Кіріспе

Жаңа Зеландиядағы туризмнің шолуы

Жаңа Зеландиядағы туризм ұлттық экономиканың маңызды секторын құрайды – туризм 2019 жылдың наурызында аяқталған жылы елдің ЖІӨ-сіне тікелей 16,2 млрд NZ$ (немесе 5,8%) үлес қосты. Туризм 188 000 толық жұмыс күшін қамтамасыз етті (Жаңа Зеландияның жұмыс күшінің шамамен 7,5%). Туризмнің жанама әсерінен ЖІӨ-ге қосымша 4,3% (немесе 9,8 млрд NZ$) түсті. Елдің географиялық оқшаулануына қарамастан, халықаралық туристердің шығындары Жаңа Зеландияның экспорттық кірісінің 17,1% құрады (шамамен 12 млрд NZ$). Халықаралық және ішкі туризмнің жалпы үлесі Жаңа Зеландия экономикасына жыл сайын 34 млрд NZ$ жетеді.

Жаңа Зеландия өзін шетелде «таза, жасыл» оқу алаңы ретінде таныстырады (Туризм Жаңа Зеландияның басты маркетингтік слоганы «100% таза Жаңа Зеландия» осыны көрсетеді), типтік туристік бағыттар ретінде Милфорд Саунд, Абель Тасман ұлттық паркі және Тонгариро Альпілік өткелі сияқты табиғи аймақтарды ерекшелейді; ал бунджи-джампинг немесе киттерді қадағалау сияқты іс-шаралар негізінен жеке және шағын топтағы саяхатшыларға ұсынылатын туристік тартымдылықтар болып табылады. Австралия Жаңа Зеландияның халықаралық туристерінің ең ірі тобын құрайды (шамамен 45%), себебі оның жақын орналасуы (ұшақпен үш-төрт сағат) және дәстүрлі жақсы қарым-қатынастары бар. Қытай, АҚШ және Ұлыбритания келесі үш ірі нарық болып табылады. Жаңа Зеландияға келетін халықаралық туристердің басым көпшілігі 11,5 миллион халықаралық жолаушыны қабылдаған Окленд әуежайы арқылы келеді. Саяхатшылардың 2 пайызы теңіз жолымен келді. Көптеген халықаралық туристер Окленд, Крайстчерч, Куинстаун, Роторуа және Веллингтон қалаларында уақыт өткізеді. Басқа да танымал бағыттарға аралдар, Уайтомо үңгірлері, Аораки / Кук тауы және Милфорд фиорды жатады. Көптеген туристер саяхаттары барысында елдің ішінде үлкен қашықтықтарды жүріп өтеді, көбінесе автобус желілерін немесе жалдамалы көліктерді пайдаланады. Кейбір бағыттарда маусымдық ерекшеліктер болғанымен (мысалы, қысқы спорт түрлері үшін), Жаңа Зеландияның оңтүстік жарты шарда орналасуы солтүстік жарты шардан келген туристерге белгілі бір маусымдарды қууға немесе олардан қашуға мүмкіндік береді. 2018 жылдың маусым айында Жаңа Зеландия үкіметі халықаралық саяхатшылар үшін 25-35 NZ$ шамасындағы «туристік салық» енгізу туралы хабарлады, австралиялықтар, көптеген Тынық мұхиты аралдарының тұрғындары және кішкентай балалар бұл салықтан босатылды. Бұл салықты 2019 жылы жаңа электрондық саяхат тіркеу жүйесі арқылы енгізу жоспарланды. Халықаралық туризмнің қажеттіліктері мен Жаңа Зеландияның ұлттық ерекшеліктерінің (мысалы, жеке басының құндылығы және теңдікке ұмтылыс) өзара әрекеттесуі кейде қайшылықтарға әкелуі мүмкін.

Шолу

Ел әлемдік деңгейде танымал демалыс орны болып саналады, оны Condé Nast Traveler журналының оқырмандары (саяхат индустриясы бойынша маманданған) 2008 жылы ең сүйікті бағыт деп танығандығы дәлелдейді, бірақ 2009 жылы екінші орынға түсіп қалды. 2007 жылы Daily Telegraph жүргізген сауалнама, Ұлыбританиядағы осындай сауалнамалардың ең ірісі, Жаңа Зеландияны шетелдегі ең жақсы демалыс орны деп атады. 2000 жылдан (Tourism New Zealand жарнамалық кампаниясын бастаған кезден) 2007 жылға дейін Жаңа Зеландияға сапар шеккен британдықтардың саны 61%-ға өсті. 2012 жылдың қараша айында Ұлыбританияның The Telegraph газетінің оқырмандары Жаңа Зеландияны демалысқа бару үшін әлемдегі ең үздік ел деп таныды. Әуе тасымалының қолжетімділігі нарықтың өсуіне ықпал ететін маңызды фактор болып табылады. Air New Zealand 2015 жылдың желтоқсанында Оклендтен Буэнос-Айреске тікелей рейстерді іске қосып, Аргентинадан келген туристердің саны үш есеге өсті – 2015 жылы 5400 адамды құраса, 2016 жылы 15300 адамға жетті. Tourism New Zealand, елдің ресми туристік агенттігі, елді әлемдік деңгейде танымал демалыс орны ретінде белсенді түрде насихаттайды. Бұл жұмысқа Қытайда, Шанхай қаласына бағытталған 7 миллион NZ$ көлеміндегі кампания және Google Earth үшін Жаңа Зеландияның туристік қабатын жасау бойынша ынтымақтастық кірді, бұл елдегі алғашқы мұндай жоба болды. 2019 жылдың 1 қазанынан бастап 60 елден келген саяхатшыларға Жаңа Зеландияның eTA (NZ eTA) визасы қажет. 2020 жылдың наурыз айынан бастап Жаңа Зеландия үкіметі COVID-19 пандемиясының бүкіл елге таралуын болдырмау мақсатында қатаң карантиндік шаралар енгізді, нәтижесінде халықаралық туристердің саны күрт төмендеді. Туризм секторы «күш жинап, үміттену» стратегиясын қабылдады. 2021 жылдың сәуірінде Австралиямен шекараны қысқа мерзімге қайта ашу («Саяхат көпіршігі») COVID-19 DeltaCron гибридті штамы Австралияның әртүрлі штаттарында тарағандықтан, ресми «үзілістерге» және «тоқтатуға» ұшырады (2021 жылдың шілдесі).

Қоршаған ортаға әсері

Жаңа Зеландияға жету үшін барлық туристер ұзақ қашықтыққа ұшатындықтан, әуе тасымалының қоршаған ортаға тигізетін әсеріне байланысты халықтың алаңдаушылығы Жаңа Зеландиядағы туризмнің өсуіне қауіп төндіруі мүмкін. Дегенмен, 2007 жылғы Туризм министрлігінің мәліметтері бойынша, Жаңа Зеландияға келетін туристер саны жылына төрт пайызға өседі деп болжанған, және 2014 жылға қарай жылына 3,2 миллион туристке жетеді деп күтілген. Алайда, Жаңа Зеландияның көміртегі нейтралды саясаты болашақ туризмге қалай әсер ететіні әлі анық емес. Кейбір зерттеушілер туризмнің көміртегі шығарылымдары қалыпты есептелгеннен әлдеқайда жоғары екенін, оларды толықтыру немесе азайту өте қиын болады және бұл елдің негізгі шетелдік валюталық табысының маңызды көзіне үлкен қауіп төндіреді деп санайды.

Ішкі жолдар

Жаңазеландиялықтарға да мерзімді науқандар жүргізіліп тұрады, оларды шетелге емес, Жаңазеландия ішінде саяхаттауға ынталандырады, себебі туризм саласы көптеген жаңазеландиялықтардың отандық емес, Австралияға немесе басқа елдерге саяхаттайтынын байқаған. Ең танымал ұрандардың бірі – "Елді аралап көрмей, қаладан шықпа". Ұзақ қашықтықтарда тасымалдаудың басқа мүмкіндіктері шектеулі болғандықтан, ел ішінде әуе көлігі танымал. Мысалы, Оклендтен Нейпирге 400 шақырымдық сапар ұшақпен бір сағатқа, ал көлікпен шамамен бес сағатқа, автобуспен жеті сағатқа созылады. Жолаушылар пойыздары Окленд-Уэллингтон, Пиктон-Крайстчерч және Крайстчерч-Греймут бағыттарымен ғана қатынайды, бұл көбінесе әуе билетінен қымбат тұратын көркемдік күндізгі сапарлар. Басты қалаларды (Окленд, Уэллингтон, Крайстчерч, Дунедин, Куинстаун) байланыстыратын негізгі бағыттардан тыс жерлерде, бәсекелестік болмағандықтан, әуе билеттері Австралияға бару бағасына шамалас болуы мүмкін. Ішкі туризм Жаңазеландия экономикасына 14 миллиард NZ$ үлес қосты (2013 жылғы наурыз айында аяқталды). 2012 жылғы желтоқсан айында 31 миллион бір күндік және 16,6 миллион бір түндік сапар жасалды, бұл сәйкесінше 4% және 6% төмендеуді көрсетті. Дегенмен, жалпы шығындар өзгеріссіз қалды, бір күндік сапарларға жұмсалатын қаражат 2% төмендеді (қазір 3,7 миллиард доллар), ал бір түндік сапарларға жұмсалатын қаражат 1% өсті (қазір 6,2 миллиард NZ$). Ішкі туризмнен түсетін табыс халықаралық туризмнен түсетін табыстан әлі де жоғары; 2020 жылғы наурызға дейінгі жылы ішкі туристер 24,4 миллиард доллар жұмсады, ал халықаралық туристер 17,5 миллиард доллар жұмсады. Алайда, экономика COVID-19 пандемиясынан зардап шекті, 2020 жылдан 2022 жылға дейін халықаралық туристер мен басқа да келушілерге шекаралар жабылды, және туризм саласының қалпына келуіне бірнеше жыл қажет болады деп күтілуде.

Туристік қызмет

Жаңа Зеландиядағы танымал туристік қызметтерге көрікті жерлерді тамашалау, шытырман оқиғаларға толы туризм, жаяу серуендеу (пеший туризм) және кемпинг кіреді. Белсенді саяхатты қолдау мақсатында Жаңа Зеландияда көптеген жаяу және тау жолдары бар (көбінесе DOC құрастырып, күтіп ұстайды), олардың кейбіреулері, мысалы, Милфорд жолы, әлемдік деңгейде танымал. Сонымен қатар, елдің бойымен өтетін (Те Ароа) және Жаңа Зеландия веложолы бар.