Кіріспе
Қытайлық ырымдық қола немесе қыштан жасалған шарап құмырасының түрі – зун немесе иі. Солтүстік Сун (960–1126) дәуіріне дейін қолданылған бұл ыдыс дөңгелек немесе төртбұрышты, ваза тәрізді пішінде болады, кейде жануар пішінінде жасалған. Алғаш рет Шан әулеті кезінде пайда болған зун діни рәсімдерде шарап құю үшін қолданылған. Оның аузы кең болғандықтан құюға ыңғайлы. Аждаха, сиыр, қаз және тағы да басқа пішіндердегі құмыралар табылған. Батыс Чжоу дәуірінен сақталған Хэ зуны осы құмыралардың ең танымал мысалының бірі.
The zun or yi, used until the Northern Song (960–1126) is a type of Chinese ritual bronze or ceramic wine vessel with a round or square vase like form, sometimes in the shape of an animal, first appearing in the Shang dynasty. Used in religious ceremonies to hold wine, the zun has a wide lip to facilitate pouring. Vessels have been found in the shape of a dragon, an ox, a goose, and more. One notable zun is the He zun from the Western Zhou.
Функциясы мен қолданылуы
Зун – ежелгі қытайларда шарап сақтауға арналған, қасиетті ыдыс ретінде қолданылған ыдыс. Ол тұтқасы мен аяғы жоқ, биік шарап тостаған. Ыдыстың аузы, әдетте, оның қалған бөлігінен кеңірек болады. Қасиетті ыдыс ретінде, оның мақсаты – рәсімдер арқылы қайтыс болғандарға шарап шашу. Зун ыдысының түріне қарай, мысалы, Си цун, шарапты сақтаудан бөлек, оны жылы ұстау үшін де пайдаланылған. Бұл екі функцияны біріктіретін, табылган жалғыз қола өнім.
Символизм
Зун әр түрлі пішінде кездеседі, әсіресе дөңгелек немесе шаршы құмыра сияқты пішінде. Осы пішін арқылы олар әртүрлі жануарлардың ерекше бейнесін қалыптастырады. Көбінесе, бұл ыдыстар ерекше және айқын әшекейлеумен, бірегей символикамен келеді. Әшекейлеудегі ең көзге түсетін символ – таоти, ол ертедегі қытай өнерінде демон беті немесе құрбандық шалынар жануардың беті деп белгіленеді. Бұл бет түрі Шан әулеті кезіндегі қытай ритуалдық қола бұйымдарында жиі кездесетін мотив. Ол екі симметриялық денеден тұратын маска ретінде де сипатталған, олар біріктіріліп көрсетілген. Ыдыстағы масканың ең айқын ерекшелігі – қола бетінен көрінетін, көрерменге тіке қарап тұрған жануардың көздері. Бұл көздер де жыртқыш жануардың көзі деп аталады. Бұл жануарлардың суреттері шаман мен шаманның (құдайлық күші бар деп сенілген) көмекшілері ретінде қызмет еткен әртүрлі жануарлардың бейнесі ретінде иконографиялық мағынаға ие, олар Көк және Жердің міндеттерін орындауда, сондай-ақ өлгендермен байланыс орнатуда көмектескен.
Керамикалық формалар
Зунды әр түрлі ыдыс нысандарында, қарапайым безендіруден бастап күрделі өрнектерге дейін кездестіруге болады. Кейбіреулері төртбұрышты, ал кейбіреулері цилиндр тәрізді, ал тағы басқалары жануарлардың бейнесімен жасалған. Олардың арасында піл, сиыр, қой, жылқы, мүйізқұйрық және құс сияқты жануарлар бар. Көптеген зундарда негізгі нысан цилиндрлі болып келеді, және бұл нысан өзгерістермен қайталанады. Кейбір зундар биік және жіңішке, ал басқалары қысқа және дөңгелек болуы мүмкін. Ыдыстарды безендірудегі өрнектер мазмұнымен қатар рельефтің биіктігі де әртүрлі. Рельефтің биіктігі текстуралық әсер тудыруы немесе ыдыс сияқты тегіс және дөңгелек болу арқылы ыдыстың пішінін күшейтуі мүмкін. Биік зундардың бүйірлерінде жоғарғы жиегінен басталып, төмен қарай табанға дейін созылатын фланцтар болуы мүмкін.
Тарихи және мәдени дереккөздер
Кейбір ерте Шан зүннің ерекшеліктері – аузының кеңейіп кетуі, биік мойны және үлкен корпусы. Шан зүннің кең иықтары мен аяқ сақинасы да болған. Ерте Батыс Чжоу кезеңінде гу нығайына ұқсас зүн болған, бірақ ол гуге қарағанда қалыңдау, ірі және корпусы көбірек дөңгеленген. Ерте Батыс Чжоу зүндері қысқа, дөңгелек және тегіс болып келеді. Ыдыстың бедері фланцтарды жойып, пішінді күшейтеді. Бұл ыдыстардағы бұрынғыларына қарағанда құс мотиві қазір көбірек байқалады.