Кіріспе

Жапондық жекпе-жек өнері Теннен Ришин риу (天然理心流) — Шинсенгумидің бірнеше негізгі мүшелері қолданған стиль ретінде кеңінен танымал жапон жекпе-жегі.

Шығу тегі

Теннен Ришин-рю – Кансей дәуірінде (1789–1801) Кондо Кураносуке Нагахиро (немесе Нагамичи) кодификациялаған дәстүрлі қылышкерлік мектеп. Ол туралы мәліметтер шектеулі: ол Тотоми провинциясынан (қазіргі Шидзуока префектурасының батысы) шыққан, бірақ оның туған күні белгісіз. Ол муша шүгё үшін көптеген провинцияларды аралап, соңында Касима Шинто-рю мүшесі болды. Ол осы стильдің мұғалімі болып тағайындалуы мүмкін болғанымен, жаңа қылышқа негізделген жауынгерлік жүйе құру мақсатымен Шинто-рюдан кетіп қалды. Шындығында, сол жылдары жапон қылышкерлігі қатаң катагэйкодан (бокуто немесе қалың қырлы хабики қылыштарымен орындалатын формалық жаттығу) шинайгэйкоға (сондай-ақ гекікен деп те аталады) – еркін жаттығуға қарай біртіндеп дамыды. Мұндай жаттығу бамбук қылыштар (шинаи) және бас (мен), қол (коте) және дене (до) үшін қорғаныс арқасында екі жаттығушыға ауыр жарақат алу қаупінсіз айқасуға мүмкіндік берді. Көптеген ерекшеліктер болмаса, Эдо дәуірінің екінші жартысындағы танымал гекікен қазіргі заманғы Кендоға өте ұқсас болды. Кураносуке барлық жекпе-жек өнерін жаңа оқыту және тарату жүйесіне біріктірді; осы себепті, Теннен Ришин-рю Эдо дәуірінде кодификацияланғанымен, Шин рюха деп аталатын жаңа мектептердің қатарында саналады. Бұл Мэйдзи қалпына келтіруден кейін дамыған жаңа будо (гэндай будо) мен ескі мектептердің (корю) арасындағы шегініс болды. Ол әр мүмкіндікте нақты қылышпен айқасуды синтездеп, жаудың алдында тыныштығын жоғалтпай, толық жеңіске жетуді мақсат тұтқан фехтование стиліне сүйенді. Муша шүгёсын аяқтағаннан кейін Кураносуке Эдоға келді. Ягенбориде доджо құрғанда, ол Сагами аймағына (қазіргі Канагава префектурасы) және Тама аймағына (Токионың батыс бөлігі) сабақ беруге барған болуы мүмкін. Тама 2-ші буын (Кондо Сансуке), 3-ші буын (Кондо Шүсүке) және 4-ші буын (Кондо Исами) басшыларының туған жері болғандықтан, мұның орын алғанына күмән жоқ. Кураносуке Бунка дәуірінің 4-ші жылында (1807) қайтыс болды. Шинсэнгүми Бошин соғысының аяқталуымен және Бакуфуның құлауымен Мэйдзидің 2-ші жылында (1869) таратылды. Көптеген адамдар Бошин соғысы Теннен Ришин-рюдың аяқталуына себеп болды деп санайды, себебі Кондо Исами өлім жазасына кесіліп, Итабашиде басы кесілді, Окита Содзи туберкулезден қайтыс болды, ал Иноуэ Гэндзабуро мен Хиджиката Тошизо шайқаста қаза тапты (біріншісі Тоба Фушимиде, екіншісі Гориокаку шайқасында). Алайда, бұл тарихи фактілерге сәйкес келмейді. Бұл Шиикан додзё үшін үлкен шығын болғанымен, дәстүр сақталды. Сол кезде мектепте көптеген мұғалімдер болды, олардың көпшілігі Тама аймағында жұмыс істеді.

Мейдзи, Тайшо және Шова кезеңдерінде

1863 жылы Киотоға аттанбас бұрын Кондо Исами ағасы Миягава Отогороның екінші ұлы Миягава Югороны (1851 жылы туған) өршіп алды. Бала, 1862 жылы туған Кондоның қызы Тамаға, Мацуи Цунемен үйленуі тиіс болған. Югоро Кондодан тікелей оқымаса да, әкесімен бірге Теннен Ришин Рюді жаттықтырған. Миягава Отогоро да Теннен Ришин Рю мектебінің оқушысы болған, себебі ол кіші інісі Кацугоромен (соңғысы – Кондо Исами) бірге оқуға түскен. 1868 жылы Кондо қайтыс болғаннан кейін Югоро бірнеше ұстаздан білім алуын жалғастырды. Ол, мүмкін, Харада Камедзодан (Кондо Шусуке шәкірті Харада Чуджидің ұлы) оқыған, алайда басқа теория бойынша ол Мацузаки Ватагороның (Нидаимэ Сансуке шәкірті Мацузаки Шосакудың үлкен ұлы) шәкірті болуы керек еді. 1876 жылы Югоро Ками Ишихарада (Чофу қаласы) жеке додзёсын ашып, оны Хатсуункан деп атады. Итто Шодэн Муто Рю мектебінің негізін қалаушы және Бакумацу мен ерте Мейдзи кезеңдерінің ең шебер қылышкерлерінің бірі Ямаока Тесшу (1836-1888) осы атауды (мағынасы – «қара бұлттарды сейілту залы») келген кезде берген деседі. 1883 жылы Югороның тұңғыш ұлы Хисатаро дүниеге келді. Бірақ анасы Тама үш жылдан кейін, 1886 жылы қайтыс болды. Кондо Исамудың әулеті 1905 жылы Хисатаро жиырма екі жасында орыс-жапон соғысында қаза тапқанда тоқтап қалды. Югоро Кокубунджи қаласынан Таё есімді әйелге қайта үйленді. Осы одақтан Кондо Шинкичи дүниеге келді. Кондо Югоро кейіннен жаңа әйелімен ажырасты, себебі оның Кондо Исамудың әйелі және Югороның әйелі Таманың анасы Матсуи Цунемен қарым-қатынасы жаман болды. Бесінші буын директоры Югоро үшінші және соңғы рет Каши есімді қызға үйленді. Кондо Югоро 1933 жылы 83 жасында қайтыс болды. Оның басшылығымен Хатсуункан өте гүлденіп, Тама аймағында мыңдаған оқушыларды біріктірді. Шова дәуірінің басында оны Шимозава Кан (1892-1968) сұхратқа тартып алды, оның Шиньсенгуми туралы кітаптары қылышкерлер корпусы туралы әдебиет жанрының дамуына ықпал етті. Шындығында, Теннен Ришин Рюның даңқының көп бөлігі дзидай сёсетсу (тарихи романдарға) байланысты болды. Кондо Югороның ең жақсы шәкірті Сакурай Кинпачи ұстазының тірі кезінде алтыншы буын директоры атағын мұра етті. Алайда, 1932 жылы ол Хоккайдоға көшіп кеткендіктен мектепті тастауға мәжбүр болды. Мектептің тағдыры Югороның ұлы Шинкичиге берілді, ол жетінші буын директоры (нанадаймэ) атанды. Шинкичи сонымен қатар полиция департаменті Кеишичоның кендодан көмекші оқытушысы (дзёшу) болып қызмет етті. Кондо Шинкичи 1936 жылы қырық жасқа толмай қайтыс болды. Содан кейін Кондо әулеті бірнеше жыл бойы басшылықсыз қалды, содан кейін Югоро мен Шинкичидің шәкірті Като Исуке соғыстан оралып, директор лауазымын иеленді.