Мир станциясына Атлантис шаттлының алтыншы сапарЫ

Кіріспе

1997 жылғы американдық ұшқыштар тобымен Мирге жасалған ғарыш сапары

STS-84 – «Атлантис» ғарыш кемесінің Мир ғарыш станциясына ұшқан, ұшқыштар тобымен жасалған ғарыш сапары.

Миссияның басты оқиғалары

STS 84 миссиясы – Шатл/Мир кемесіне қосылудың алтыншы миссиясы және NASA/Мир бағдарламасының бір бөлігі. Бұрынғы Шатл Мир миссиялары STS 71, STS 74, STS 76, STS 79 және STS 81 болды. АҚШ астронавттары Шатлмен ұшырылып, қонды және «Мир» экипажының мүшелері ретінде қызмет етті, ал ресейлік «Мир» экипажы ұшыру және қону үшін «Союз» көлігін пайдаланды. Осы миссиялар сериясы АҚШ-тың «Мир» ғарыш станциясындағы зерттеулері үшін материалдарды жаңартуды қамтамасыз етті, сондай-ақ эксперимент үлгілері мен деректерді Жерге қайтаруға мүмкіндік берді. STS 84 «Мир» станциясына су мен логистиканы тасымалдауды қамтыды. Қосылған кезде «Мир» станциясына су, АҚШ ғылыми жабдықтары, ресейлік логистика және түрлі материалдар жеткізілді. «Атлантис» бортында АҚШ ғылыми материалдары, ресейлік логистика, Еуропалық ғарыш агенттігінің (ESA) материалдары және түрлі материалдар Жерге қайтарылды. Алтыншы Шатл/Мир қосылуы ресейлік ғарыш станциясына төртінші АҚШ экипажының ауысуымен ерекшеленді. АҚШ астронавты С. Майкл Фоул Джерри Линенгермен орын алмастырды, ол 1997 жылдың 15 қаңтарында STS 81 Шатл миссиясының экипажымен бірге «Мир» станциясына келді. Линенгер «Мир» станциясында 123 күн, ал ұшырудан қонуға дейін ғарышта 132 күндік одан астам уақыт өткізді, бұл оны американдық астронавт Шаннон Люсидтен кейін орбитада ең көп уақыт өткізген екінші адам етті. Оның тағы бір маңызды жетістігі – 1996 жылдың 22 наурызында Люсид «Мир» станциясына келгеннен бастап АҚШ-тың ғарышта үздіксіз болуының бір жылдығы. Линенгердің «Мир» станциясында болған кезінде АҚШ пен Ресейдің бірінші бірлескен ғарыш серуені де орын алды. 1997 жылдың 29 сәуірінде Линенгер «Мир-23» командирі Василий Циблиевпен бірге станцияның сыртына монитор орнату үшін бес сағаттық ғарыштан тыс қызмет (EVA) атқарды. Оптикалық қасиеттер мониторы (OPM) телескоптарда қолданылатын айналар сияқты оптикалық қасиеттерге ғарыш ортасының әсерін зерттеу үшін тоғыз ай бойы «Мир» станциясында қалуға тиіс болды. 23 ақпанда 11 жылдық станцияда өрт шықты. Ол аз ғана зиян келтірді, бірақ станция экипажы кабина ауасы тазарғанша шамамен 36 сағат бойы қорғаныш маскаларын киюге мәжбүр болды. Линенгерден басқа, сол кездегі «Мир» экипажында екі «Мир-22» космонавты, бір неміс космонавты және екі «Мир-23» космонавты болды. STS 84 «Мир» станциясымен 17 мамырда 02:33 UTC бойынша Адриатика теңізінің үстінде қосылды. Екі ғарыш кемесі арасындағы люктер 17 мамыр күні сағат 04:25-те ашылды. STS 84 экипажы мен «Мир-23» командирі Василий Циблиев, ұшу инженері Александр Лазуткин және Линенгер амандасты, содан кейін қауіпсіздік брифингі өтті. Линенгер мен Фоул 14:15 UTC бойынша ресми түрде орын алмастырды. «Мир» станциясына және одан жүк тасымалдау жұмыстары жоспардан бұрын аяқталды. Станцияға бірінші болып жеткізілген заттардың бірі – «Электрон» оттегін өндіру құрылғысы болды. Екі ғарыш кемесі арасында барлығы 249 зат, «Мир» станциясына шамамен 100 тонна су, эксперимент үлгілері, жабдықтар және материалдар тасымалданды. Фоул жүргізген зерттеу бағдарламасында алты сала бойынша барлығы 35 зерттеу (33 «Мир» станциясында, екісі STS 84-те және тағы бірі ұшу алдындағы/ұшудан кейінгі) қамтылды: озық технологиялар, Жерді бақылау және қашықтан зондтау, фундаменталдық биология, адамның ғарыштағы өмірі, ғарыш станциясының тәуекелдерін азайту және микрогравитациялық ғылымдар. Олардың жиырма сегізін бұрынғы миссиялар кезінде жүргізілді және Фоулдың «Мир» станциясындағы тұруы кезінде жалғастырылуы, қайталауы немесе аяқталуы тиіс болды. Биологиялық және кристалдық өсіру зерттеулері және материалдарды өңдеу бойынша жеті жаңа эксперимент жоспарланды. 22 мамырда 01:04 UTC бойынша қосылыс ажыратылды. Бұрынғы қосылыстардан айырмашылығы, орбиталық аппарат станцияның айналасында ұшпады, бірақ Еуропалық ғарыш агенттігінің Халықаралық ғарыш станциясымен ұсынылып отырған жабдықтаушы көлігінің болашақтағы кездесуіне көмектесу үшін жасалған еуропалық сенсорлық құрылғыдан деректер жинау үшін артқа шегінгенде үш рет тоқтатылды. Миссия барысында Biorack құрылғысын пайдалану (Atlantis-тің жүк бөліміндегі SPACEHAB қос модулінде орналасқан), «Мир» станциясымен байланыс кезінде фотосуреттерге түсіру, қоршаған орта ауасын сынау және радиациялық мониторинг сияқты басқа да жұмыстар жүргізілді. Орбиталық аппараттың жұмысы ұшырудан қонуға дейін қалыпты болды. Миссия үшін «Атлантис» екі SpaceHab модулімен және орбиталық қосылу жүйесімен жабдықталды.

The STS 84 mission was the sixth Shuttle/Mir docking mission and is part of the NASA/Mir program which consisted of nine Shuttle Mir dockings and seven long duration flights of U. S. astronauts aboard the Russian space station. The prior Shuttle Mir missions were STS 71, STS 74, STS 76, STS 79 and STS 81. The U. S. astronauts launched and landed on a Shuttle and served as Mir crew members while the Russian Mir crewmembers used their Soyuz vehicle for launch and landing. This series of missions expanded U. S. research on Mir by providing resupply materials for experiments to be performed aboard the station as well as returning experiment samples and data to Earth. STS 84 involved the transfer of of water and logistics to and from the Mir. During the docked phase, of water, of U. S. science equipment, of Russian logistics along with of miscellaneous material were transferred to Mir. Returning to Earth aboard Atlantis were of U. S. science material, of Russian logistics, of ESA material and of miscellaneous material. Sixth Shuttle Mir docking highlighted by transfer of fourth successive U. S. crew member to the Russian Space Station. U. S. astronaut C. Michael Foale exchanged places with Jerry Linenger, who arrived at Mir 15 January 1997 with the crew of Shuttle Mission STS 81. Linenger spent 123 days on Mir and just over 132 days in space from launch to landing, placing him second behind U. S. astronaut Shannon Lucid for most time spent on orbit by an American. Another milestone reached during his stay was one year anniversary of continuous U. S. presence in space that began with Lucid's arrival at Mir 22 March 1996. Other significant events during Linenger's stay included first U. S. Russian space walk. On 29 April 1997 Linenger participated in five hour extravehicular activity (EVA) with Mir 23 Commander Vasily Tsibliyev to attach a monitor to the outside of the station. The Optical Properties Monitor (OPM) was to remain on Mir for nine months to allow study of the effect of the space environment on optical properties, such as mirrors used in telescopes. On 23 February, a fire broke out on the 11 year old station. It caused minimal damage but required station's inhabitants to wear protective masks for about 36 hours until cabin air was cleaned. Besides Linenger, crew members aboard Mir at the time included two Mir 22 cosmonauts and a German cosmonaut, and two Mir 23 cosmonauts. STS 84 docking with Mir occurred on 17 May at 02:33 UTC above the Adriatic Sea. Hatches between two spacecraft opened at 04:25 am, 17 May. Greetings exchanged between STS 84 crew and Mir 23 Commander Vasily Tsibliyev, Flight Engineer Aleksandr Lazutkin and Linenger, followed by a safety briefing. Linenger and Foale officially traded places at 14:15 UTC. Transfer of items to and from Mir proceeded smoothly and was completed ahead of schedule. One of the first items transferred to station was an Elektron oxygen generating unit. Altogether about 249 items were moved between the two spacecraft, and about of water moved to Mir, for a total of about of water, experiment samples, supplies and hardware. The research program conducted by Foale featured 35 investigations total (33 on Mir, two on STS 84, and another preflight/postflight) in six disciplines: advanced technology, Earth observations and remote sensing, fundamental biology, human life sciences, space station risk mitigation, and microgravity sciences. Twenty eight of these were conducted during previous missions and were to be continued, repeated or completed during Foale's stay. Seven new experiments were planned in biological and crystal growth studies and materials processing. Undocking occurred at 01:04 UTC on 22 May. Unlike prior dockings, no flyaround of the station by the orbiter was conducted, but the orbiter was stopped three times while backing away to collect data from a European sensor device designed to assist future rendezvous of a proposed European Space Agency resupply vehicle with the International Space Station. Other activities conducted during the mission included investigations using the Biorack facility, located in the SPACEHAB Double Module in Atlantis'''s payload bay, a photo survey of Mir during docked operations, environmental air samplings and radiation monitoring. Orbiter performance was normal from launch to landing. For the mission, Atlantis'' was equipped with a SpaceHab Double Module, and a Orbiter Docking System.