Кіріспе

Ажал әлемімен байланысты айдай жын-шайтан. Айдай жын-шайтан Демогоргон.

Демогоргон – жер асты әлемімен байланысты құдай немесе жын. Көбінесе грек мифологиясына жатқызылса да, бұл атаудың шығуы төртінші ғасыр ғалымы Лактанций Плацидтің түсіндірмесін белгісіз бір көшірушінің қате оқығандығынан туындаған болуы мүмкін. Өзінің мәнінде бұл ұғым бастапқы демиург терминімен байланысты.

Этимология

Демогоргон атауының шығу тегі толыққанды түсініксіз, бірақ ең көп таралған ғылыми көзқарас оны грек тіліндегі δημιουργόν (dēmiourgón, δημιουργός сөзінің accusative жағдайы, 'demiurge') сөзінің қате оқылуы деп санайды. Бұл Лактаций Плацидтегі ең ерте белгілі нақты сілтемедегі қолжазбалардың өзгеруіне негізделген (Яхнке 1898, Суини 1997, Соломон 2012). Боккаччо өзінің ықпалды Genealogia Deorum Gentilium еңбегінде Теодонтийдің қазір жоғалған еңбегін және «Афиналық Пронапид» деп аталатын византиялық көзін Демогоргонның барлық құдайлардың алдында болғандығы туралы идеяның авторитеті ретінде келтіреді. Өнер тарихшысы Жан Сезнек «Демогоргон – грамматикалық қате, құдайға айналған» деген қорытындыға келді. Рикардус Яхнке келтірген атаулардың нұсқаларына латынша «demoirgon», «emoirgon», «demogorgona», «demogorgon» кіреді, ал алғашқы сыншы-редактор Фридрих Линденброг (Fridericus Tiliobroga) 1600 жылы «δημιουργόν» сөзін прототип ретінде болжаған. Тағы да бірнеше теориялар бұл атау грек сөздерінің бірігуінен туындаған деп санайды: δαίμων daimon ('рух', ерте орта ғасырларда 'шайтан' деген христиандық мағынаны білдірген) немесе, азырақ ықтимал δῆμος dêmos («халық») және γοργός gorgós («шапшаң») немесе Γοργών Gorgṓn, ежелгі грек мифологиясындағы монстрлар, алғаш рет Гесиодтың «Теогониясында» кездеседі.

Түпнұсқасы мен тарихы

Демогоргон алғаш рет Стацийдің «Тебайд» атты еңбегіне жазылған түсіндірмеде кездеседі, мұндай түсіндірмелердің авторлығы көбінесе Лактаций Плацидусқа (шамамен 350–400 ж.б.д.) жатқызылады. Лактаций Плацидустың түсіндірмесі Стацийдің поэмасына орта ғасырлардағы ең көп таралған түсіндірме болып саналды және 1600 жылға дейінгі көптеген алғашқы басылымдарда кездеседі. Түсіндірме қате түрде басқа Лактантиус, христиан авторы Луций Целий Фирмиан Лактантийге жатқызылған, бірақ түсіндірме авторы Митралық дінді ұстанған болуы мүмкін. Демогоргон есімі «Тебайд» поэмасының 4.516-тарауын талқылау кезінде айтылады, онда «үш дүниенің жоғарғы күші» (triplicis mundi summum) туралы сөз болады. Бір қолжазбада автор Стаций туралы: «Dicit deum Demogorgona summum, cuius scire nomen non licet» («Ол Демогоргон, ең жоғарғы құдай туралы айтады, оның атын білуге рұқсат жоқ» немесе «Ол ең жоғарғы Демогоргон туралы айтып отыр») деп жазған. Лактантиустан бұрын, ешқандай жазушы, пұтқа табынушы немесе христиан, «Демогоргон» туралы есімдерін атаған жоқ. Дегенмен, жоғарыда айтылғандай, бірнеше түрлі қолжазба дәстүрлері бар, соның ішінде «демиургон» деп жазылған нұсқа да бар, оны көптеген сыншы редакторлар грек сөзі dēmiourgon-ның бұрмаланған түрі деп қабылдады. Яхнке мәтінді «Ол Демиург туралы айтады, оның атын білуге рұқсат жоқ» деп түзетеді. Алайда, қолжазбалардың біріндегі бұл сөз кейінірек ғалымдар арасында кеңінен танылды. Ерте орта ғасырларда Демогоргон туралы 10 ғасырдағы «Луканға түсіндірмелер» (Adnotationes super Lucanum) еңбегінде айтылған, бұл еңбек Луканның «Фарсалия» поэмасына жазылған қысқаша түсіндірмелер жинағы болып табылады және «Commenta Bernensia», яғни «Луканға берн түсіндірмелері» жинағына енген. Кейінгі орта ғасырларда алғашқы «Демогоргон» туралы түсінік еуропалықтардың ой-санасында бекіп, «Демогоргонның ұлы Пан» деген нұсқа Боккаччоның «Құдайлар шежіресі» («Genealogia Deorum gentilium»: 1.3–4 және 2.1) атты еңбегінің бір қолжазбасында «Гермес ұлы Пан» деген сөздің орнына қолданылды, бұл Овидийдің «Метаморфозалар» еңбегіндегі бір жолды қате оқудың нәтижесі болды. Боккаччоның Демогоргоны Ренессанс дәуіріндегі бірнеше мәтіндерде «алғашқы» құдай ретінде аталады және «Демон Горгон», яғни «Қорқыныш демоны» немесе «Жер құдайы» деп әсерлі түрде түсіндіріледі. Мысалы, француз тарихшысы және мифограф Жан Сезнек Демогоргонды Платонның «Тимей» еңбегіндегі Демиургқа («Шебер» немесе «Жаратушы») сілтеме ретінде қарастырады. Овидийдің Демиургін («әміршіл Демогоргон») деп атаған ерекше ерте мәтін үшін Авраам Францияның «Пемброкс графының әйелінің Юичерчіннің үшінші бөлігі» (Лондон, 1592), sig. А2v қараңыз.

Жұлдыздар мен айдаһарлар

Dungeons & Dragons ролелік ойынында Демогоргон – қуатты демон ханзадасы. Ол «Демон ханзадасы» деп белгілі, бұл өзін-өзі жариялаған атақ, бірақ оның күші мен ықпалының арқасында адамдар және тіпті оның өзінің демон әріптестері де оны мойындайды. Dragon журналының соңғы нөмірінде ол D&D тарихындағы ең ірі жаулардың бірі ретінде танылды. (Оның денесі суреттерде маймылға ұқсас бейнеленген). Оның екі жылан сияқты мойнынан мандрил немесе гиена бастары шығып тұрады, ал оның қолдары ұзын естікшелермен аяқталады. Оның екі басының да жеке санасы мен есімдері бар. Демогоргон алғаш рет Dungeons and Dragons ойынының түпнұсқа басылымында, «Элдрич Wizardry» (1976) кітабында пайда болды және ойынның барлық келесі басылымдарында да кездеседі. Осы есім Dungeons & Dragons жаратылысынан шабыттандырылған.

Музыка саласында

"Illest of Our Time" әнінде, суретші Реннің 2023 жылдың 29 наурызында жариялаған шығармасында, мәтінде "Мен Фредди Крюгермін, кесіп тастаймын, дыбысты он бірге дейін көтеремін, Оппиннің Демигоргонымын" деп айтылады.