Екінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі қауіпсіздік

Екінші дүниежүзілік соғыста Германияның Ирландияға басу жоспары

Екінші дүниежүзілік соғыста Германияның Ирландияны басып алу жоспары – «Жасыл операция». Ұлыбританияға қарсы әрекет, «Барбаросса» стратегиясының бөлігі.

10 мин оқу

100%

Дереккөз: Operation Green (Ireland) — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Екінші дүниежүзілік соғыстың Ирландияға ықтимал неміс шапқыншылығы

Жасыл операциясы (link=no), сондай-ақ Case Green (Fall Grün) немесе Green Plan (Plan Grün) деп те аталады, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияға жасалған «Теңіз арыстаны» (Unternehmen Seelöwe) операциясын қолдау мақсатында, «Hadel» атты белгісіз неміс офицері жасаған Ирландияға шабуыл жасаудың толыққанды жоспары болды. Толыққанды мәліметтермен жабдықталған Жасыл операциясы, шынайы операция емес, сенімді қауіп ретінде, алдау амалы ретінде жасалған деп саналады. W жоспары – Ұлыбритания қарулы күштерінің Ирландия еркін мемлекетінің барлық аумағын басып алу жоспары. Бұл жоспар Ұлыбритания әскерилері Ирландия үкіметімен құпия байланыста әзірленген. Германияның Жасыл операциясына және «Теңіз арыстаны» операциясына деген қызығушылығын олардың жалпы стратегиялық жоспарының аясында қарастыру қажет. Ол, ең алдымен, Кеңес Одағына басып кіру және оны жою мақсатын көздеген «Барбаросса» операциясы болды. Олар Ұлыбритания мен Францияда әскери ресурстарды шоғырландыруға мүдделі болмады, тек британдықтар мен француздардың Кеңес Одағына шабуыл жасауына кедергі келтіретін қажетті шараларды ғана қарастырды. Жасыл операциясын іске асыру жауапкершілігі Германияның 4-ші және 7-ші армия корпусының командирі, генерал-артиллерия Леонхард Каупишке жүктелді. Жасыл операциясы туралы идеяны жаңадан генерал-фельдмаршал атанған Федор фон Бок, әскерлер тобының Б командирі ұсынған деп саналады. Бок «Теңіз арыстаны» операциясы кезінде батыс жаққа операциялық басшылық жасады. Жиналғаннан кейін, Жасыл операциясының отыз екі данасы 1940 жылдың 8 тамызында «Жоғары құпия» белгісімен Германия жоғарғы қолбасшылығына таратылды, соғыстан кейін бірнеше данасы сақталды.

Алдау ма, әлде шынайы жоспар ма?

Грин 1940 жылдың басында-ортасында жоспарланды, ал жоспар 1940 жылдың тамызында жасалды, Гитлер 1940 жылдың 16 шілдесінде "Теңіз арыстаны" операциясы бойынша алғашқы ескерту бұйрығын бергеннен кейін үш аптадан кем уақыт өткен соң. Бұл жоспар 1940–1941 жылдар аралығында кеңінен таратылды және тіпті жарияланды. 1942 жылға қарай Грин британдық әскер арқылы ирландиялық әскердің қолына жетіп, кейіннен Ирландия әскери барлау қызметінің G2 бөлімі оны ағылшын тіліне аударды. Бұл Грин туралы ұшыраған «әңгімелер» британдық әскери жоспарлаушылардың батыс жағындағы назарын аударуға, «алдаушы» ойлар тудыруға бағытталған болуы мүмкін деген күдік тудырады. Мұның шындығы бар; мысалы, генерал-майор Вальтер Варлимонттың 1940 жылдың 28 маусымындағы Жоғарғы Бас Штабтан шыққан операциялық нұсқауды еске түсіруі. Бұл директива «барлық қолдағы ақпарат құралдарын» пайдалана отырып, бейтарап Ирландияға болатын шабуыл мүмкіндігі туралы жауды жаңылыстыруға бағытталған. Мақсаты – Германия күштері Ұлыбританияны одан да қысып, қазіргі «қоршауды» күшейту үшін Ирландияға десантқа дайындалып жатыр деген қауесет тарату еді. Бұл күш-жігер сақшылықты күшейтіп, Ұлыбританияда алаңдаушылық тудырған болуы мүмкін, нәтижесінде британдықтар ирландиялық үкіметті бейтараптықтан бас тартып, одақтастарға қосылуға көндіруге көп күш жұмсады.

Рейдердің бағасы

Әскери-теңіз бас қолбасшылығының бас адмиралы Эрих Редердің бағасы «Теңіз арыстаны» жоспарына берген бағасымен бірдей еді, яғни ынтасыз. Оның негізгі алаңы – Германияның теңіз күші және жағаға түскен әскерлерді қайта жабдықтау болатын: Өздігінен қоршалып, көмек күтпеген қорғаныс күші үшін [Ирландия] елдің табиғаты көп қорғаныс бере алмайды. Жабдықтар мен күшейте түсусіз, олар британдық экспедициялық корпусының күшейе түсетін қысымын тез сезінетін болар еді, ол британдық теңіз күшінің қорғауымен жеткізілген. Бір күні немесе екінші күні біздің әскерлер Намсосқа немесе Дюнкеркке ұқсас жағдайға түсуі мүмкін. Осы тұрғыдан алғанда, «Грин» жоспары – Oberkommando der Wehrmacht (OKW) үшін ең нашар сценарий болып есептеледі. Каупиш «Теңіз арыстаны»/«Грин» жоспарларын жоспарлауды және жаттығуды жалғастырса да, 1940 жылдың соңында дайындықтарды тоқтатқандай көрінеді және оларға қайта оралмады. Оның пікірінше, «Грин» – бұл тек алдау ғана. Бұл көзқарас жоспарға қатысқан неміс күштеріне берілген ескертулердің бірін қарастыру арқылы нығайтылады: «Грин» операциясы бізге мүлдем жаңа міндеттер қояды. Сондықтан біз жұмыс істей алатын ешқандай үлгі жоқ. Көп жағдайда әскерлер өздерінің қамын өзілері шешуі керек. Әрбір командир өзінің жеке мақсатына жетудің жолын табуы тиіс. Бәрі әр адамның белсенділігіне, тәуелсіз шешім қабылдау қабілетіне байланысты. Осы операцияның негізі – неміс басшылығы мен неміс сарбазының жетістіктеріне сенім болуы керек. Сондықтан «Грин» операциясына қатысатын неміс құрлық әскерлерінің жағдайы жақсы болмады. Олардың ірі масштабтағы десанттық операциялар бойынша тәжірибесі жоқ еді; олар қайта жабдықтаусыз, артиллериялық немесе әуеден қолдаусыз, жау тұрғындарының арасында күресіп, аман қалуға мәжбүр болуы мүмкін. Олар аралдың солтүстігінен күтілетін британдық әскерлердің қозғалысына, сондай-ақ Ұлыбританиядан Ирландияға жасалатын шабуылға қарсы тұруға дайын болуы керек еді, оның мақсаты – өзінің қанатын қорғау. Бұл кемшіліктер, мүмкін, Гитлерге қабылдаулы болғанмен, Редер үшін қабылдаулы емес еді, ол жоспар алғаш ұсынылғаннан кейін төрт ай өткен соң осылай бағалады. Ол Германияның қазіргі күшімен Ирландияның Ұлыбританияға «арқа есік» болуы мүмкін емес екенімен келіспеді. «Теңіз арыстаны» жоспары 1940 жылдың 12 қазанында 1941 жылдың көктеміне қайта жоспарланған, содан кейін 1943 жылдың 13 ақпанында тоқтатылғандықтан, «Грин» жоспарының маңызы жойылды.

The estimation of Grand Admiral Erich Raeder of the Naval High Command was lukewarm, just as it had been for Sea Lion. His concern was German naval strength and resupply of any landed troops:To a defending force, cut off and left to its own devices, the topography of the country [Ireland] does not afford us much protection without supplies and reinforcements they would soon feel the increasing pressure of British expeditionary force brought over under the protection of British naval power; sooner or later our own troops would face a situation similar to Namsos or Dunkirk. In this sense Green can be seen as a worst case scenario for the Oberkommando der Wehrmacht (OKW). While Kaupisch was to continue planning and training for Sea Lion/Green he seems to have shelved preparations in late 1940 and not returned to them. From his point of view Green had become a feint. This view is reinforced by examining one of the warnings offered to participating German forces in the plan:
The 'Green' operation confronts us with an entirely new task. Therefore there are no precedents from which we can work. In many cases, troops will have to look after themselves. Each commander must look for a way to achieve his individual objective. Everything depends on the extent of co operation, on each individual's alertness and ability to take independent action. Confidence in the achievements of German Leadership and the German Soldier should be the foundation of this operation. The prognosis for German land forces taking part in Green was therefore not good. They had no experience of large scale amphibious warfare; they might have to fight and survive, without resupply, artillery support or screening aerial support, amongst a hostile citizenry. They would have to fight against expected British troop movements from the north of the island, and from Great Britain invading Ireland to protect its flank. These drawbacks, whilst probably acceptable to Hitler, were not acceptable to Raeder in his considered estimation four months after the plan was first floated. He did not agree that Ireland could become the "back door" into Britain with the present strength of German forces. As Sea Lion was rescheduled on 12 October 1940 for the Spring of 1941, then permanently cancelled on 13 February 1943, Green became an irrelevance.

Гриннің дәлдігі мен егжей-тегжейі

Абвердің 1939 жылдың ортасына дейін Ирландияда барлау жұмыстарын бастамағанына қарамастан, «Грин» жоспары егжей-тегжейлі болды. Бұл, мүмкін, 1930 жылдары Ирландияда тұратын неміс азаматтарының жинаған ақпараттарының нәтижесі болуы мүмкін. «Грин» жоспарының тапсырыс берілгеннен кейін бірнеше күнде дайын болғаны, жоспарлау бөлімінің деректерді жинақтаудағы тиімділігін көрсетеді. Гитлер Ұлыбританиямен қарым-қатынасты жақсарту үмітін сақтап, 1936 жылдан 1938 жылға дейін британдық территорияда барлау операцияларын жүргізуге рұқсат бермеді. Францияның құлауынан кейін Ұлыбританияда барлау операцияларына тырысылғанда да, олар көбінесе сәтсіз аяқталды («Лобстер I» және «Мейірқұйрық» операцияларын қараңыз). «Теңіз арысы» операциясы кейінге шегеріліп, «Барбаросса» операциясы басталғаннан кейін тоқтатылғандықтан, оны дайындаған жоспарлаушылар екі рет қайта басып шығарды, әр басылымда мәліметтерді толықтырып жатты.

Жасыл түсті бөлшектер

Гриннің толық ақпараттық жиынтығы бес томдық, олардың әрқайсысы әскери қызығушылықтың нақты бір саласына арналған. Бұл мәліметтердің жақсы мысалы – «Ирландия жөніндегі әскери-географиялық мәліметтер» деген аталымы бар 75 беттік кітапша. Бұл кітапшада аралдың шекарасы, аумағы, тарихи тұрғысы, индустриясы, көлік инфрақұрылымы, өсімдік жабыны, климаты және ауа райы сипатталған. Сондай-ақ, онда 233 қала, қалашық және ауылдың егжей-тегжейлі суреттері мен сөздігі бар 17 беттік бөлім қамтылған. Кітапшаға 120 фотосурет қоса тіркелді; қосымшаларда жиырма бес қала мен кенттің көше карталары, көше атаулары және гараж иелерінің мекенжайлары келтірілген. 1941 жылдың қазан айында жоспардың екінші басылымына Ирландияның ауылдық жері мен жағалауының 332 фотосуреті, көбінесе туристік суреттер қосылды, олар өте дәл Ordnance Survey карталарымен салыстыру үшін пайдаланылды. Сонымен қатар, толысу кезеңдері, геологиялық құрылымдар және неміс әскерлерінің шабуылға түсуге болатын жағалаулар арқылы қалай шығуы мүмкін екені туралы мәліметтер де бар. 1942 жылы OKL (Luftwaffe Жоғарғы Бас штабы) жоспардың кезекті басылымына енгізілген «Küsten Beschreibung des Irischen Freistaates (Ирландия)» («Ирландия еркін мемлекетінің жағалау сипаттамасы») атты тағы бір қосымшада аталған аймақтардың жоғары биіктіктен түсірілген әуе суреттері бар, олардың кейбіреулері 30 000 футтан түсірілген, суреттерде үйлер мен ағаштар көрінеді. Деректерге назар аударғанмен және әр қайта басылымда деректер көлемінің жақсарғанына қарамастан, көптеген мәліметтер ескірген немесе толық емес еді. Мысалы, Galway–Clifden темір жолы әлі де жұмыс істеп тұр деп сипатталған, бірақ ол 1935 жылы жабылып қойған. Ирландияның «керемет жол желісі» болғандықтан әскери операциялар үшін өте қолайлы екені айтылды, ал Дерри мен Белфаст сияқты халық шоғырланған орталықтар туралы мәліметтер дәл болғанымен, бұл қалалардағы британдық әскерлердің орналасқан жері туралы ақпарат жетіспеді. Екінші жағынан, Шаннон өзенінің төменгі ағысында орналасқан Арднакруша электр станциясы, соғысқа дейін салынған неміс фирмасы Siemens-тің көмегімен, жоспарда толыққанды сипатталған.

The full briefing package for Green runs to five volumes, each devoted to a particular area of military interest. A good example of the detail is a seventy five page booklet titled "Militärgeographische Angaben über Irland" ("Military Geographical data on Ireland"). This booklet described the frontier, size, historical background, industry, transport infrastructure, vegetation, climate, and weather of the island. It also included seventeen pages of detailed sketches of 233 cities, towns, and villages, complete with a lexicon. 120 photos accompanied the booklet; annexes contained street maps of twenty five cities and towns, including street names and addresses of garage owners. A second print of the plan in October 1941 added 332 photographs of the Irish countryside and coastline, mostly tourist photos, which were used to reference highly accurate Ordnance Survey maps. There were also details on spring tides, geological formations and possible routes German troops could take off projected invasion beaches. Another addendum included in the further reprinting of the plan in 1942 by the OKL (Luftwaffe High Command), titled "Küsten Beschreibung des Irischen Freistaates (Irland)" ("Coastal description of the Irish Free State"), contained high altitude aerial photographs of the areas in question, some taken from 30,000 feet, with houses and trees visible. Despite this attention to detail, and the improvements in the volume of data with each reprinting, a lot of the data was out of date or incomplete. For example, the Galway–Clifden railway is described as being operational, but it had closed in 1935. Ireland was also described as perfectly suited to military operations because of its "excellent network of roads", and details on population centres such as Derry and Belfast were accurate but lacked information on British troop concentrations based in these cities. On the other hand, the Ardnacrusha power station on the lower River Shannon was entirely detailed in the plan, thanks to the help of the German firm Siemens, which had built it prior to the war.

"Жасыл жоспардың" әскери бөлшектері

Гринді көбінесе Ирландия республикалық армиясы жазған және 1940 жылдың тамызында неміс барлау қызметіне (Абвер) жіберілген жоспармен шатастырады. ИРА жазған жоспар кейіннен Абверде "Кэтлин жоспары", ал Германия Сыртқы істер министрлігінде "Артус операциясы" деп аталды. Грин мен Кэтлин жоспарын шатастыруға болмайды. Гринде Ирландия саясаты туралы ешқандай мәлімет жоқ, тек әскери мүмкіндіктердің бағалаулары ғана бар. Гринде бұл бағалауларда ИРА туралы ештеңе айтылмаған, тіпті жоспарлаушылар ИРА туралы толық мәліметтер мен бағалауларды қосуды қалаған болса да, Абверден көп нақты ақпарат алмас еді деп айтуға болады.

Жоспарды іске асыру және оның мақсаттары

Гриннің бастапқы нүктесі 3900 сағаттан тұратын француз порттары – Лориент, Сен-Назер және Нант болды. Мақсаты – Ирландияның оңтүстік жағалауының Уэксфорд пен Дангарван арасындағы 85 мильдік бөлігі. Ол жердегі порттарды басып алғаннан кейін, неміс бөлімшелері 30 мильге дейін ішкі жағалауға қарай шабуылдап, Вексфорд-Дублин тас жолындағы Гориден бастап, Борис (Карлоу округі), 2610 фут биіктіктегі Лейнстер тауы (Борис қаласының үстінде), Томастаун (Килкенни округі) және Типперри округіндегі Клонмельге дейін созылатын жағалау бекінісін құруы керек еді. Бірінші қондыруға артиллерия, коммандос бөлімшелері және мотоатқыштар батальоны кірді. Сондай-ақ, үш зениттік рота және Ирландия армиясының қорғанысын бағалау үшін бірнеше "шабуылдық топтармен" бірге көпір салу батальоны да түсірілуі тиіс еді. Неміс 61-ші, 72-ші және 290-шы дивизияларының резервтері, жағалау бекінісі орнатылғаннан кейін Гори-Дунгарван көпір басында күзетшілік міндетін атқаруға кірісуі керек еді. Бұл сәттен бастап жоспардың толық мәліметтері шамалы ғана белгілі болып көрінеді және көбінесе Ұлыбританиядағы «Теңіз арыстаны» операциясының сәттілігіне немесе сәтсіздігіне байланысты болар еді.

Амфибиялық шабуыл

Жасыл жоспары аясында қарастырылған жағажайлар: Уотерфорд-Вексфорд секторы (басым), Лимерикке жақын Шаннон өзенінің құйылысы, Галвей шығанағы, Киллала, Баллина және Слайго қалаларымен Донгал шығанағы, Дерримен Фойл шығанағы, "Белфаст шығанағы" (Белфаст шығанағы), сондай-ақ Корк қаласындағы Коб. Десант сол кезде оккупацияланған Францияда қолжетімді болған теңіз кемелері арқылы жасалуы тиіс еді, бірақ олардың саны өте аз болды, ал "Теңіз арыстаны" операциясына басымдық берілуі керек еді. "Жасыл" жоспарына 50 000-нан астам неміс әскерін, ал "Теңіз арыстаны" операциясына 160 000 әскерді жұмсау жоспарланған. Бірақ "Жасыл" жоспары үшін немістер Францияның солтүстік-батыс порлары маңында тек екі пароходты тапты: француздық "Версаль" және немістік "Эуле", олармен бірге үш кішкентай жаға кемесі: "Мебильо", "Клио" және "Франзин". Сондай-ақ, Ирландияға бару үшін кемелердің Корнуолл аймағындағы Ұлыбритания жағалауын айналып өтуге тура келетінін атап өткен жөн. "Жасыл" жоспарына қатысқан әрбір кемеде әуе шабуылына қарсы қару-жарақ болуы керек еді, бұл жоспарлаушылардың Корольдік әуе күштерінің (RAF) оларды тоқтатуын күткенін көрсетеді, алайда Люфтвафенің Батыс Франция әуе командасының әуе қорғанысы "Теңіз арыстаны" операциясының аясында қамтамасыз етілуі керек еді.

Ирландияның Гринге қарсы қорғанысы

Ирландия әскерлері алғашқы шабуылға қарсылық көрсетеді деп күтілді. Неміс әскерлерін тасымалдайтын десанттық кемелер мен кемелер алға қарай бағытталған қарулармен жабдықталуы керек еді, ал шабуылдаушы әскерлерге отқа түскен кезде дереу қорғаныс позициясын алуға, тек ең қиын жағдайда ғана шегінуді қарастыруға нұсқау берілді. Неміс жоспарлауында кемшіліктер болды; мысалы, Кобхты басып алу жоспары (Гриндегі мүмкін жағажай аймағы ретінде) онда орналасқан 9,2 дюймдік және 6 дюймдік артиллериялық қорғаныстар туралы толық мәліметтермен бірге келмеген. Бұл қару-жарақ 1938 жылы британдықтар ирландиялық күштерге тапсырған келісім шарттық порттардың қорғанысының бір бөлігін құрады. Грин жоспары тек шабуылға қатысты болды, халықты бағындыру және бүкіл аралды жаулап алу туралы ешқандай мәлімет қамтылмады. Алайда, Ирландия халқының арасында бұрынғы британдық үкіметке наразылық пен елдің жақындағы бөлінуіне байланысты Үшінші рейхті қолдау білдіргендер де болды. Жоспардың толық еместігі, бұл шабуылдың аралды жаулап алуға бағытталған нақты әрекеттен гөрі, көбінесе диверсиялық шабуыл болғаны туралы пікір қалыптастыруға әсер етті, бірақ бір рет басталып кеткен соң неміс әскерлерінің кері шегінуі қиын болуы мүмкін.

IRA-ның қатысуы

Ирландиядағы ИРА Гринге қатысы болған жоқ және оны бұрыннан білмеген. Дегенмен, мұндай жоспарлау мүмкіндігі Шон Расселл мен оның штаб бастығы Стивен Хейздің ойында болған болуы мүмкін. Рассел Берлинде болған кезінде Германия Сыртқы істер министрлігіне және Абверге хабарласқандығы белгілі, ал Хейз 1940 жылдың тамызында Абверге тапсырылғанға дейін Кэтлин жоспарын мақұлдағандығы мәлім. Бірақ, Гринге дайындық үшін Ирландия туралы мәліметтер жинау жөнінде Абвер агенттеріне ешқандай операциялық тапсырма берілген жоқ. Бұл, мүмкін, жоспарлаушылардың әскери тұрғысынан жеткілікті мәліметтері бар деп ойлағандықтан болған шығар, бірақ, көбінесе Грин, толық болғанымен, асығыспен жасалған. Кейінірек жарық көрген басылымдарда ИРА-дан алынған мәліметтер болған жоқ, олардың орнына анықтамалық кітаптардағы және 1930 жылдары Ирландияда жұмыс істеген неміс азаматтары ұсынған мәліметтер ғана қосылды.