. 2006 жылғы CNN сауалнамасы да ұқсас көрсеткіштерді көрсетті. 2006 жылғы Pew Research зерттеуіне сәйкес, респонденттердің 49 пайызы ғана туды өртеу туралы түзетуді "өте маңызды" деп атады. Бұл көрсеткіш 2020 жылы Джордж Флойдқа қарсы наразылықтар кезінде және 2022 жылы абортқа қарсы наразылықтар кезінде де байқалды.
Заңнамалық тарихы
Соттың шешімі сол кезде Аляска мен Вайомингтен басқа барлық штаттарда қолданылып жүрген, американдық туды ұстаздауға қарсы заңдарды күштен шығарды. 1989 жылдың 22 маусымында, сот шешімінен бір күн өткен соң, Сенаттың 101-ші Конгресінде 97-3 дауыспен «Соттың шешіміне терең көңіл көшірдік» деген қаулы қабылданды. 27 маусымда Өкілдер палатасы 411-5 дауыспен шешімге «қатты алаңдаушылықты» білдіретін резолюция қабылдады. Президент Джордж Буш та бұл шешімге қатты қарсы шығып, туды өртеуді «үлкен қате» деп атады. Буш Конгреске Джонсон ісін жою үшін және туды өртеуді қылмыстық жазамен қамту үшін жаңа конституциялық түзетуді қабылдауды ұсынды. 30 маусымда Буш Вашингтондағы Иво Джима ескерткіші алдында жиналған көпшілік алдында сөйлеп, Соттың шешіміне наразылығын білдірді және Конгрессті жылдам әрекет етуге шақырды. 12 қыркүйекте Өкілдер палатасы 1989 жылғы Туды қорғау туралы заң деп аталған қаулыны қабылдады, ол туды кез келген тәрізде қорлауды, оның ішінде өртеуді федералдық қылмыс деп жариялады. Заң жобасы 5 қазан күні Сенатта мақұлданды және Буштің қол қоймауымен заң күшіне енді. Заңға дереу наразылық білдірген Грегори Ли Джонсон үш басқа наразымен бірге 1989 жылдың 30 қазанында заң күшіне енген күні Капитолий ғимаратының алдында туды өртеп жіберді. Төрт еуіне де туды ұстаздау туралы заңды бұзғаны үшін айып тағылды, бірақ Джонсонға қарсы айыптар алынды, өйткені ол туды толыққанды жағуға үлкермеді. Джонсон оларды соттамауын «әділетсіздік» деп атап, «ашуға білдірді». Қалған үш наразыға қарсы іс федералдық судьялар Джонсон ісін негіз ретінде келтіре отырып тоқтатылды, бірақ адвокаттар істі Жоғарғы Сотқа шағымдады, ол 1990 жылдың 31 наурызында істі қарауға қабылдады. «АҚШ-тың Эйхманға қарсы ісі» (1990) бойынша Сот туды өртеудің Бірінші түзетуге сәйкес қорғалған сөз болып табылатынын растады, және Джонсон ісіндегі бес судья көпшілікті құрады. Сондай-ақ, судья Бреннан жазған пікірде Сот 1989 жылғы Туды қорғау туралы заңның конституциялық емес екенін жариялады және оны жоққа шығарды. Осыдан кейін Конгресс бірнеше рет Туды ұстаздауға қарсы түзетуді қарастырды, алдымен 1995 жылы 104-ші Конгресс, содан кейін 2006 жылы 109-шы Конгресс. Бұл қаулы Өкілдер палатасында үш рет мақұлданды, бірақ Сенатта қабылданбады. Соңғы шара 2005 жылдың 22 маусымында Өкілдер палатасында қабылданды, бірақ 2006 жылдың 27 маусымында Сенатта бір дауыспен қабылданбады. 2020 жылы президент Дональд Трамп Оклахома штатының Тулса қаласында өткен митингте туды өртеуге қатысты түзетуді жандандырды. Трамп кейіннен Жоғарғы Соттан туды өртеу туралы шешімдерін «қайта қарауын» сұрады. 2016 жылдың 20 шілдесінде Грегори Ли Джонсон Огайо штатының Кливленд қаласында өткен Республикалық Ұлттық конвент кезінде американдық туды өртеп жібергені үшін қайтадан тұтқындалды. Прокурорлар 2017 жылдың қаңтарында айыптауды алып тастады және Кливленд қаласы Джонсонға 225 000 доллар төлеуге келісті.