Кіріспе

1-ші (Польша) тәуелсіз парашют бригадасы – Батыс майданындағы Польша қарулы күштерінің парашютшілер бригадасы, генерал-майор Станислав Сосабовскийдің басқаруымен, 1941 жылдың қыркүйек айында Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде құрылып, Шотландияда орналасқан. Бригаданың бастапқы мақсаты – Польшаны азат етуге көмектесу үшін оккупацияланған Польшаға десант түсіру болған. Алайда, британдық үкімет поляктарды осы бөлімді Батыс майданында қолдануға көндірді. Нәтижесінде, "Market Garden" операциясы аясында 1944 жылдың қыркүйегінде бригада Арнем шайқасында британдық 1-ші әуе десант дивизиясын қолдау үшін жөнелтілді. Поляктар 18 қыркүйекте желкенді ұшақтармен алғашқы десантты жасады, бірақ Англиядағы нашар ауа райының салдарынан бригаданың парашют бөлімі кешіктіріліп, 21 қыркүйекте Рейннің оң жағалауындағы Дриелге парашютпен секірді. Келесі бірнеше күн бойындағы шайқастарда поляктар ауыр шығынға ұшырады, бірақ олардың қатысуы Рейннің төменгі ағысындағы Остербектің маңында қоршауда қалған 1-ші әуе десант дивизиясының қалдықтарына көмектесуі мүмкін деген қорқыныштан 2500-ге жуық неміс әскерін олармен күресуге бағытталды. Польша десантшыларының бір бөлігі, соның ішінде Станислав Кулик, 1-ші әуе десант дивизиясын қолдау үшін Рейннің арғы жағына өтіп үлкерді, бірақ кері шегіну бұйрығы келгенде, барлығын қайтаруға жеткілікті қайық болмады. Голланд жер асты қозғалысы десантшылардың бір бөлігін шамамен бір ай бойы жасырып, "Пегас" операциясы кезінде оларды құтқаруға көмектесті.

Тарих

Бригада бастапқыда RAF Ringway жанында, кейін Шотландиядағы Upper Largo-да дайындалды. Соңында ол Линкольнширде, RAF Spitalgate (Грантем) жанында орналасты, онда D күнінен кейін Еуропаға аттанғанға дейін дайындығын жалғастырды. Бригада Польшаның эмиграциядағы жоғарғы бас қолбасшылығы тарапынан құрылды, мақсаты – бүкіл елдегі көтеріліс кезінде поляк қарсыластарына көмектесу болған. Алайда, бұл жоспар британдықтар тарапынан қарсылыққа ұшырады, олар бір бригаданың оккупацияланған Польшадағы неміс армиясына қарсы тиімді болмайтынын айтты. Британ үкіметінің қысымы нәтижесінде поляктар мойынсұнып, бригаданы Батыс майданында қолдануға келісті. Бірақ бұл өтініш қабылданбады, себебі бригаданың ұшақтарында Варшаваға жеткілікті отын болмады, сонымен қатар кеңестік әуежайларын пайдалануға рұқсат берілмеді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін 61 жылдан астам өткен соң, Бригада "Маркет-Гарден" операциясы кезінде көрсеткен батырлығы, шеберлігі және қызмет адалдығы үшін Вильгельмнің әскери орденімен марапатталды (31 мамыр 2006 ж.). Вильгельмнің әскери ордені – Нидерландының ең жоғары әскери наградасы. Бұл құрметке барлығы он бір ғана бөлім ие болған, олардың тек екеуі ғана голландиялық емес. Қазіргі таңда бұл марапатты бригаданың жеңіс тарихын мұра еткен 6-шы әуе шабуыл бригадасы тағуда.

Портреттер

Бригаданың Market Garden операциясына қатысуы "A Bridge Too Far" кітабында және фильмінде ерекше көрсетілген. Генерал Сосабовский рөлін Джин Хакман сомдады. Market Garden операциясындағы поляк парашютистерінің бірі Станислав Кулик туралы естеліктер "Советтік ГУЛАГтан Арнемге дейін: Поляк парашютисінің соғыс жылналарындағы қаһармандық сапары" кітабында сипатталған. Станислав Сибірдегі ГУЛАГтан Орталық Азия арқылы Ұлыбританияға келген, онда парашютист ретінде дайындықтан өткен. Ол Арнемде жау аймағында қалды және Голландия астыртын қарсыласының көмегімен қашып құтылды.