Кіріспе

Дирхам, дирхем немесе драхм (درهم) – бірнеше араб және ислам мемлекеттерінде қолданылатын валюта және салмақ бірлігі. Ол Марокко және Біріккен Араб Әмірліктерінің валюта атауы, сондай-ақ Иордания, Катар және Тәжікстандағы валюта бөлімшесінің атауы. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл күміс монета болған.

Масса бірлігі

Дирхам – Солтүстік Африка, Таяу Шығыс, Персия және Ифат аймақтарында қолданылған салмақ бірлігі, кейін Адал деп аталды, оның құны әртүрлі болған. Ислам дирхамының құны 14 қиратқа тең болды. 10 дирхам 7 миткалға (2.975 грамм күміс) баламалы. Осман империясының кеш сатысында стандартты дирхам 3.207 граммды құрады; 400 дирхам бір окаға тең болды. Осман дирхамы Сасанид драхмасына (орта парсы тілінде: драхм) негізделген, ал ол грек драмасы/драхмасына негізделген. 1895 жылы Мысырда ол 47 661 трой грамға (3.088 грамм) тең болды. Қазіргі таңда Ислам әлемінде күмісті өлшеу үшін дирхамды қайта жаңғыртуға ұмтылыс бар, бірақ оның нақты құны даулы (3 немесе 2.975 грамм).

Тарих

"Дирхам" сөзі грек монетасы – драхмадан (δραχμή) бастау алады. Грек тілінде сөйлейтін Византия империясы Левант аймағын бақылап, Арабиямен сауда жасап, исламға дейінгі және одан кейінгі кезеңдерде бұл монетаны айналысқа шығарды. Бұл валюта алғашқыда парсы тіліне (орта парсының драхмы немесе драмы) қабылданды; кейін, 7-ші ғасырдың соңында бұл монета үкіметшінің аты мен діни ұғымды бейнелейтін ислам валютасына айналды. Арабтар өздерінің монеталарын енгізді. Ислам дирхамы 8 даниктан тұрды. Дирхам Жерорта теңізінің көптеген елдерінде, соның ішінде Аль-Андалуста (Мавритания Испаниясы) және Византия империясында (миллиарсия) соғылып, 10-12 ғасырлар аралығында Еуропада, әсіресе викингтермен байланысы бар аймақтарда, мысалы, викингтердің Йорк және Дублин қалаларында валюта ретінде қолданылды.

Дирхам еврей православтық заңдарында

Дирхам еврей православтық заңдарында жиі айтылады, ол діни қызметтерде әртүрлі талаптарды өлшеу үшін қолданылатын салмақ бірлігі ретінде, мысалы, неке шартында (Кетубба) кепілге берілген күміс ақшаның салмағы, қамырдың бөлігін бөлуді қажет ететін ұн мөлшері және т.б. Яһуди дәрігері және философы Маймонид Мысыр дирхамын қамыр мөлшерін анықтау үшін пайдаланады. Ол Мишна Эдуёт 1:2-де былай деп жазады: «Мен қамырдың мөлшерін шамамен бес жүз жиырма дирхам бидай ұнынан табамын, ал осы дирхамдардың барлығы Мысыр [дирхамы]». Бұл пікірді Маранның Шулхан Арух (Хил. Халла, Йорэ Деа § 324:3) Турдың атынан қайталап айтады. Маймонидтің Мишнаға түсіндірмесінде (Эдуёт 1:2, 18-ескертпе) раввин Йосеф Кафих әрбір Мысыр дирхамының салмағы шамамен 3,333 граммға тең болатынын, немесе 16 қараб дәніне баламалы екенін түсіндіреді, ал олардың жиынтығы қамырдың бөлігін бөлуді қажет ететін ұнның ең аз салмағы шамамен 1 килограмм 733 граммды құрайды. Раввин Овадия Йосеф өзінің «Сефер Халихот Олам» (1-том, 288–291-беттер) еңбегінде Мысыр дирхамы үшін басқа стандартты қолданады, оның салмағы шамамен 3,0 грамм, яғни дін қызметкерінің үлесін бөлу үшін қажетті ең аз мөлшер 1 килограмм 560 граммды құрайды. Басқалар (мысалы, раввин Авраам Хаим Наэ) Мысыр дирхамының салмағы шамамен 3,205 граммды құрағанын айтады, ал қамырдың бөлігін бөлу талабы бойынша оның жалпы салмағы 1 килограмм 666 граммқа жетеді. Раввин Шломо Кора (Бней Барактың бас раввині) Йеменде әр дирхам үшін қолданылатын дәстүрлі салмақтың 3,20 граммды құрағанын, яғни тұңғыш ұлын құтқару үшін (пидион хабен) берілетін 31,5 дирхамды, немесе Шулхан Арух (Йорэ Деа 305:1) талап ететін 30 дирхам үшін 3,36 граммды құрағанын жазды, ал қамырдың бөлігін бөлуге байланысты оның жалпы салмағы 1 килограмм 770,72 граммды құрайды. Маймонидтің Мишнаға түсіндірмесінің кейбір аудармаларында қолданылатын «драхмон» сөзі барлық жерде дирхаммен бірдей мағынаны білдіреді.