Кавказ, Алтай және Памир тауларындағы аңызды жаратылыс – Алмас
Almas (folklore)
Кавказ, Алтай, Тянь-Шань тауларындағы аңызды "алмас" жаратығы туралы мақала. Халық мүхиты, түркі тілдеріндегі атаулары, географиялық байланыстары зерттеледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кавказ, Памир және Алтай тауларында кездесетін болжамды жаратылыс. Солтүстік Кавказ халық мұрасында альма, альма немесе альмасти – Орталық Азияның Кавказ, Тянь-Шань және Памир тауларында, сондай-ақ Батыс Моңғолияның Алтай тауларында мекендейтін криптидті халықтық аңыз кейіпкері.
Alleged creature in Caucasus, Pamir and Altai mountains
In North Caucasian folklore, an almas, alma or almasty, is a cryptid folk creature said to inhabit the Caucasus, Tian Shan and Pamir Mountains of Central Asia and the Altai Mountains of western Mongolia.
Этимология
"Алмас" термині және оның көптеген түрлері моңғол, түркі және иран тілдерінде кездеседі. 1964 жылы ғалым П. Р. Ринчен "көне атаудың тегі толық белгісіз және оны басқа тілдерге аудару қиын" деп жазған. Бұл атау Оңтүстік-Батыс Моңғолиядағы түрлі жер-атаулармен (топонимдермен) байланысты, оның ішінде Алмасын Добо ("Алмас төбелері"), Алмасын Улан Оула ("Алмас қызыл таулары") және ("Алмас қызыл жартастары") бар. Оворхангай және Баянхонгор аймақтарында алмасқа деген халық сенімі осы жерлерде оның атын атаудан қашуға алып келді, сол себепті оларды "ақа" деп атайды, яғни "әпке/іні ағасы". Дархад халықтық дәстүрінде "Алмас қара Тэнгэр" – "Алмас қара құдай" деп аталатын және жоталы далалар мен тау ормандарымен байланыстырылатын ұғым бар. Ринченнің сөзіне сүйенсек, осы құдайға жеуге жарамды жабайы тамырлар мен жабайы жануарлардың еті сыйға тартылуы мүмкін.
The term "almas" and numerous variants thereof appear in Mongolian, Turkic languages and Iranian languages. Writing in 1964, scholar P. R. Rinčen says that "the origin of the old name is quite unknown and it does not lend itself for translation in other languages". The name is connected to a variety of place names (toponyms) in southwestern Mongolia, including Almasyn Dobo ('the Hills of Almases'), Almasyn Ulan Oula ('the Red Mountains of Almases') and ('the Red Rocks of Almases'). Folk belief in the almas in Ovorkhangai and Bayankhongor has resulted in a name avoidance taboo there, wherein the entities may be referred to as akhai, meaning 'uncle brother'. The folk traditions of Darkhad include the Almas khara Tenguer, meaning 'Almas the Black God' and associated with highland prairies and mountain forests. According to Rinčen, the god may be offered edible wild roots and wild animal meat.
Сипаттама
Николай Пржевальский алманы, оған кунг гурессу ("адам-аң") деген атпен айтқандай, былай сипаттайды: Бізге оның беті адам сияқты жалпақ екені, көбінесе екі аяғымен жүретіні, денесі қалың қара түсті жүнмен жабылғаны және аяқтарында үлкен тырнақтары бар екені айтылды; оның күші зор екені, аңшылар оған шабуыл жасаудан қорқып қана қоймай, оның келіп-кеткен жерлерінен тұрғындар да үйлерін көшіріп алыпты. Хини альманы Рифей тауларында мекендеген, аңызға толы адам-жануарлар тобы – Аримаспимен байланыстыруға болады деп санайды.
Nikolay Przhevalsky describes the almas, as related to him under the name kung guressu ("man beast"), as follows:We were told that it had a flat face like that of a human being, and that it often walked on two legs, that its body was covered with a thick black fur, and its feet armed with enormous claws; that its strength was terrible, and that not only were hunters afraid of attacking it, but that the inhabitants removed their habitations from those parts of the country which it visited. Heaney suggests that the almas should be identified with the Arimaspi, a group of legendary humanoid creatures said to inhabit the Riphean Mountains.
Ғылым саласында
1964 жылы Кеңес ғылым академиясының ғалымы Алмастылардың Сібірде әлі де тіршілік ететін неандертальдердің қалдық тобы болуы мүмкін деген пікірді айтты. 1992 жылы ғалымдар тобы Кавказ тауларында Алмасты іздеу үшін экспедицияға шықты. 2014 жылғы зерттеуде Алмасқа жатқызылған шаш үлгілері Ursus arctos, Equus caballus және Bos taurus түрлеріне қатысты екені анықталды. Гутьеррес пен Пайн осы үлгілердің бірнешеуінің қоңыр аюға тиесілі екенін тұжырымдады.
In 1964, a Soviet scientist from the Soviet Academy of Sciences proposed that the Almasti could be a relict population of Neanderthals still living in Siberia. In 1992, a group of scientists went on an expedition to search for the almas in the Caucasus Mountains. A 2014 study concluded that hair samples attributed to the almas were from species including Ursus arctos, Equus caballus and Bos taurus. Gutiérrez and Pine concluded that several of these samples were from the brown bear.