Жинақтаушылар мен бөлушілер: Санаттарға қатысты әртүрлі көзқарас

Кіріспе

Категориялаудың қарама-қарсы тәсілдері

Ламперлер мен сплиттерлер – жеке мысалдарды қатаң анықталған категорияларға жіктеуге тиіс кез келген саланың қарама-қарсы топтары. Лумпер-сплиттер мәселесі классификация құру және мысалдарды оларға жатқызу қажет болғанда туындайды, мысалы, әдебиет мектептері, биологиялық таксондар және т.б. "Лампер" – айырмашылықтар маңызды емес, ал негізгі ұқсастықтар маңызды деп санайтын, мысалдарды кең ауқымда жіктейтін адам. "Сплиттер" – нақты анықтамалар беретін және маңызды айырмашылықтары бар үлгілерді жіктеу үшін жаңа категориялар құратын адам.

Терминдердің шығу тегі

Ең алғашқы пайдалануы Чарльз Дарвинге 1857 жылы Джозеф Дальтон Хукерге жазған хатында байқалды: «Шаш түйіндеушілер де, біріктірушілер де жақсы». Бірақ NCSE директорының орынбасары Гленн Бранч жасаған зерттеулерге сәйкес, бұл құрмет 1845 жылы Эдвард Ньюман жазған еңбекке тиесілі: «Құбылмалы түрлерді жою уақыты келді, және осы міндетті орындау жаңа түрлер табылып, мойындалғандағыдай маңызды. «Шаш түйіндеу» және «біріктіру» деп аталатын қабілеттер, сөзсіз, Шындықтың күшті күшіне жол береді». Оларды Джордж Г. Симпсон 1945 жылғы «Классификация принциптері және сүтқоректілердің классификациясы» атты еңбегінде кеңінен таныстырды. Оның айтуынша, шаш түйіндеушілер өте кішкентай бірліктер жасайды – олардың сыншылары егер екі жануарды ажырата алса, оларды әртүрлі туыстарға жатқызады, ал ажырата алмаса, әртүрлі түрлерге жатқызады дейді. Біріктірушілер үлкен бірліктер жасайды – олардың сыншылары егер жыртқыш ит немесе аю болмаса, оны мысық деп атайды дейді. Кейінірек қолданылуын 1969 жылғы медициналық генетик Виктор Маккусиктің «Біріктірушілер мен шаш түйіндеушілер туралы» мақаласының тақырыбынан табуға болады. Гуманитарлық ғылымдарда біріктірушілер мен шаш түйіндеушілерге сілтеме 1975 жылы Дж. Хекстер мен Кристофер Хиллдің арасындағы «Таймс» әдеби қосымшасындағы пікірсайыстан көрінді. Бұл Хекстердің Хиллдің «Жетінші ғасырдағы Англиядағы өзгерістер мен сабақтастық» кітабына жасаған егжей-тегжейлі шолуынан кейін болды, онда Хилл Макс Вебердің капитализмнің өркендеуіне кальвинистік пуритандық идеологияның көмектескені туралы аргументін дамытты. Хекстер Хиллдің өз теориясын қолдайтын дәлелдерді табу үшін дереккөздерді «қазумен» айналысқанына қарсы болды. Хекстер Хиллдің цитаталарды бұрмалап, олардың мағынасын өзгерте түскенін айтты. Хекстер мұны «біріктіру» деп атаған ойлау қабілеті ретінде түсіндірді. Оның сөзіне сүйенсек, «біріктірушілер» айырмашылықтарды қабылдамай, ұқсастықтарды баса назарға алды. Олардың аргументтеріне сәйкес келмейтін кез келген дәлелді ескермей, қателік деп санады. Шаш түйіндеушілер керісінше, айырмашылықтарды күшейтіп, қарапайым схемаларға қарсы тұрды. Біріктірушілер үнемі біртұтас үлгілер жасауға тырысса, шаш түйіндеушілер біртұтас емес күрделілікті қалайды.

The earliest known use of these terms was thought to be Charles Darwin, in a letter to Joseph Dalton Hooker in 1857: It is good to have hair splitters & lumpers. But according to research done by Deputy Director at NCSE, Glenn Branch the credit is due to naturalist Edward Newman who wrote in 1845 "The time has arrived for discarding imaginary species, and the duty of doing this is as imperative as the admission of new ones when such are really discovered. The talents described under the respective names of 'hair splitting' and 'lumping' are unquestionably yielding their power to the mightier power of Truth." They were introduced more widely by George G. Simpson in his 1945 work The Principles of Classification and a Classification of Mammals. As he put it:
splitters make very small units – their critics say that if they can tell two animals apart, they place them in different genera and if they cannot tell them apart, they place them in different species. Lumpers make large units – their critics say that if a carnivore is neither a dog nor a bear, they call it a cat. A later use can be found in the title of a 1969 paper "On lumpers and splitters " by the medical geneticist Victor McKusick. Reference to lumpers and splitters in the humanities appeared in a debate in 1975 between J. H. Hexter and Christopher Hill, in the Times Literary Supplement. It followed from Hexter's detailed review of Hill's book Change and Continuity in Seventeenth Century England, in which Hill developed Max Weber's argument that the rise of capitalism was facilitated by Calvinist Puritanism. Hexter objected to Hill's "mining" of sources to find evidence that supported his theories. Hexter argued that Hill plucked quotations from sources in a way that distorted their meaning. Hexter explained this as a mental habit that he called "lumping". According to him, "lumpers" rejected differences and chose to emphasize similarities. Any evidence that did not fit their arguments was ignored as aberrant. Splitters, by contrast, emphasised differences, and resisted simple schemes. While lumpers consistently tried to create coherent patterns, splitters preferred incoherent complexity.

Биология

Белгілі бір түрді жіктеу және атауды сол топтағы организмдердің эволюциялық байланыстары және ерекшеленуі туралы гипотеза ретінде қарастыру керек. Қосымша ақпарат келіп түскен сайын, гипотеза расталуы немесе жоққа шығарылуы мүмкін. Кейде, әсіресе бұрын байланыс қиын болған кезде, оқшау жұмыс істеген таксономистер кейінірек бір түр екені анықталған организмдерге екі түрлі атау берген. Егер екі атаулы түрдің бір түрге жататындығы туралы келісім болса, көне түрдің атауы сақталады, ал жаңа түрдің атауы "номенклатураның басымдығы" қағидасын құрметтей отырып алынып тасталады. Мұндай топтастыруды техникалық тұрғыда синонимизация деп атайды. Таксонды бірнеше, көбінесе жаңа таксондарға бөлуді бөлу деп атайды. Таксономистер әріптестері арасында олардың жеке тәсілдеріне байланысты, организмдер арасындағы айырмашылықтарды немесе ортақтықтарды тануға бейімділігіне қарай "топтастырушылар" немесе "бөлушілер" деп аталады. Мысалы, Pteridophyte Phylogeny Group (PPG) I-де қолданылатын туыстар санының көптігі даулы болды. PPG I 18 ликофит және 319 папоротник туысын қолданады. Алдында Smith және авторлар (2006) ұсынған жүйеде тек папоротниктер үшін 274-тен 312-ге дейін туыс болуы мүмкін еді. Керісінше, Christenhusz және Chase (2014) жүйесінде 5 ликофит және шамамен 212 папоротник туысы қолданылды. Кейінгі жарияланымда папоротниктер туысының саны 207-ге дейін азайтылды. PPG I-ді қорғай отырып, Schuettpelz және авторлар (2018) туыстардың санының көп болуын "жаңа коллекциялар мен жаңа деректердің біртіндеп жиналуының" нәтижесі деп түсіндіреді, сондықтан "папоротниктердің әртүрлілігін жақсырақ түсіну және [ ] таксондарды ажырату қабілетінің артуы". Олар сондай-ақ PPG I жүйесіндегі бір туысқа жататын түрлердің саны басқа организмдер тобына қарағанда жоғары екенін (папоротниктер үшін бір туысқа шамамен 33 түр, ал гүлді өсімдіктер үшін бір туысқа 22 түрге қарсы) және Christenhusz және Chase ұсынғандай туыстар санын азайту папоротниктер үшін бір туысқа шамамен 50 түрдің шамадан тыс санын береді деп мәлімдейді. Жауап ретінде Christenhusz және Chase (2018) туыстардың шамадан тыс бөлінуі атауларды қолдануды тұрақсыз етеді және болашақта одан әрі тұрақсыздыққа әкеледі, ал бөлінген туыстарды тану үшін қолданылатын белгілердің өте аздығы, тіпті туыс деңгейінде де идентификацияны қиындатады деп аргументтейді. Олар сондай-ақ әртүрлі топтардағы бір туысқа жататын түрлер санын салыстырудың "негізінен мағынасы жоқ" екенін айтады.

The categorization and naming of a particular species should be regarded as a hypothesis about the evolutionary relationships and distinguishability of that group of organisms. As further information comes to hand, the hypothesis may be confirmed or refuted. Sometimes, especially in the past when communication was more difficult, taxonomists working in isolation have given two distinct names to individual organisms later identified as the same species. When two named species are agreed to be of the same species, the older species name is almost always retained dropping the newer species name honoring a convention known as "priority of nomenclature". This form of lumping is technically called synonymization. Dividing a taxon into multiple, often new, taxa is called splitting. Taxonomists are often referred to as "lumpers" or "splitters" by their colleagues, depending on their personal approach to recognizing differences or commonalities between organisms. For example, the number of genera used in Pteridophyte Phylogeny Group (PPG) I has proved controversial. PPG I uses 18 lycophyte and 319 fern genera. The earlier system put forward by Smith et al. (2006) had suggested a range of 274 to 312 genera for ferns alone. By contrast, the system of Christenhusz & Chase (2014) used 5 lycophyte and about 212 fern genera. The number of fern genera was further reduced to 207 in a subsequent publication. Defending PPG I, Schuettpelz et al. (2018) argue that the larger number of genera is a result of "the gradual accumulation of new collections and new data" and hence "a greater appreciation of fern diversity and [ ] an improved ability to distinguish taxa". They also argue that the number of species per genus in the PPG I system is already higher than in other groups of organisms (about 33 species per genus for ferns as opposed to about 22 species per genus for angiosperms) and that reducing the number of genera as Christenhusz and Chase propose yields the excessive number of about 50 species per genus for ferns. In response, Christenhusz & Chase (2018) argue that the excessive splitting of genera destabilises the usage of names and will lead to greater instability in future, and that the highly split genera have few if any characters that can be used to recognize them, making identification difficult, even to generic level. They further argue that comparing numbers of species per genus in different groups is "fundamentally meaningless".

Тілдерді жіктеу

Тарихи тіл білімінде екі тілді бір тіл отбасына жатқызу үшін қаншалықта дәлел қажет екендігі туралы бірлік жоқ. Осы себепті, көптеген ұсынылған тіл отбасылары дау-жанжалдарға ұшырады, олардың ішінде алтай, пама-ньюнган, нило-сахара және Американың көптеген ірі отбасылары бар. Мүлдем басқа деңгейде, өзара түсіністі диалект континуумын әртүрлі тілдерге бөлу немесе оларды біріктіру мәселесі де үнемі туындайды, бірақ қазіргі тіл білімінде бұл мәселені толығымен объективті түрде шешуге болатыны туралы консенсус жоқ. "Бөлгіштер" (splitters) салыстырмалы әдісті (жалпы салыстыру емес, тек ортақ ата-бабаның немесе прототілдің реконструкциясы) туыстықтың жалғыз жарамды дәлелі деп санайды және генетикалық байланысты маңызды мәселе деп қарастырады. Соңғы онжылдықтардағы американ тілшілері көбінесе "бөлгіштер" болып табылады. "Біріктірушілер" (lumpers) лексикалық массалық салыстыру, лексикостатистика және типологиялық массалық салыстыру сияқты әдістерді қабылдауға және осы әдістермен табылған байланыстардың тілдік дивергенция (ортақ ата-бабадан таралу) немесе тілдік конвергенция (қарыз алу) нәтижесі екендігінің белгісіздігіне төзімділік танытуға дайын. Алқаптық салыстыру жұмыстарының көп бөлігі Мәскеу тіл білімі мектебіне жататын ресейлік тілшілердің, әсіресе Владислав Ильич Свитич пен Сергей Старостин еңбектерінде кездеседі. АҚШ-та Гринберг пен Руленнің жұмыстары тілшілер тарапынан көп қолдау таппады. Моррис Свадеш және Эдвард Сапир сияқты ертерек американ тілшілері де Сапирдің 1929 жылғы Америка схемасы сияқты кең ауқымды жіктемелерді жүзеге асырды, олар бүгінгі күнгі дау-жанжалдарға ұқсас пікір таластарын тудырды.

Философия

Физик және философия жазушысы Фримен Дайсон "философиялық аренаны бақылаушыларды" шамамен, бірақ тым қарапайымдап, екі топқа – "бөлгіштерге" және "біріктіргіштерге" бөлуге болатынын айтқан. Бұл топтар шамамен материалистерге (әлемді атомдардан құралған деп түсінетіндер) және платониктерге (әлемді идеялардан тұратын деп санайтындар) сәйкес келеді.

Нейробиологиялық ғылым

Нейробиологиялық ғылымда "белгісіздікке қарсылық" және "белгісіздікке төзімділік" семантикалық ұсынылымдарда тиісінше "бөлгіштер" және "біріктіргіштер" терминдерімен байланысты болып көрінеді. Нейробиолог Марк Ллуис Вивес былай деп атап өтеді: "Біздің өмір сүруіміз мүмкін, себебі біз әлемде бағытталғанда күн сайын бұрын қалыптасқан категорияларды пайдаланамыз. Кездесетін әрбір кружка ерекше, бірақ түп тамырынан бірдей. Осы ерекше стимулдарды бір категорияға жіктеу қабілетінің арқасында біз бұрын кездескен кружкалар жиынтығынан болашақ кружкалар жиынтығына білімімізді жалпылай аламыз. Дегенмен, бұл да бір дилемма тудырады: шыны кружка әлі де кружка болып санала ма? Яғни, бір нәрсені "кружка" ететін негізгі принциптер қандай? Бұл өте маңызды, себебі ол оның жақын категориялармен байланысына да әсер етеді. Кружканы шыныдан мүлдем өзгеше деп қарастыру, кіріс – яғни, қабылданатын стимул мен адамның жасауы керек шығыс – яғни, кофе ішу сияқты жауап арасындағы байланысты анықтап береді. Когнитивтік ғылымның классикалық зерттеулері екі стимулдың неғұрлым ұқсас болса, оларды ажырату және әртүрлі мінез-құлықпен жауап беру соғұрлым қиын екенін көрсетеді."

Жасанды интеллект және лингвистика

Табиғи тілді өңдеу, Word2Vec сияқты алгоритмдік тәсілдерді пайдалана отырып, сөздер арасындағы семантикалық категориялардың ұқсастығын немесе айырмашылығын сандық түрде анықтауға мүмкіндік береді. Бұл сөздердің қолданылу контексттерінің қаншалықты жиі тоғысатынын немесе әртүрлі екенін көрсетеді.