Есту қабілетінің жоғалуы және саңыраулық

Кіріспе

Есту қабілетінің толық немесе жартылай жоғалтылуы

Есту қабілетінің жоғалтуының медициналық аспектілері

Есту қабілетінің жоғалтылуы – есту қабілетінің толық немесе жартылай жоғалтылуы. Есту қабілетінің жоғалтуы туған кезде немесе кейін кез келген уақытта пайда болуы мүмкін. Есту қабілетінің жоғалтуы бір немесе екі құлақта да болуы мүмкін. Есту қабілетінің жоғалтуы уақытша немесе тұрақты болуы мүмкін. Жасқа байланысты есту қабілетінің жоғалтуы көбінесе екі құлаққа да әсер етеді және кохлеарлық шашты жасушалардың жоғалуына байланысты. Кейбір адамдарда, әсіресе егдеулерде есту қабілетінің жоғалтуы жалғыздыққа алып келуі мүмкін. Есту қабілетінің жоғалтуы диагностикаланады, егер есту тестілеуінде адамның кем дегенде бір құлағында 25 децибелді ести алмайтыны анықталса. Әлем бойынша есту қабілетінің жоғалтуының шамамен жартысы денсаулық сақтау шаралары арқылы алдын алуға болады. Балалардың есту қабілетінің жоғалтуын ерте анықтау және қолдау көрсету өте маңызды. Бұл шамамен 466 миллион адамда (әлемдік халықтың 5%) мүгедектікке, ал 124 миллион адамда орташа және ауыр мүгедектікке әкеледі. Орташа және ауыр мүгедектікпен күресетіндердің 108 миллионы төмен және орташа кірісті елдерде тұрады. Есту қабілетінің жоғалтуы бар адамдардың 65 миллионы бала кезінде есту қабілетін жоғалтқан. Көзі көрмейтіндер өздерін мүгедек емес, ерекше деп санауы мүмкін. Көзі көрмейтін мәдениеттің көптеген өкілдері саңыраулықты емдеу әрекеттеріне қарсы және осы қауымдастықтың кейбір мүшелері кохлеарлық имплантацияны өз мәдениеттерін жою қаупі ретінде қарастырады.

Анықтама

Есту қабілетінің төмендеуі – бұл әдетте естілетін дыбыстарға сезімталдықтың азаюы. Есту қабілетінің нашарлау деңгейі, тыңдаушыға оларды анықтау үшін қажетті деңгейден жоғары дыбыс қарқындылығының артуына сәйкес жіктеледі. Саңыраулық – бұл сөйлеуді түсінуге кедерес келтіретін, тіпті дыбыс күшейткіш қолданылған жағдайда да болатын есту қабілетінің деңгейі. Көптеген саңыралар қауымдастығы мен әлеуметтік қорғау ұйымдары саңыра және есту қабілеті нашар адамдарды сипаттау үшін "есту қабілеті нашар", "саңырау мылқау" немесе "саңырау және мылқау" сияқты терминдерді қолдануға қарсы шығады, себебі олар көптеген саңыра және есту қабілеті нашар адамдарды ренжітеді.

Есту стандарттары

Адамның есту қабілеті жиілік бойынша 20-ден 20 000 Гц-қа дейін, ал интенсивтілік бойынша 0 дБ-ден 120 дБ HL және одан да жоғарыға дейін жетеді. 0 дБ дыбыстың болмауы емес, орташа есті қабілеті бұзылмаған адамның ести алатын ең төменгі дыбыс деңгейін көрсетеді; кейбір адамдар -5 немесе тіпті -10 дБ дейін ести алады. Дыбыс көбінесе 90 дБ-ден жоғары болғанда ыңғайсыздық тудырады, ал 115 дБ - ауырсыну шегін білдіреді. Құлақ барлық жиілікті бірдей жақсы естімейді: есту сезімталдығы шамамен 3000 Гц жиілікте ең жоғары деңгейге жетеді. Адамның есту қабілетінің жиілік диапазоны мен интенсивтілігінен өзге де көптеген сапалық ерекшеліктері бар, оларды сандық өлшеу қиын. Дегенмен, көптеген жағдайларда қалыпты есту жиілікке қарсы интенсивтілік графигі, яғни аудиограмма арқылы анықталады, ол белгілі жиіліктерде есту сезімталдығының шегін көрсетеді. Жасының ұлғаюы және шу мен басқа да акустикалық факторлардың әсерінен «қалыпты» есту қабілеті бұзылуы мүмкін.

Асқынулар

Есту қабілетінің төмендеуі Альцгеймер ауруы және деменциямен байланысты. Есту қабілетінің төмендеу дәрежесі артаған сайын қауіп те артады. Когнитивтік ресурстардың естуға қайта бағытталуы және есту қабілетінің төмендеуінен туындаған әлеуметтік оқшаланудың кері әсері сияқты бірнеше гипотезалар бар. Алдын ала мәліметтерге сәйкес, есту аппараттарын пайдалану когнитивтік функциялардың нашарлауын баяулатуға мүмкіндік береді. Есту қабілетінің төмендеуі мида таламокортикальды дисритмияны тудырады, ол көптеген неврологиялық аурулардың, соның ішінде құлақ шұрылдауы және визуалды қар синдромының себебі болып табылады.

Танымдық әлсіреу

Есту қабілетінің төмендеуі, әсіресе егде жастағы адамдар арасында, маңызды мәселеге айналуда. 40 жастан кейін әр он жыл сайын есту қабілетінің төмендеуінің таралуы шамамен екі есеге артады. Бұл үрдіс жеке адамның есту қабілетінің төмендеу қаупін азайтуы мүмкін болғанымен, АҚШ-тағы халықтың қартаюына байланысты есту қабілетінің төмендеуінің таралуының артуы күтілуде. Қартаю процесінің тағы бір алаңдатарлық жағы – когнитивтік қабілеттердің төмендеуі, ол жеңіл когнитивтік бұзылысқа және соңында деменцияға алып келуі мүмкін. Есту қабілетінің төмендеуі мен когнитивтік қабілеттердің төмендеуі арасындағы байланыс түрлі зерттеулерде зерттелді. Зерттеулердің дизайны мен протоколдарындағы айырмашылықтарға қарамастан, осы зерттеулердің көпшілігі жасқа байланысты есту қабілетінің төмендеуі мен когнитивтік төмендеу, когнитивтік бұзылыс және деменция арасындағы тұрақты байланысты анықтады. Жасқа байланысты есту қабілетінің төмендеуі мен Альцгеймер ауруы арасындағы байланыс маңызды емес деп табылса, бұл нәтиже есту қабілетінің төмендеуі Альцгеймер патологиясына тәуелсіз деменциямен байланысты деген гипотезаны қолдайды. Тағы бір мүмкін когнитивтік механизм жеке адамның когнитивтік жүктемесіне назар аударады. Есту қабілеті төмендеген адамдарда есту сезімін қабылдау үшін қажетті когнитивтік жүктеме артады, бұл мидың құрылымындағы өзгерістерге және соңында деменцияға әкелуі мүмкін. Тағы бір гипотеза бойынша, есту қабілетінің төмендеуі мен когнитивтік қабілеттердің төмендеуі арасындағы байланыс әртүрлі психоәлеуметтік факторлар арқылы жүзеге асады, мысалы, әлеуметтік байланыстардың азаюы және әлеуметтік оқшауланудың күшеюі.

Құлаулар

Құлаудың денсаулыққа маңызды әсері бар, әсіресе қартайып бара жатқан халық үшін, себебі олар айқын аурулар мен өлімге алып келуі мүмкін. Егде саяндар құлаудан туындаған жарақаттардың салдарына ерекше осал, өйткені жасы ұлғайған адамдарда әдетте сүйектердің нашарлауы және нашар қорғаныш рефлекстері болады. Құлауға байланысты жарақаттар қаржы және денсаулық сақтау жүйелеріне де үлкен жүк салуы мүмкін. Есту қабілетінің төмендеуі мен құлау арасында доза-жауап байланысы бар – есту қабілетінің төмендеуінің күштігі дене күйін бақылаудағы қиындықтармен және құлаудың көбеюімен байланысты. Есту қабілетінің төмендеуі мен құлау арасындағы себеп-салдарлық байланыс әлі анықталған жоқ. Физиологиялық, когнитивтік және мінез-құлық факторларының нәтижесінде есту жүйесінің нашарлауы мен құлаудың көбеюі арасында ортақ процесс болуы мүмкін деген бірнеше гипотеза бар. Өмірдің кейінгі кезеңдерінде депрессияға әкелуі мүмкін қауіп факторларын анықтау үшін түрлі зерттеулер жүргізілді. Кейбір созылмалы аурулар, мысалы, жүрек ишемиялық ауруы, өкпе ауруы, көру қабілетінің нашарлауы және есту қабілетінің нашарлауы депрессияға шалдығу қаупімен байланысты. Есту қабілетінің нашарлауы денсаулыққа қатысты өмір сүру сапасын төмендетуі, әлеуметтік оқшаулануды күшейтуі және әлеуметтік қатысудың азаюына себеп болуы мүмкін, бұл депрессиялық белгілердің пайда болу қаупін арттыратын факторлар болып табылады.

Тілдік сөйлеу қабілеті

Тілден кейінгі саңыраулық – тілді меңгергеннен кейін пайда болатын есту қабілетінің төмендеуі, ол ауру, жарақат немесе дәрі-дәрмектің қосымша әсері салдарынан туындауы мүмкін. Әдетте, есту қабілетінің төмендеуі бірте-бірте болады және науқастың өзі мойындамас бұрын, оның отбасы мен достары бұл өзгерісті ертерек байқайды. Тілден кейінгі саңыраулық, тілге дейінгі саңыраулықтан гөрі көбірек кездеседі. Өмірінің кейінгі кезеңінде, мысалы, жасөспірім немесе ересек шағында есту қабілетін жоғалтқан адамдар, тәуелсіз өмір сүруге мүмкіндік беретін бейімделулермен өмір сүретін өзгерістерге тап болады. Тілге дейінгі саңыраулық – тілді меңгеруден бұрын пайда болатын терең есту қабілетінің жоғалуы, ол туа біткен жағдайлар немесе туылғанға дейін немесе нәресте кезінде есту қабілетінің жоғалуынан туындауы мүмкін. Тілге дейінгі саңыраулық балаларда сөйлеу тілін меңгеру қабілетін қиындатады, бірақ саңырау балалар кохлеарлық имплантаттардың (кейде есту аппараттарымен бірге) көмегімен сөйлеу тілін меңгеруі мүмкін. Саңырау балалары бар (жағдайдың 90-95%) ата-аналар көбінесе ым тілін қолданусыз ауызша сөйлеу әдісін таңдайды, себебі олардың отбасында ым тілінде тәжірибе жоқ және оны өздері үйренбей балаларына тиімді түрде үйрете алмайды. Мұндай жағдайларда (кохлеарлық имплантацияның кешігуі немесе имплантаттардан жеткілікті нәтиже болмауы) саңырау бала тілден айырылу қаупіне тап болуы мүмкін, өйткені бала сөйлеу тілін сәтті меңгермесе, ым тілін де үйренбейді. Ым тілін білетін отбасыларда туған саңырау балалардың 5-10% ым тіліне ерте жастан толыққанды қол жеткізе алады, осылайша тілдік дамудың қалыпты деңгейіне жетеді және сөйлеу тілінің орнына ым тілінде тілдік кезеңдерді меңгереді.

Себептер

Есту қабілетінің төмендеуіне көптеген себептер бар, оның ішінде қартаю, генетика, перинатальдік кезеңдегі проблемалар және шу мен аурулар сияқты соңнан туындаған себептер. Есту қабілетінің төмендеуінің кейбір түрлерінің себептері белгісіз болуы мүмкін. Қартаюмен бірге жоғары жиілікті дыбыстарды есту қабілетінің біртіндеп төмендеуі пресбикузис деп аталады. Еркектерде бұл 25 жастан басталып, әйелдерде 30 жастан басталуы мүмкін. Бұл генетикалық түрғыдан өзгеше болғанымен, қартаюдың қалыпты құбылысы болып табылады және шудың, токсиндердің немесе ауру тудыратын факторлардың салдарынан туындаған есту қабілетінің төмендеуінен ерекшеленеді. Қарт адамдарда есту қабілетін жоғалту қаупін арттыратын жалпы жағдайлар – жоғары қан қысымы, қант диабеті немесе құлаққа зиянды кейбір дәрілерді қабылдау. Барлық адам жасқа байланысты есту қабілетін біртіндеп жоғалтады, бірақ есту қабілетінің төмендеуінің мөлшері мен түрі әртүрлі болады. Шудың салдарынан туындаған есту қабілетінің төмендеуі (NIHL), сондай-ақ акустикалық травма деп те аталады, әдетте есту қабілетінің шегінің жоғарылауымен (яғни, сезімталдықтың төмендеуімен немесе дыбыстың басылуымен) көрінеді. Шуға ұшырау есту қабілетінің төмендеуінің шамамен жартысына себеп болады және әлемдегі халықтың 5%-ына белгілі бір дәрежеде проблема тудырады. Есту қабілетінің төмендеуінің көп бөлігі жасқа байланысты емес, шуға ұшыраудың нәтижесі болып табылады. Әртүрлі мемлекеттік, өнеркәсіптік және стандарттау ұйымдары шу деңгейлеріне қатысты нормаларды белгілейді. Көптеген адамдар қоршаған ортадағы зиянды дыбыс деңгейінің болуынан немесе дыбыс қандай деңгейде зиянды болатынынан хабарсыз болады. Зиянды шудың көздеріне автокөліктердің аудио жүйелері, балалар ойыншықтары, автокөліктер, көп адам жиналған орындар, газонды күтіп ұстау және техникалық жабдықтар, электр құралдары, қару қолдану, музыкалық аспаптар және тіпті шашты кептіргіш жатады. Шудың зияны жинақы болып табылады, сондықтан қауіпті бағалау үшін барлық зиянды факторларды ескеру қажет. АҚШ-та 6-19 жас аралығындағы балалардың 12,5%-ында қатты шуға ұшырау салдарынан есту қабілетінің қанағаттанқысыз деңгейі анықталды. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының бағалауынша, 12 мен 35 жас аралығындағы адамдардың жартысы аса қатты дыбыс шығаратын жеке аудио құрылғыларын қолданудан қауіпте. Есту қабілетінің төмендеуі тұқым қуалайтын сипатқа ие болуы мүмкін. Мұндай жағдайлардың шамамен 75-80%-ы рецессивті гендер арқылы, 20-25%-ы доминантты гендер арқылы, 1-2%-ы Х-хромосомалық байланысты гендер арқылы және 1%-дан азы митохондриялық тұқым қуалау арқылы беріледі. Синдромдық саңыраулық адамда саңыраулықтан басқа белгілер немесе медициналық проблемалар болған кезде пайда болады. Туылған кездегі салмағы 1500 г-дан кем адамдарда есту қабілетін жоғалту қаупі жоғары. Есту қабілетінің төмендеуіне себеп болатын аурулар: есту нейропатиясы, Даун синдромы, Шарко-Мари-Тун ауруының 1E түрі, аутоиммундық аурулар, мультипликативті склероз, менингит, холестеатома, отосклероз, перилимфалық фистула, Меньер ауруы, қайталанатын құлақ инфекциялары, инсульт, жоғары жартылай шеңберлі каналдың дехисценциясы, Пьер Робин синдромы, Трейчер Коллинз синдромы, Ашер синдромы, Пендред синдромы және Тернер синдромы, сифилис, вестибулярлық шваннома және қызылша, құйрық ауруы, туа біткен қызылша (неміс қызылшасы) синдромы, герпес вирустарының бірнеше түрлері, ВИЧ/СИТС және Батыс Нил вирусы сияқты вирустық инфекциялар. Кейбір дәрілер есту қабілетіне кері әсер ете алады. Мұндай дәрілер ототоксикалық деп саналады. Оларға фуросемид және буметанид сияқты тістік диуретиктер, стероид емес қабынуға қарсы препараттар (НСАЖ), рецепт бойынша (аспирин, ибупрофен, напроксен) және рецептсіз (целекоксиб, диклофенак және т.б.), парацетамол, хинин және макролид антибиотиктері жатады. Басқалары есту қабілетінің қанағаттанқысыз деңгейіне әкелуі мүмкін. Ең маңызды тобы – амингликозидтер (негізгі өкілі – джентамицин) және цисплатин және карбоплатин сияқты платинаға негізделген химиотерапиялық препараттар. Дәрі-дәрмектерден басқа, есту қабілетінің төмендеуіне қоршаған ортадағы белгілі бір химиялық заттар да себеп болуы мүмкін: металдар, мысалы, қорғасын; еріткіштер, мысалы, толуол (шикі мұнайда, бензинде және автомобильдің түтін газында кездеседі). Шумен бірге бұл ототоксикалық химиялық заттар адамның есту қабілетіне тигізетін зиянды күшейтеді, нәтижесінде есту қабілетінен айрылу қаупі тек шуға ұшыраған кездегіден жоғары болады. Бұл әсер импульстік шумен бірге әсер еткенде ең күшті болады. АҚШ Еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау басқармасының (OSHA) және Ұлттық еңбек қауіпсіздігі және денсаулық сақтау институтының (NIOSH) 2018 жылғы ақпараттық хабарламасы бұл мәселені көтеріп, ототоксикалық химиялық заттардың мысалдары келтірілген, тәуекелге ұшыраған салалар мен мамандықтар тізімі берілген және алдын алу туралы ақпарат ұсынылған. Зақымдану сыртқы немесе ортаңғы құлаққа, иыққа немесе құлақтан ақпаратты қабылдайтын ми орталықтарына тиелуі мүмкін. Ортаңғы құлақта сүйек тізбегінің сынуы және үзділігі болуы мүмкін. Ішкі құлақтың (иықтың) зақымдануы уақытша сүйектегі сынуға байланысты болуы мүмкін. Бас жарақатын алған адамдар есту қабілетінің төмендеуіне немесе құлақтағы шуға әсіресе осал.

Hearing loss has multiple causes, including ageing, genetics, perinatal problems and acquired causes like noise and disease. For some kinds of hearing loss the cause may be classified as of unknown cause. There is a progressive loss of ability to hear high frequencies with aging known as presbycusis. For men, this can start as early as 25 and women at 30. Although genetically variable, it is a normal concomitant of ageing and is distinct from hearing losses caused by noise exposure, toxins or disease agents. Common conditions that can increase the risk of hearing loss in elderly people are high blood pressure, diabetes, or the use of certain medications harmful to the ear. While everyone loses hearing with age, the amount and type of hearing loss is variable. Noise induced hearing loss (NIHL), also known as acoustic trauma, typically manifests as elevated hearing thresholds (i. e. less sensitivity or muting). Noise exposure is the cause of approximately half of all cases of hearing loss, causing some degree of problems in 5% of the population globally. The majority of hearing loss is not due to age, but due to noise exposure. Various governmental, industry and standards organizations set noise standards. Many people are unaware of the presence of environmental sound at damaging levels, or of the level at which sound becomes harmful. Common sources of damaging noise levels include car stereos, children's toys, motor vehicles, crowds, lawn and maintenance equipment, power tools, gun use, musical instruments, and even hair dryers. Noise damage is cumulative; all sources of damage must be considered to assess risk. In the US, 12.5% of children aged 6–19 years have permanent hearing damage from excessive noise exposure. The World Health Organization estimates that half of those between 12 and 35 are at risk from using personal audio devices that are too loud. Hearing loss can be inherited. Around 75–80% of all these cases are inherited by recessive genes, 20–25% are inherited by dominant genes, 1–2% are inherited by X linked patterns, and fewer than 1% are inherited by mitochondrial inheritance. Syndromic deafness occurs when there are other signs or medical problems aside from deafness in an individual, The risk of hearing loss is greatest for those weighing less than 1500 g at birth. Disorders responsible for hearing loss include auditory neuropathy, Down syndrome, Charcot–Marie–Tooth disease variant 1E, autoimmune disease, multiple sclerosis, meningitis, cholesteatoma, otosclerosis, perilymph fistula, Ménière's disease, recurring ear infections, strokes, superior semicircular canal dehiscence, Pierre Robin, Treacher Collins, Usher Syndrome, Pendred Syndrome, and Turner syndrome, syphilis, vestibular schwannoma, and viral infections such as measles, mumps, congenital rubella (also called German measles) syndrome, several varieties of herpes viruses, HIV/AIDS, and West Nile virus. Some medications may reversibly affect hearing. These medications are considered ototoxic. This includes loop diuretics such as furosemide and bumetanide, non steroidal anti inflammatory drugs (NSAIDs) both over the counter (aspirin, ibuprofen, naproxen) as well as prescription (celecoxib, diclofenac, etc. ), paracetamol, quinine, and macrolide antibiotics. Others may cause permanent hearing loss. The most important group is the aminoglycosides (main member gentamicin) and platinum based chemotherapeutics such as cisplatin and carboplatin. In addition to medications, hearing loss can also result from specific chemicals in the environment: metals, such as lead; solvents, such as toluene (found in crude oil, gasoline and automobile exhaust, Combined with noise, these ototoxic chemicals have an additive effect on a person's hearing loss. the risk of hearing loss can be higher than being exposed to noise alone. The effects is greatest when the combined exposure include impulse noise. A 2018 informational bulletin by the US Occupational Safety and Health Administration (OSHA) and the National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH) introduces the issue, provides examples of ototoxic chemicals, lists the industries and occupations at risk and provides prevention information. There can be damage either to the ear, whether the external or middle ear, to the cochlea, or to the brain centers that process the aural information conveyed by the ears. Damage to the middle ear may include fracture and discontinuity of the ossicular chain. Damage to the inner ear (cochlea) may be caused by temporal bone fracture. People who sustain head injury are especially vulnerable to hearing loss or tinnitus, either temporary or permanent.

Патофизиология

Дыбыс толқындары сыртқы құлаққа жетіп, құлақ жолы арқылы барабаншаға дейін жетеді, оны дірілдетіп, тербеліске келтіреді. Бұл тербеліс ортаңғы құлақтың үш кішкентай сүйегі арқылы ішкі құлақтағы сұйықтыққа беріледі. Сұйықтық шашты жасушаларды (стериоцилияларды) қозғалтады, олардың қозғалысы нервтік импульстарды тудырады, содан кейін кохлеарлық жүйке арқылы миға жіберіледі. Есіту жүйкесі импульстарды ми сабасына жеткізеді, ал ми сабасы импульстарды ортаңғы миға жібереді. Соңында, сигнал уақытша бөлігінің есіту қабығына жетеді, онда ол дыбыс ретінде қабылданады. Есту қабілетінің төмендеуіне көбінесе ұзақ мерзімді қатты шуға, демалыс немесе жұмыс кезінде туындайтын, шашты жасушаларды зақымдайтын жағдайлар себеп болады, ал бұл жасушалар өздігінен жаңармайды.

Диагностика

Есту қабілетінің төмендеуін анықтауды әдетте жалпы практика дәрігері, оториноларинголог, сертификатталған және лицензияланған аудиолог, мектеп немесе өндірістік аудиометрик, немесе басқа да аудиометриялық техник жүргізеді. Есту қабілетінің төмендеу себебін анықтауды арнайы дәрігер (аудио- вестибулярлық дәрігер) немесе оториноларинголог жүргізеді. Есту қабілетінің төмендеуі, әдетте, шығарылған немесе жазылған дыбыстарды ойнату арқылы және адамның оларды ести алатынын анықтау арқылы өлшенеді. Есту сезімталдығы дыбыстардың жиілігіне байланысты өзгереді. Осыны ескеріп, есту сезімталдығын жиілік диапазонында өлшеуге болады және аудиограммада сызбаға түсіруге болады. Есту қабілетінің төмендеуін анықтаудың басқа әдісі – мобильді қосымшаны немесе есту аппараты қолданбасын пайдаланып есту тестілеуін жүргізу. Мобильді қосымша арқылы есту диагнозы аудиометрия процедурасына ұқсас. Отоакустикалық эмиссиялар тесті – бұл есту қабілетін тексерудің объективті әдісі, оны сәбилерге және конвенциялық есту тестілеуіне жарамсыз жастағы балаларға қолдануға болады. Аудиторлық ми сабағының жауап тестілеуі – құлақ, кохлеарлық нерв және ми сабағындағы патологияға байланысты есту кемшіліктерін анықтау үшін қолданылатын электрофизиологиялық тест. Ауру тарихы (әдетте жазбаша нысанда, сауалнамамен) есту қабілетінің төмендеуіне қатысты құнды ақпарат бере алады және қандай диагностикалық процедураларды қолдану керектігін көрсетеді. Тексерулерге отоскопия, тимпанометрия және Вебер, Ринне, Бинг және Швабах сынақтарымен дифференциалдық тексеру кіреді. Инфекция немесе қабыну болған жағдайда, қан немесе басқа дене сұйықтықтары зертханалық талдау үшін жіберілуі мүмкін. МРТ және КТ сканерлері есту қабілетінің төмендеуіне себеп болатын көптеген патологияларды анықтауға көмектеседі. Есту қабілетінің төмендеуі ауырлығы, түрі және конфигурациясы бойынша жіктеледі. Сонымен қатар, есту қабілетінің төмендеуі тек бір құлақта (бір жақты) немесе екі құлақта (екі жақты) болуы мүмкін. Есту қабілетінің төмендеуі уақытша немесе тұрақты, кенеттен немесе бірте-бірте болуы мүмкін. Есту қабілетінің нашарлауы дыбыс деңгейіне байланысты жіктеледі, оны адам анықтай алады. Ол есту қабілетінің төмендеуінің децибелмен (dB HL) өлшенеді. Есту қабілетінің төмендеуінің үш негізгі түрі бар: өткізгіштік есту қабілетінің төмендеуі, сенсорлы-нейрологиялық есту қабілетінің төмендеуі және аралас есту қабілетінің төмендеуі. Идиопатиялық кенеттен есту қабілетінің төмендеуі – адамның сенсорлы-нейрологиялық есту сезімталдығының кенеттен төмендеуі, себебі белгісіз. 15 жасқа дейінгі балалардың есту қабілетінің шамамен 60% -ын алдын алуға болады. Дүниежүзілік есту күні – есту қабілетінің бұзылуын болдырмау үшін жыл сайын өткізілетін шара. Қатты шуға ұшыраудан аулақ болу шудан туындайтын есту қабілетінің төмендеуін болдырмауға көмектеседі. Жұмында бес жыл немесе одан да көп уақыт бойы қатты шуға ұшыраған ересектердің 18% -ы екі құлағында да есту қабілетінің төмендеуін хабарлайды, ал жұмында қатты шуға ұшырамаған ересектердің 5,5% -ы. Мектеп жасындағы балалар, жасөспірімдер және жұмысшылар сияқты нақты топтар үшін арнайы бағдарламалар бар. Шуға ұшырау туралы білім беру естуды қорғау құралдарын қолдануды арттырады. Бірақ HPD (жеке таңдау, оқыту және дұрыс таңдаусыз) есту қабілетінің төмендеу қаупін айтарлықтай азайта алмайды. Шудан туындайтын есту қабілетінің төмендеуін болдырмау үшін антиоксиданттарды қолдану зерттелуде, әсіресе шуға ұшырауды азайту мүмкін болмайтын жағдайларда, мысалы, әскери операциялар кезінде.

Identification of a hearing loss is usually conducted by a general practitioner medical doctor, otolaryngologist, certified and licensed audiologist, school or industrial audiometrist, or other audiometric technician. Diagnosis of the cause of a hearing loss is carried out by a specialist physician (audiovestibular physician) or otorhinolaryngologist. Hearing loss is generally measured by playing generated or recorded sounds, and determining whether the person can hear them. Hearing sensitivity varies according to the frequency of sounds. To take this into account, hearing sensitivity can be measured for a range of frequencies and plotted on an audiogram. Other method for quantifying hearing loss is a hearing test using a mobile application or hearing aid application, which includes a hearing test. Hearing diagnosis using mobile application is similar to the audiometry procedure. Otoacoustic emissions test is an objective hearing test that may be administered to toddlers and children too young to cooperate in a conventional hearing test. Auditory brainstem response testing is an electrophysiological test used to test for hearing deficits caused by pathology within the ear, the cochlear nerve and also within the brainstem. A case history (usually a written form, with questionnaire) can provide valuable information about the context of the hearing loss, and indicate what kind of diagnostic procedures to employ. Examinations include otoscopy, tympanometry, and differential testing with the Weber, Rinne, Bing and Schwabach tests. In case of infection or inflammation, blood or other body fluids may be submitted for laboratory analysis. MRI and CT scans can be useful to identify the pathology of many causes of hearing loss. Hearing loss is categorized by severity, type, and configuration. Furthermore, a hearing loss may exist in only one ear (unilateral) or in both ears (bilateral). Hearing loss can be temporary or permanent, sudden or progressive. The severity of a hearing loss is ranked according to ranges of nominal thresholds in which a sound must be so it can be detected by an individual. It is measured in decibels of hearing loss, or dB HL. There are three main types of hearing loss: conductive hearing loss, sensorineural hearing loss, and mixed hearing loss. Idiopathic sudden hearing loss is a condition where a person as an immediate decrease in the sensitivity of their sensorineural hearing that does not have a known cause. About 60% of hearing loss in children under the age of 15 can be avoided. World Hearing Day is a yearly event to promote actions to prevent hearing damage. Avoiding exposure to loud noise can help prevent noise induced hearing loss. 18% of adults exposed to loud noise at work for five years or more report hearing loss in both ears as compared to 5.5% of adults who were not exposed to loud noise at work. Different programs exist for specific populations such as school age children, adolescents and workers. Education regarding noise exposure increases the use of hearing protectors. But the HPD (without individual selection, training and fit testing) does not significantly reduce the risk of hearing loss. The use of antioxidants is being studied for the prevention of noise induced hearing loss, particularly for scenarios in which noise exposure cannot be reduced, such as during military operations.

Жұмыс орнындағы шуды реттеу

Шу кәсіби қауіптілік ретінде кеңінен танылған. АҚШ-та Ұлттық еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау институты (NIOSH) және Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау басқармасы (OSHA) жұмыс орындарындағы шу деңгейіне қатысты стандарттарды әзірлеу және оларды сақтау үшін бірлесіп жұмыс істейді. Қауіптіліктерді басқарудың иерархиясы шуға ұшырауды азайту немесе жою және есту қабілетінің нашарлауын болдырмау үшін қолданылатын бақылау шараларының деңгейлерін көрсетеді, оның ішінде инженерлік шешімдер және жеке қорғаныш құралдары (ЖҚҚ). Есту қабілетінің нашарлауын болдырмау мақсатында басқа да бағдарламалар мен бастамалар құрылды. Мысалы, Safe in Sound Award шуды басқару және басқа да шаралардың тиімді нәтижелерін көрсеткен ұйымдарды марапаттау үшін тағайындалды. Сонымен қатар, Buy Quiet бағдарламасы жұмыс берушілерді азырақ шу шығаратын жабдықтар мен құралдарды сатып алуға ынталандыру үшін жасалды. NIOSH Power Tools Database-де ұсынылғандей, шу деңгейі төмен электр құралдарын сатып алу және құлаққа зиянды химиялық заттарға ұшырауды шектеу арқылы есту қабілетінің нашарлауын болдырмауға елеулі үлес қосуға болады. Компаниялар қызметкер мен жұмыс түріне сәйкес жеке құлақ қорғағыштарын да ұсынуы мүмкін. Кейбір құлақ қорғағыштары барлық шуды толығымен жабады, ал кейбіреулері белгілі бір дыбыстарды естуге мүмкіндік береді. Қызметкерлер дұрыс орнатылған құлақ қорғағыштарын жиірек тағуға бейім. Шудың салдарынан есту қабілетінің нашарлауын болдырмауға бағытталған шаралар көбінесе бірнеше компоненттен тұрады. 2017 жылғы Кокрейн шолуында қатаң заңнама шу деңгейін төмендетуге мүмкіндік беретіні анықталды. Бірақ қызметкерлерге шу деңгейі туралы ақпарат беру шуға ұшырауды азайтатыны дәлелденбеді. Дұрыс қолданылған құлақ қорғағыштары шуды қауіпсіз деңгейге дейін төмендетуге көмектеседі, бірақ оларды ғана ұсыну есту қабілетінің нашарлауын толығымен болдырмау үшін жеткіліксіз болуы мүмкін. Шуды инженерлік тұрғыдан жою және жабдықты дұрыс күтіп ұстау сияқты басқа да шешімдер шуды азайтуға көмектеседі, бірақ мұндай шаралардан кейін шу деңгейіне қатысты қосымша зерттеулер қажет. Басқа да мүмкін шешімдерге қолданыстағы заңнаманы күшейту және тиімділігі толығымен дәлелденбеген алдын алу бағдарламаларын жақсарту кіреді. Кокрейн шолуының қорытындысы бойынша, қосымша зерттеулер қазіргі бағаланған шаралардың тиімділігі туралы түсінікті өзгертуі мүмкін.

Noise is widely recognized as an occupational hazard. In the United States, the National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH) and the Occupational Safety and Health Administration (OSHA) work together to provide standards and enforcement on workplace noise levels. The hierarchy of hazard controls demonstrates the different levels of controls to reduce or eliminate exposure to noise and prevent hearing loss, including engineering controls and personal protective equipment (PPE). Other programs and initiative have been created to prevent hearing loss in the workplace. For example, the Safe in Sound Award was created to recognize organizations that can demonstrate results of successful noise control and other interventions. Additionally, the Buy Quiet program was created to encourage employers to purchase quieter machinery and tools. By purchasing less noisy power tools like those found on the NIOSH Power Tools Database and limiting exposure to ototoxic chemicals, great strides can be made in preventing hearing loss. Companies can also provide personal hearing protector devices tailored to both the worker and type of employment. Some hearing protectors universally block out all noise, and some allow for certain noises to be heard. Workers are more likely to wear hearing protector devices when they are properly fitted. Often interventions to prevent noise induced hearing loss have many components. A 2017 Cochrane review found that stricter legislation might reduce noise levels. Providing workers with information on their sound exposure levels was not shown to decrease exposure to noise. Ear protection, if used correctly, can reduce noise to safer levels, but often, providing them is not sufficient to prevent hearing loss. Engineering noise out and other solutions such as proper maintenance of equipment can lead to noise reduction, but further field studies on resulting noise exposures following such interventions are needed. Other possible solutions include improved enforcement of existing legislation and better implementation of well designed prevention programmes, which have not yet been proven conclusively to be effective. The conclusion of the Cochrane Review was that further research could modify what is now regarding the effectiveness of the evaluated interventions.

Скрининг

АҚШ-тың алдын алу қызметтері жөніндегі жұмыс тобы барлық жаңа туған нәрестелерге есту қабілетін тексеруді ұсынады, себебі өмірдің алғашқы үш жылы тіл дамуы үшін ең маңызды кезең деп есептеледі. АҚШ-та жаңа туған нәрестелердің есту қабілетін тексерудің жалпыға бірдей қолданылуы кеңінен тараған, нәрестелерді тексеру көрсеткіші 1990 жылдардың басында 3%-дан кем болса, 2009 жылы 98%-ға жетті. Есту қабілетінің нашарлауы жоғары ықтималдығын көрсеткен нәрестелер қосымша диагностикалық тексеруге жіберіледі, мақсаты – ерте араласу және тілге қол жеткізуді қамтамасыз ету. Американдық педиатрия академиясы балалардың есту қабілетін мектеп оқу жылдарында бірнеше рет тексеруге кеңес береді: ал Американдық тіл, сөйлеу патологиясы және есту қауымдастығы ересектердің 50 жасқа дейін кем дегенде он жыл сайын, ал одан кейін үш жыл сайын есту қабілетін тексеруді ұсынады, бұл емделмеген жағдайдың өмір сапасына тигізетін зиянды әсерін азайтуға бағытталған. Осы себепті, АҚШ-тың ауруларды алдын алу және денсаулықты жақсарту басқармасы «Дені сау адамдар 2020» мақсаттарының бірі ретінде есту қабілетін тексеруден өткен адамдардың үлесін арттыруды қосты.

Менеджмент

Есту қабілетінің нашарлауы белгілі себепке, сондай-ақ нашарлаудың дәрежесіне, түріне және конфигурациясына байланысты басқарылады. Нерв жүйесіндегі мәселеге байланысты кенеттен есту қабілетінің нашарлауы кортикостероидтармен емделуі мүмкін. Жасының және шудың әсерінен туындаған есту қабілетінің нашарлауы көбінесе прогрессивті және қайтымсыз болады, қазіргі уақытта мақұлданған немесе ұсынылған емдеу жоқ. Есту қабілетінің нашарлауының кейбір түрлерін хирургиялық жолмен емдеуге болады. Басқа жағдайларда емдеу негізгі патологияларға бағытталған, бірақ туындаған есту қабілетінің нашарлауы тұрақты болуы мүмкін. Басқарудың кейбір әдістеріне есту аппараттары, кохлеарлық имплантаттар, ортаңғы құлақ имплантаттары, көмекші технологиялар және субтитрлер кіреді. Бұл таңдау есту қабілетінің нашарлау деңгейіне, түріне және жеке қалауға байланысты. Есту аппараттарын қолдану есту қабілетінің нашарлауын басқарудың бір жолы болып табылады. Екі жақты есту қабілетінің нашарлауы бар адамдар үшін екі жақты есту аппараттары (екі құлақта) бір жақты есту аппаратынан (бір құлақта) жақсырақ екені әлі анықталған жоқ. Идиопатиялық кенеттен есту қабілетінің нашарлауына қарсы емдеудің көптеген әдістерін қолдайтын дәлелдер өте нашар, ал осы түрлі дәрілердің қосымша әсерлері емдеуді таңдағанда ескерілуі керек. Әлем бойынша есту қабілетінің нашарлауына байланысты жылдық шығын 750-790 миллиард халықаралық долларға бағаланады. Халықаралық Стандарттау Ұйымы (ISO) есту шегін және шудың әсерінен туындаған есту қабілетінің нашарлауын бағалау үшін ISO 1999 стандарттарын әзірледі. Олар екі шу және есту зерттеулерінің дерекқорын пайдаланды, олардың бірін Бернс және Робинсон («Өнеркәсіптегі есту және шу», Ұлылық кеңсесі, Лондон, 1970) және басқасын Пассхиер Вермеер (1968) ұсынды. Таза тонды есту шегінің күтілетін таралуына әсер ететін факторлардың бірі ретінде нәсілді ескере отырып, Швеция, Норвегия, Оңтүстік Корея, АҚШ және Испаниядан қосымша ұлттық немесе аймақтық деректер жиынтығы бар. АҚШ-та есту қабілеті Ұлттық денсаулық және тамақтануды зерттеу сауалнамасы (NHANES) арқылы өлшенетін денсаулық көрсеткіштерінің бірі болып табылады, бұл Ұлттық денсаулық статистикасы орталығы жүргізетін сауалнамалық зерттеу бағдарламасы. Ол АҚШ-тағы ересектер мен балалардың денсаулығы мен тамақтану жағдайына шолу жасайды. 2011-2012 жылдарға қатысты АҚШ деректері 20-69 жас аралығындағы ересектер арасында есту қабілетінің нашарлау деңгейінің алдыңғы кезеңмен (1999-2004) салыстырғанда төмендегенін көрсетті. Сондай-ақ, ересектерде есту қабілетінің нашарлауы жасқа, жынысқа, этникалық топқа, білім деңгейіне және шуға ұшырауға байланысты екені анықталды. Әрбір төрт ересек адамның бірінде шудың әсерінен туындаған есту қабілетінің нашарлауы байқалды. Өте жақсы немесе жақсы есту қабілеті бар әрбір төрт ересек адамның бірінде де осыған ұқсас үлгі байқалды (екі құлақта 5,5%, бір құлақта 18%). Жұмында қатты шуға ұшыраған адамдардың үштен бірінде осындай өзгерістер анықталды.

Management depends on the specific cause if known as well as the extent, type and configuration of the hearing loss. Sudden hearing loss due to an underlying nerve problem may be treated with corticosteroids. Most hearing loss, that result from age and noise, is progressive and irreversible, and there are currently no approved or recommended treatments. A few specific kinds of hearing loss are amenable to surgical treatment. In other cases, treatment is addressed to underlying pathologies, but any hearing loss incurred may be permanent. Some management options include hearing aids, cochlear implants, middle ear implants, assistive technology, and closed captioning;

This choice depends on the level of hearing loss, type of hearing loss, and personal preference. Hearing aid applications are one of the options for hearing loss management. For people with bilateral hearing loss, it is not clear if bilateral hearing aids (hearing aids in both ears) are better than a unilateral hearing aid (hearing aid in one ear). The evidence supporting most treatment options for idiopathic sudden hearing loss is very weak and adverse effects of these different medications is a consideration when deciding on a treatment approach. Globally, the annual cost of unaddressed hearing loss was estimated to be in the range of $750–790 billion international dollars. The International Organization for Standardization (ISO) developed the ISO 1999 standards for the estimation of hearing thresholds and noise induced hearing impairment. They used data from two noise and hearing study databases, one presented by Burns and Robinson (Hearing and Noise in Industry, Her Majesty's Stationery Office, London, 1970) and by Passchier Vermeer (1968). As race are some of the factors that can affect the expected distribution of pure tone hearing thresholds several other national or regional datasets exist, from Sweden, Norway, South Korea, the United States and Spain. In the United States hearing is one of the health outcomes measure by the National Health and Nutrition Examination Survey (NHANES), a survey research program conducted by the National Center for Health Statistics. It examines health and nutritional status of adults and children in the United States. Data from the United States in 2011 2012 found that rates of hearing loss has declined among adults aged 20 to 69 years, when compared with the results from an earlier time period (1999 2004). It also found that adult hearing loss is associated with increasing age, sex, ethnicity, educational level, and noise exposure. Nearly one in four adults had audiometric results suggesting noise induced hearing loss. Almost one in four adults who reported excellent or good hearing had a similar pattern (5.5% on both sides and 18% on one side). Among people who reported exposure to loud noise at work, almost one third had such changes.

Әлеуметтік және мәдени аспектілер

Есту қабілеті нашар адамдар қол тілдері арқылы қарым-қатынас жасай алады. Қол тілдері дыбыстық емес, қол және дене тілі арқылы мағынаны жеткізеді. Бұл сөйлеушінің ойларын білдіру үшін қол пішіндерін, қолдардың, қолдардың немесе дененің бағытын және қозғалысын, сондай-ақ бет-әлпетті бір мезгілде үйлестіруді қамтиды. "Қол тілдері саңырау адамның көру қабілеті – қарым-қатынас жасау және ақпарат алу үшін ең пайдалы құрал" деген идеяға негізделген. Саңыраулар мәдениеті – бұл негізгі тілі қол тілі болып табылатын және айналасындағы есту қабілеті бар қоғамнан ерекшеленетін әлеуметтік және мәдени нормаларды сақтайтын тығыз байланысты мәдени топ. Бұл қоғамға клиникалық немесе заңды түрде саңырау деп танылғандардың барлығы автоматты түрде кірмейді, сонымен қатар ол есту қабілеті бар әрбір адамды да мүлдем шығармайды. Бейкер мен Пэдденнің сөздеріне сәйкес, бұл "өзін Саңыраулар қоғамының мүшесі деп жариялап, басқа мүшелер оны қоғамның бір бөлігі ретінде қабылдайтын" кез келген адамды немесе адамдарды қамтиды, мысалы, есту қабілеті нормалы болса да, саңырау ата-аналарының балалары. Бұл саңыраулықтың әсерімен қалыптасқан және қол тілдерін негізгі коммуникация құралы ретінде пайдаланатын қоғамдардың әлеуметтік сенімдерінің, мінез-құлқының, өнерінің, әдеби дәстүрлерінің, тарихының, құндылықтарының және ортақ институттарының жиынтығын қамтиды. Саңыраулар қоғамының мүшелері саңыраулықты мүгедектік немесе ауру емес, адам тәжірибесінің ерекшелігі ретінде қарастырады. Әсіресе мәдениет аясында мәдени белгі ретінде қолданылған кезде, "саңырау" сөзі көбінесе үлкен әріппен (D) жазылады және сөйлеу мен қол тілінде "үлкен D Саңырау" деп аталады. Егер ол есту қабілетінің бұзылуын белгілеу үшін қолданылса, онда кіші әріппен (d) жазылады. және Жапониядағы Цукуба технологиялық университетінің Ұлттық университет корпорациясы.

Түйінді жасушалар трансплантациясы және гендік терапия

2005 жылғы зерттеуде теңіз шошқаларында кохлея жасушаларының қайта өсуі сәтті болды. Дегенмен, кохлеарлық шашты жасушалардың қайта өсуі есту сезімталдығының қалпына келуін білдірмейді, себебі сезімтал жасушалар шашты жасушалардан миға сигналдарды жеткізетін нейрондармен байланысқа түсуі мүмкін, ал мүмкін түспеуі де мүмкін. 2008 жылғы зерттеулер гендік терапияның Atoh1-ге бағытталғандығы шашты жасушалардың өсуіне себеп болатынын және эмбриондық тышқандарда нейрондық процестерді тартатынын көрсетті. Кейбіреулер мұндай ем бір күні адамдардың есту қабілетін жақсартады деп үміттенеді. 2012 жылы жарияланған соңғы зерттеулерде сабақтас жасушаларды пайдалану арқылы кохлеарлық жүйке жасушаларының өсуіне қол жеткізілді, нәтижесінде гербильдерде есту қабілеті жақсарды. 2013 жылы есту қабілетін жоғалтқан ересек тышқандардағы шашты жасушалардың қайта өсуі туралы да хабарланды, бұл ем шарасы есту қабілетін жақсартуға әкелді. АҚШ-тағы Есту денсаулығы қоры "Естуді қалпына келтіру жобасы" деп аталатын жобаны бастады. Ұлыбританиядағы Есту қабілетінің жоғалуына қарсы әрекет те естуді қалпына келтіруді мақсат етеді. 2015 жылы зерттеушілер TMC1 гендік терапиясымен емделген генетикалық саңырау тышқандардың есту қабілетінің біршама қалпына келгенін хабарлады. 2017 жылы Ашер синдромын емдеу үшін қосымша зерттеулер жүргізілді, онда рекомбинантты аденоассоцияланған вирус ескі векторлардан жақсы нәтижелер көрсетті.

Аудиция

Есту қабілетін жақсартуға бағытталған зерттеулерден, жоғарыда аталғандар сияқты, басқа да есту туралы көбірек білу мақсатында саңырау адамдарға қатысты зерттеулер жүргізілді. Пиджил мен Шварц (2005) өмірінде кейіннен есту қабілетін жоғалтқан және кохлеарлық имплантация жасаған саңырау адамдарды зерттеді. Олар дыбыс биіктігін жиілік бойынша кодтаудың қосымша дәлелдерін анықтады – бұл жүйе есту жүйесіндегі нейрондардың оқшаулау жиілігі арқылы жиілік туралы ақпаратты кодтайды, әсіресе төменгі жиіліктерде, себебі олар базалық мембранадан синхронды түрде оқшауланатын нейрондардың жиіліктерімен кодталады. Олардың нәтижелері көрсеткендей, қатысушылар бір электродтан келген стимуляция жиілігіне пропорционалды түрлі дыбыс биіктіктерін анықтай алды. Базалық мембрананың стимуляциясы төменгі жиіліктерді анықтауға көмектесті, бұл жиілік бойынша кодтаудың тағы бір дәлелі болды.