Кіріспе

АСЕ ингибиторлар класына жататын антигипертензивтік препарат.

Каптоприл, басқа атауларының ішінде Capoten брендімен сатылады, ол гипертензияны және кейбір түрлерінің жүрек жеткіліксіздігін емдеу үшін қолданылатын ангиотензин түрлендіру ферментінің (АТФ) ингибиторы болып табылады. Каптоприл гипертонияны емдеу үшін ашқан алғашқы ауызға қабылданатын АСЕ ингибиторы болды. Ол бета-блокаторлармен байланысты шаршауды тудырмайды. Көптеген АСЕ ингибиторларында байқалатын гиперкалемияны тудыруы мүмкін болғандықтан, препарат көбінесе диуретикпен бірге қолданылады. Каптоприл 1976 жылы патенттелген және 1980 жылы медициналық қолдануға бекітілген.

Құрылым мен қызмет қатынасы

Каптоприлдің L пролин тобы бар, бұл оның ауыз арқылы қабылдағандағы биожетімділігін арттырады. Молекуладағы тиол тобы екі маңызды жағымсыз әсермен байланысты: гаптендік реакция немесе иммундық жауап. Бұл иммундық жауап, сондай-ақ агранулоцитоз деп аталады, каптоприл қабылдағанда аллергиялық реакциямен байланысты болатын жағымсыз құбылыстарды түсіндіруге болады, мысалы: қышыма, қатты асқазан ауруы, тыныс алудың қиындауы, бет, еріндер, тіл немесе жұтқыншақтың ісінуі. Ферментпен өзара әрекеттесу кезінде молекуланың тиол тобы АФФ (ангиотензин-трансформирлеуші фермент) ферментінің байланысу орнына қосылады. Бұл ангиотензин I молекуласының әдетте байланатын жерін тежеп, ренин-ангиотензин жүйесіндегі келесі әсерлерді тоқтатады.

Өте көп дозалау

АЭФ тежегіштерінің артық дозасы налоксонмен емделеді.

Тарих

1960 жылдардың соңында Англия Корольдік хирургтар колледжінің профессоры Джон Вэйн денедегі қан қысымын реттейтін механизмдерді зерттеді. Оған бразилиялық Серджио Хенрике Феррейра қосылды, ол бразилиялық шұңқыр жыланның – жарраканың (Bothrops jararaca) уын зерттеді және жылан уының үлгісін әкелді. Вэйннің тобы удың бірі ангиотензин түрлендіру ферментінің (АЭФ) әрекетін таңдамалы түрде тежейтінін анықтады, бұл фермент қан қысымын реттеуге қатысты деп саналды; жылан уы қан қысымын күрт төмендету арқылы әсер етеді. 1970 жылдары АЭФ-тің бүйректердегі су мен тұздардың шығарылуын бақылау арқылы қан қысымын көтеретіні анықталды. Жылан уының АЭФ-ті тежегіш пептидінің аналогы – каптоприлді алғаш рет 1975 жылы АҚШ-тың «E. R. Squibb & Sons Pharmaceuticals» (қазіргі «Bristol Myers Squibb») дәрі-дәрмек компаниясының үш зерттеушісі: Мигель Ондетти, Бернард Рубин және Дэвид Кушман синтездеді. «Squibb» 1976 жылғы ақпанда препаратқа АҚШ патенттік қорғанысын сұрады, ол 1977 жылғы қыркүйекте берілді, ал каптоприл 1980 жылы медициналық қолдануға рұқсат алды. 1980 жылдары Вэйн Нобель сыйлығын алды және еңбегі үшін рыцарь атағын иеленді, ал Феррейра Бразилиядан Ұлттық ғылыми еңбек орденімен марапатталды. Каптоприлдің жасалуы – құрылымға негізделген дәрілік заттарды жобалаудың революциялық тұжырымдамасының алғашқы жетістіктерінің бірі болды. Ренин-ангиотензин-альдостерон жүйесі 20 ғасырдың ортасында жан-жақты зерттелді және бұл жүйе гипертонияны емдеудің жаңа әдістерін әзірлеуде бірнеше мүмкіндіктер ұсынды. Бірінші қарастырылған екі мақсат – ренин және АЭФ. Каптоприл – «Squibb» зертханаларының АЭФ ингибиторын жасауға бағытталған күш-жігерінің нәтижесі болды. Ондетти, Кушман және олардың әріптестері 1960 жылдары Англия Корольдік хирургтар колледжінің Джон Вэйн басқаратын зерттеушілер тобының жұмысына сүйенді. Бірінші үлкен қадамды 1967 жылы Кевин К. Ф. Нг жасады, ол ангиотензин I-нің ангиотензин II-ге айналуы плазмада емес, өкпе айналымында жүретінін анықтады. Ал Серхио Феррейра брадикининнің өкпе қан айналымынан өте келе жоғалып кететінін анықтады. Ангиотензин I-нің ангиотензин II-ге айналуы және брадикининнің белсенділігін жою бірдей фермент арқылы жүзеге асырылады деп есептелді. 1970 жылы Серхио Феррейра ұсынған брадикинин күшейткіш факторын (БКК) пайдалана отырып, Нг және Вэйн ангиотензин I-нің ангиотензин II-ге айналуы өкпе айналымы арқылы өте келе тежелетінін анықтады. Кейіннен БКК-ның (Bothrops jararaca) найзақұйрықты жылан уындағы пептид екені және ол түрлендіру ферментінің «жинақталған өнім ингибиторы» екені анықталды. Каптоприл осы пептидтен алынды, ал QSAR негізіндегі модификация нәтижесінде пептидтің терминалды сульфидрил тобы АЭФ-ті тежеудің жоғары тиімділігін қамтамасыз ететіні анықталды. Каптоприл 1981 жылғы 6 сәуірде FDA мақұлдауына ие болды. Препарат 1996 жылғы ақпанда «Bristol Myers Squibb» компаниясының каптоприлге деген эксклюзивті құқығы аяқталғаннан кейін АҚШ-та генерикалық дәріге айналды.

Әрекет ету механизмі

Каптоприл ангиотензин I-дің ангиотензин II-ге өтуін тоқтатады және тамыр кеңейткіш простагландиндердің ыдырауын алдын алады, осылайша тамырлардың тарлуын тежеп, жүйелік тамыр кеңеюін күшейтеді.

Фармакокинетика

АЕФ ингибиторларының көпшілігінен айырмашылығы, каптоприл пропрепарат ретінде берілмейді (лизиноприл ғана басқа). Ауызбен қабылданған каптоприлдің шамамен 70% сіңіріледі. Асқазанда тамақ болуы биожетімділікті төмендетеді. Ол ішінара метаболизмделеді, ішінара өзгермеген күйінде зәрмен шығарылады. Каптоприлдің фармакокинетикалық профилі де нашарлайды. Ұзақ мерзімі қысқа болғандықтан күніне екі-үш рет доза беру қажет, бұл пациенттердің емге ұстануын қиындатуы мүмкін. Каптоприлдің жартылай ыдырау мерзімі 2–3 сағат, ал әсер ету ұзақтығы 12–24 сағатты құрайды.