Кіріспе
1939 жылы Дмитрий Шостаковичтің жазған 6-шы симфониясы, Op. 54, Б минор тонында, 1939 жылы жазылып, алғаш рет 1939 жылғы 5 қарашада Евгений Мравинский басшылығымен Ленинград филармониялық оркестрінде Ленинградта орындалды.
The Symphony No. 6 in B minor, Op. 54 by Dmitri Shostakovich was written in 1939, and first performed in Leningrad on November 5, 1939 by the Leningrad Philharmonic Orchestra under Yevgeny Mravinsky.
Құрылымы
Симфония №6 үш бөлімнен тұрады және шамамен 30 минутқа созылады:
Алтыншы симфонияның құрылымы ерекше: дәстүрлі симфониялық құрылымда соната түріндегі бірінші бөлім, шекерцо, баяу бөлім және тез финал болады, финал көбінесе соната түрінде жазылады. Алайда, бұл симфония ұзақ және терең ойға жетелейтін баяу бөліммен басталады, одан кейін екі қысқа бөлім келеді: шекерцо және "қуатты әрі әуесқойлыққа толы музыкалық зал галопы". Музыкалық сыншы Герберт Гласс айтқандай, "барлық [бірінші] бөлім кіші үшінші интервалына негізделген, ал екінші тақырып, тікелей көшусіз, жетілік азайтылған мотивті қайталайды, оның соңындағы трилл бөлімнің үшінші маңызды элементі болып табылады – екі тақырып пен трилл бірігіп, бірнешеуін қамтитын супер-тақырып құрайды. Композитор бұл туралы музыканы танысу сабағында оқығандай анық түсіндіреді: міндетті түрде тыңдап көріңіздер. Камералық музыкалық эффектілер көп, мысалы, жалғыз немесе B-flat кларнеттерімен сүйемелденген пикколо немесе флейта ерекше көзге түседі. Бөлімдерде күшті кульминациялар да бар, олардың әрқайсысы қараңғылыққа сіңіп кетеді. Композитордың ағылшын мундштумының (гобой) қайғылы дыбысын, шу басылғаннан кейін жалғыз қалған кейіпкерді ерекше атап көрсетуіне де назар аударыңыз". Үшінші бөлімдегі галоп – Шостаковичтің өзі ең сәтті деп есептеген бөлім. Музыкалық сыншы Дэниел Хатауэй "Шерцодағы үрме барабандар қатыгез дыбыстың қызыл жалынды күшейтті, ал Уильям Телл увертюрасына және күлкілі тромбондарға жасалған сілтемелер финалға көңілді бурлеск атмосферасын қосты" деп атап өтті. Орташа есеппен, бірінші бөлім 15–20 минут, екінші бөлім 4–6 минут, ал үшінші бөлім 5–7 минутқа созылады.
Аспаптар
Бұл симфония пикколо, 2 флейта, 2 гобой, английский рожок, 3 кларнет (3-шісі Eb кларнетімен қосарланған), бас кларнет, 3 фагот (3-шісі контрабас фаготымен қосарланған), 4 валторна, 3 труба, 3 тромбон, туба, литавра, малый барабан, бас барабан, тарелкалар, треугольник, бубен, там-там, ксилофон, арфа, челеста және скрипкалар тобы үшін жазылған.
Тарих
1938 жылдың қыркүйегінде Шостакович өзінің Алтыншы симфониясын жазуды бастағанын хабарлады. Бұл Владимир Маяковскийдің «Владимир Ильич Ленин» поэмасын пайдаланатын солистер, хор және оркестр үшін кең ауқымды «Ленин симфониясы» болмақ. Шостакович поэманың мәнерлі айтылуы музыкаға қою қиындық тудырғанын, сондай-ақ симфония бойынша осы уақытқа дейін жасаған жұмысына қанағаттанбағанын айтты. Кейін ол жаңа симфониясына Ленин туралы басқа да әдебиеттерді енгізуге тырысты, бірақ нәтижесіз болды. 1939 жылдың қаңтарында радиода сөйлеген сөзінде ол Алтыншы симфонияны «жазуға дайындалып жатқанын» мәлімдеді, бірақ Ленин немесе Маяковскийдің поэмасы туралы ештеңе айтпады. Таза аспаптық Симфония №6 1939 жылдың қыркүйегінде аяқталды. Шостакович баспасөз беттерінде осы симфония туралы былай деді: «Алтыншы симфонияның музыкалық мінезі бесінші симфонияның көңіл-күйі мен эмоционалдық тонынан өзгеше болады, онда трагедия мен шиеленіс моменттері басым. Менің соңғы симфониямда көкейкестік пен лирикалық музыка үстемдік етеді. Мен осы шығарма арқылы көктемнің, қуаныштың, жастық шақтың сезімін жеткізгім келді». 1939 жылдың 5 қарашасында Симфония №6-ның премьерасы Ленинград филармониясының Үлкен залында, Евгений Мравинский жетекшілігімен Ленинград филармониясының оркестрі орындауында өтті. Концерт 10 күндік совет музыкасы фестивалінің аясында ұйымдастырылды, оған Сергей Прокофьевтің «Александр Невский», Юрий Шапориннің «Куликово алаңында» және Шостаковичтің Бесінші симфониясы да кірді. Сол бағдарламада Валерий Желобинскийдің скрипка мен оркестрге арналған «Романтикалық поэмасы» орындалды. Исаак Гликманның сөзіне сүйенсек, симфонияның премьерасы сәтті өтті және финалы қосымша орындалды. Ентеліс Леонид Арнольдович симфонияны мақтап, оның жарқын болашағын болжады, сондай-ақ формалистік тенденциялардан алшақтаған Шостаковичті жоғары бағалады. Басқа сыншылар симфонияның теңдессіз құрылымы мен көңіл-күйлердің үйлеспеуіне теріс пікір білдірді. Алғашқы жазу 1940 жылдың желтоқсанында Леопольд Стоковский Филадельфия оркестрімен RCA Victor үшін жасалды.
The musical character of the Sixth Symphony will differ from the mood and emotional tone of the Fifth Symphony, in which moments of tragedy and tension were characteristic. In my latest symphony, music of a contemplative and lyrical order predominates. I wanted to convey in it the moods of spring, joy, youth. On 5 November 1939, the premiere of the Symphony No. 6 took place in the Large Hall of the Leningrad Philharmonic in Leningrad by the Leningrad Philharmonic Orchestra under Yevgeny Mravinsky. The concert was part of a 10 day festival of Soviet music that included performances of Sergei Prokofiev’s Alexander Nevsky, Yuri Shaporin’s On the Field of Kulikovo, and Shostakovich’s Fifth Symphony. On the same programme was the Romantic Poem for violin and orchestra by Valery Zhelobinsky. According to Isaak Glikman, the symphony had a successful premiere and the finale was encored. Ентеліс Леонід Арнольдович lauded the symphony in his review, predicting a bright future for it, and praising Shostakovich for his continued progress away from formalistic tendencies. Other critics remarked negatively upon what they considered was the symphony’s lopsided structure and its juxtaposition of moods. The first recording was made by Leopold Stokowski with the Philadelphia Orchestra for RCA Victor in December 1940.