Пол Ньюман: Американдық актер және қайырымдашының өмірі мен мансабы

Кіріспе

Американдық актер және кинорежиссер (1925–2008)

Пол Леонард Ньюман (26 қаңтар 1925 – 26 қыркүйек 2008) – американдық актер, кинорежиссер, автокөлік жарысшысы, меценат және кәсіпкер. Ол көптеген наградаларға ие болды, оның ішінде «Оскар» сыйлығы, BAFTA сыйлығы, үш «Алтын глобус» сыйлығы, «Экрандағы актерлер гильдиясы» сыйлығы, Primetime Emmy Award, «Күміс аю», Канн кинофестивалінің сыйлығы және Жан Гершольт гуманитарлық сыйлығы. Кливленд қаласының маңындағы Шейкер-Хайтс қаласында дүниеге келген Ньюман бала кезінен театрға қызығушылық танытты және 10 жасында Кливленд Play House-та «Сент-Джордж және Аждаһа» қойылымында өнер көрсетті. 1949 жылы Кенион колледжін драма және экономика мамандықтары бойынша бакалавр дәрежесімен аяқтады. Бірнеше жазғы театр труппаларымен, соның ішінде Belfry Players-пен гастрольдік сапардан кейін, Ньюман Ли Страсбергтің Актёрлық студиясында оқуға түсуден бұрын бір жыл бойы Йель драма мектебінде оқыды. Оның Бродвейдегі тұңғыш бас рөлі 1953 жылы Уильям Ингедің «Пикник» пьесасында болды. Ньюман «Ақшаның түсі» (1986) фильміндегі рөлі үшін «Үздік актер» номинациясында «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Оның «Оскарға» ұсынылған басқа да рөлдері: «Ыстық шатырдағы мысық» (1958), «Хастлер» (1961), «Худ» (1963), «Салқын қолды Люк» (1967), «Жамандық жоқтығы» (1981), «Үкім» (1982), «Ешкімнің кінәсі» (1994) және «Жолға бату» (2002). Ол сондай-ақ «Харпер» (1966), «Буч Кэссиди және Санденс Кид» (1969), «Стинг» (1973), «Мұнарадай тозақ» (1974), «Слап Шот» (1977) және «Форт Апач, Бронкс» (1981) фильмдерінде де ойнады. «Көліктер» (2006) мультфильмінде ол Док Хадсонға дауыс берді. Ньюман Sports Car Club of America автокөлік жарыстарында жүргізуші ретінде бірнеше ұлттық чемпионаттарда жеңіске жетті. Ол Newman's Own компаниясын құрған, оның барлық салықтан кейінгі табысы мен авторлық гонорарлары қайырымдылыққа бағышталды. 2020 жылға қарай осы қайырымдылық көмегі 570 миллион АҚШ долларынан асты. Ньюман 1988 жылы SeriousFun Children's Network және 2006 жылы Safe Water Network сияқты қайырымдылық ұйымдарын құруды жалғастырды. Ньюман екі рет үйленді және алты баланың әкесі болды. Өмірінің соңына дейін ол актриса Джоан Вудвордтың күйеуі болды.

Paul Leonard Newman (January 26, 1925 – September 26, 2008) was an American actor, film director, racing driver, philanthropist, and entrepreneur. He was the recipient of numerous awards, including an Academy Award, a BAFTA Award, three Golden Globe Awards, a Screen Actors Guild Award, a Primetime Emmy Award, a Silver Bear, a Cannes Film Festival Award, and the Jean Hersholt Humanitarian Award. Born in Shaker Heights, Ohio, a suburb of Cleveland, Newman showed an interest in theater as a child and at age 10 performed in a stage production of Saint George and the Dragon at the Cleveland Play House. He received his Bachelor of Arts degree in drama and economics from Kenyon College in 1949. After touring with several summer stock companies including the Belfry Players, Newman attended the Yale School of Drama for a year before studying at the Actors Studio under Lee Strasberg. His first starring Broadway role was in William Inge's Picnic in 1953. Newman won the Academy Award for Best Actor for his performance in The Color of Money (1986). His other Oscar nominated performances were in
Cat on a Hot Tin Roof (1958), The Hustler (1961), Hud (1963), Cool Hand Luke (1967), Absence of Malice (1981), The Verdict (1982), Nobody's Fool (1994), and Road to Perdition (2002). He also starred in such films as Harper (1966), Butch Cassidy and the Sundance Kid (1969), The Sting (1973), The Towering Inferno (1974), Slap Shot (1977), and Fort Apache, The Bronx (1981). He also voiced Doc Hudson in Cars (2006). Newman won several national championships as a driver in Sports Car Club of America road racing. He was a co founder of Newman's Own, a food company from which he donated all post tax profits and royalties to charity. As of 2020, these donations have totaled over US$570 million. Newman continued to found such charitable organizations such as the SeriousFun Children's Network in 1988 and the Safe Water Network in 2006. Newman was married twice and fathered six children. He was the husband of the actress Joanne Woodward until his death.

Жас шағы мен отбасы

Ньюман 1925 жылғы 26 қаңтарда Огайо штатының Кливленд Хайтс қаласында дүниеге келді және жақын орналасқан Шейкер Хайтс қаласында өсті. Ол Тереза Гарт (қыздығында Fetzer, Fetzko, немесе Fetsko, Fetcko; 1894–1982) және Артур Сигмунд Ньюман ағаның (1893–1950) екінші ұлы болды, олар спорттық тауарлар дүкенін басқарды. Оның әкесі еврей, АҚШ-қа еврей иммигранттарынан тараған: Симон Ньюман (Венгриядан) және Ханна Коэн (Польшадан). Ньюманның анасы күйеуінің дүкенінде жұмыс істеп, Пол мен оның ағасы Артурды тәрбиеледі. Ньюман ерте жасынан театрға қызығушылық танытты; жеті жасында мектептегі «Робин Гуд» қойылымында патшаның клоуны рөлін орындады. 10 жасында Ньюман Кливленд ойын үйінде «Сент-Джордж және Аждаһа» қойылымында өнер көрсетті және олардың «Кернелер» балалар театрының белгілі актері мен түлегі болды. 1943 жылы Шейкер Хайтс орта мектебін бітіргеннен кейін, ол Огайо университетінде қысқа ғана уақыт оқыды, онда ол «Фи Каппа Тау» студенттік қауымдастығына қабылданды. Кейін ол бұл «түс соқырлығынан гөрі күрделірек» болғанын айтты. Сондай-ақ, ол «ұшқыш болуға қажетті математикалық есептерді шеше алмады». Кейінірек жасалған тексерулер оның түс соқыр еместігін көрсетті. Одан кейін ол радиошы және артқы пулеметшілікке оқуға түсті. Ол пулеметші ретінде жақсы орындамады, ал әскери қызметтегі досы Ньюманның өмірбаянында олардың жаттықтырушыларға өтірік айтқанын, осылайша оның қабылдануына көмектескенін айтты. 1944 жылы торпедалық бомбалаушыларда біліктілік алған үшінші сынып авиациялық радиошы Ньюман Гавайидегі Барберс-Пойнтқа жіберілді. Ол Тынық мұхитындағы VT 98, VT 99 және VT 100 резервтік торпедалық эскадрильяларына бекітілді, олардың негізгі міндеті жаңадан келген ұшқыштар мен экипаждарды даярлау болды, әсіресе авиатасымалдаушыларға қонуға ерекше назар аударылды. 2011 жылғы сұхбатында сценарист Стюарт Стерн Ньюманның 1956 жылғы «The Rack» фильмінде рөл сомдағанда, әскери жылдарындағы бір оқиғаны «кейіпкердің қасіретін көрсету үшін эмоционалдық серпім» ретінде пайдаланғанын айтты. Ол Ньюманның ұшақ тасымалдаушыдағы жақын досының ұшақ винтімен кесіліп қалған оқиғасын еске алғанын мәлімдеді.

Newman was born on January 26, 1925, in Cleveland Heights, Ohio, and raised in nearby Shaker Heights, the second son of Theresa Garth (née Fetzer, Fetzko, or Fetsko, Fetcko; ; 1894–1982) and Arthur Sigmund Newman Sr. (1893–1950), who ran a sporting goods store. His father was Jewish, the son of Jewish immigrants to the United States: Simon Newman (from Hungary) and Hannah Cohn (from Poland). Newman's mother worked in his father's store, while raising Paul and his elder brother, Arthur. Newman showed an early interest in the theater; his first role was at the age of seven, playing the court jester in a school production of Robin Hood. At age 10, Newman performed at the Cleveland Play House in a production of Saint George and the Dragon, and was a notable actor and alumnus of their Curtain Pullers children's theater program. Graduating from Shaker Heights High School in 1943, he briefly attended Ohio University in Athens, Ohio, where he was initiated into the Phi Kappa Tau fraternity. He later recounted that it was "a bit more complicated" than colorblindness. He also "couldn't do the mathematical things that being a pilot requires." A subsequent test found that he was not colorblind. Boot camp followed, with training as a radioman and rear gunner. He performed poorly as a gunner, and a friend from the service recounted in Newman's posthumous memoir that his friends lied to Navy trainers so he could pass. Qualifying in torpedo bombers in 1944, Aviation Radioman Third Class Newman was sent to Barbers Point, Hawaii. He was assigned to Pacific based replacement torpedo squadrons VT 98, VT 99, and VT 100, responsible primarily for training replacement combat pilots and aircrewmen, with special emphasis on carrier landings. In a 2011 interview, screenwriter Stewart Stern recounted that Newman drew on an incident from his Navy years as an "emotional trigger to express the character's trauma" when acting in the 1956 film The Rack. He said that Newman thought back to an incident in which his best friend was sliced to pieces on an aircraft carrier by a plane's propeller.

Білім

Соғыстан кейін Ньюман 1949 жылы Огайо штатының Гамбиер қаласындағы Кенион колледжінде драма және экономика мамандықтары бойынша бакалавр дәрежесін аяқтады. Диплом алғаннан кейін көп ұзамай ол бірнеше жазғы театр труппаларына қосылды, ең танымалдары Висконсин штатындағы «Белфри ойнаушылары» және Иллинойс штатындағы «Вудсток ойнаушылары» болды. Ол олармен үш ай бойы гастрольде болып, «Вудсток ойнаушылары» құрамында өнер талантын дамытты. Кейін ол бір жыл бойы Йель драма мектебінде оқыды, содан кейін Нью-Йорк қаласына көшіп, Ли Страсбергтің актерлер студиясында оқыды. Ньюман 1951 жылы алғашқы әйелі Джеки Виттпен бірге Нью-Йорк қаласына келді және Статен-Айленд аймағының Сент-Джордж бөлігінде тұрақтап қалды.

1953-1958 жылдары: Алғашқы рөлдері

Ол 1953 жылы Ким Стэнлимен бірге Уильям Ингдің «Пикник» пьесасының алғашқы қойылымында Бродвей сахнасында дебют жасады. Ол осы қойылымда жұмыс істеп жүргенде, Джоан Вудвардпен танысты. Екеуі 1958 жылы үйленді. Ол 1955 жылы «Жайсыз сағаттар» атты Бродвейдің алғашқы қойылымында да ойнады. 1959 жылы ол Джеральдин Пейджбен бірге «Жастықтың тәтті құсы» атты Бродвейдің алғашқы қойылымында болды, ал үш жылдан кейін Пейджбен бірге осы пьесаның кино нұсқасында түсті. Осы кезеңде Ньюман теледидарда ойнай бастады. Оның теледидардағы алғашқы рөлі 1952 жылы «Ертеңгі әңгімелер» сериалының «Ғарыштан келген мұз» атты эпизодында болды. 1950 жылдардың ортасында ол CBS телеарнасының «Adventureмен кездесу» антологиялық сериясында екі рет пайда болды. 1954 жылдың ақпан айында Ньюман Джеймс Динмен бірге Гьон Мили режиссерлік еткен «Эдемнің шығысы» (1955) фильміне кастингтен өтті. Ньюман Арон Траск рөліне, ал Дин Аронның егіз інісі Кал рөліне үміткер болды. Дин рөлді жеңіп алды, бірақ Ньюман Ричард Давалосқа есе жіберді. Сол жылы Диннің ауыруына байланысты соңғы сәтте ол Эва Мари Сент және Франк Синатрамен бірге Торнтон Уайлдердің пьесасының музыкалық бейімделуі болған «Біздің қаламыз» атты түсті теледидарлық қойылымында ойнады. Диннің қайтысынан кейін Ньюман 1955 жылдың 18 қазанында тікелей эфирде көрсетілген Хемингуэйдің «The Battler» әңгімесінің теледидарлық бейімделуінде Диннің орнына боксшы рөлін сомдады. Осы рөл оның 1956 жылы «Біреу маған ұнайды» фильміндегі Рокки Грациано рөліне жол ашты. Динмен байланысы маңызды болды. Ньюман «Солқол қаруы» фильмінде Билли Кид рөлін ойнады, бұл рөл бастапқыда Динге арналған еді. Сонымен қатар, Дин бастапқыда «Біреу маған ұнайды» фильмінде Рокки Грациано рөліне тағайындалған еді, бірақ оның қайтысынан кейін рөл Ньюманға бұйырды. Ньюманның Голливудтағы алғашқы фильмі – итальяндық актриса Пьер Анжелидің қатысуымен түсірілген «Күміс кесе» (1954) болды. Фильм кассада сәтсіздікке ұшырады, кейіннен актер оны ұнатпайтынын мойындады. 1956 жылы Ньюман Роберт Уайздың «Біреу маған ұнайды» атты тарихи фильміндегі Рокки Грациано рөлі үшін көп мақтау алды. Сол жылы ол Арнольд Лэвеннің «The Rack» фильмінде де басты рөлді ойнады. 1957 жылы Ньюман режиссер Уайзбен «Олар теңізге шыққанша» фильмінде қайта жұмыс істеді. Сондай-ақ ол сол жылы Майкл Куртистің «Хелен Морганның оқиғасы» фильмінде түсті.

He made his Broadway theatre debut in the original production of William Inge's Picnic with Kim Stanley in 1953. While working on the production, he met Joanne Woodward, an understudy. The two married in 1958. He also appeared in the original Broadway production of The Desperate Hours in 1955. In 1959, he was in the original Broadway production of Sweet Bird of Youth with Geraldine Page and three years later starred with Page in the film version. During this time Newman started acting in television. His first credited role was in a 1952 episode of Tales of Tomorrow entitled "Ice from Space". In the mid 1950s, he appeared twice on CBS's Appointment with Adventure anthology series. In February 1954, Newman appeared in a screen test with James Dean, directed by Gjon Mili, for East of Eden (1955). Newman was tested for the role of Aron Trask, Dean for the role of Aron's twin brother Cal. Dean won his part, but Newman lost out to Richard Davalos. That same year, as a last minute replacement for Dean, he co starred with Eva Marie Saint and Frank Sinatra in a live, color television broadcast of Our Town which was a musical adaptation of Thornton Wilder's stage play. After Dean's death, Newman replaced Dean in the role of a boxer in a television adaptation of Hemingway's story "The Battler", written by A. E. Hotchner, that was broadcast live on October 18, 1955. That performance led to his breakthrough role as Rocky Graziano in the film Somebody Up There Likes Me in 1956. The Dean connection had additional resonance. Newman was cast as Billy the Kid in The Left Handed Gun which was a role originally earmarked for Dean. Additionally, Dean was originally cast to play the role of Rocky Graziano in Somebody Up There Likes Me; however, with his death, Newman got the role. Newman's first film for Hollywood was The Silver Chalice (1954), co starring Italian actress Pier Angeli. The film was a box office failure, and the actor would later acknowledge his disdain for it. In 1956, Newman garnered much attention and acclaim for the role of Rocky Graziano in Robert Wise's biographical film Somebody Up There Likes Me. That year, he also played the lead in Arnold Laven's The Rack. In 1957, Newman worked again with director Wise in Until They Sail. Also that year, he acted in Michael Curtiz's The Helen Morgan Story.

1958-1979: Карьералық жұлдыздық және танымалдық

1958 жылы ол Элизабет Тейлормен бірге «Сыс қалайы төбесіндегі мысық» фильмінде ойнады. Фильм кассалық табысқа ие болды, ал Ньюман алғаш рет «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Сондай-ақ 1958 жылы Ньюман болашақ әйелі Джоан Вудвордпен «Ұзақ, ыстық жаз» фильмінде түсті, олар 1957 жылы түсірілім алаңында қайта кездесті (алғаш рет 1953 жылы танысқан). Ол осы фильм үшін 1958 жылы Канн кинофестивалінде «Үздік актер» сыйлығын жеңіп алды. Ол және Вудворд 1958 жылы «Playhouse 90» телеспектаклінде «The 80 Yard Run» фильмінде де ойнады. Бұл жұп бірге 16 фильмде түсті. 1959 жылы Ньюман «Жас филадельфиялықтар» фильмінде ойнады, онда Барбара Раш, Роберт Вон және Алексис Смит те қатысты, режиссері Винсент Шерман болды. Ол Вудвордпен бірге «Ралли тудыр, жігіттер!» фильмінде де ойнады. 1960 жылы ол «Исход» фильмінде және Вудвордпен бірге «Террасадан» фильмінде түсті. 1961 жылы Роберт Россеннің «Хастлер» фильмінде ойнады. Уолтер Тевистің осы аттас кітабына негізделген фильмде «Жылдам Эдди» Фелсон (Ньюман) легендарлы бильярд шеберіне (Джеки Глисон) қарсы тұрады. Фильм сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәтті болды. «Үздік актер» номинациясында Ньюман Британ кино және телеарна өнер академиясының және Аргентина кинофестивалінің сыйлықтарын жеңіп алды, ал «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Стэнли Кауффман «The New Republic» журналында жазған мақаласында басты актерлер құрамын жоғары бағалап, Ньюманды «керемет» деп атады. Сол жылы ол Вудвордпен бірге «Париж блюзінде» ойнады. 1963 жылы ол «Худ» фильмінде және Вудвордпен бірге «Жаңа махаббат» фильмінде түсті. 1966 жылы ол «Жыртылған перде» және «Харпер» фильмдерінде ойнады. 1967 жылы Мартин Ритттің «Хомбре» фильмінде ойнады. Фильм көптеген жағымды пікірлерге ие болды. Сол жылы ол Стюарт Розенбергтің «Салқын қолды Люк» фильмінде де ойнады. Ньюман «Оскар» сыйлығының «Үздік актер» номинациясына ұсынылды. 2005 жылы АҚШ Конгресінің кітапханасы фильмді «мәдени, тарихи немесе эстетикалық маңызға ие» деп танып, Ұлттық кино тізіліміне енгізді. Сыншы Роджер Эберт: «Люк – өзін жетік түсінетін және бізге «көш» деп айта алатын Ньюманның алғашқы кейіпкері. Ол бізді қуанту үшін өзін қауіпке тігуден бас тартады. Осы фильммен Ньюман алты жыл ішінде түсірілген бес фильмнен тұратын циклді аяқтайды, және олар бірге қаһармандық туралы айтады», – деп жазды. 1968 жылы Ньюман Вудвордтың ойнаған «Рейчел, Рейчел» фильмін режиссерлік етті, ол Маргарет Лоренстің «Құдайдың әзілі» романына негізделген. Вудвордтың айтуынша, Ньюманға кітап ұнамаған және фильмді түсіруге ниеттенбеген. Ол Вудворд басқа режиссер таба алмағандықтан, ойын өзгертті. Жобаны іске асыру үшін олар төлемді кейінге шегерді. Фильм төрт «Оскар» сыйлығына, соның ішінде «Үздік фильм» номинациясына ұсынылып, екі «Алтын глобус» сыйлығын жеңіп алды, соның ішінде «Үздік режиссер» сыйлығын. 1969 жылы Ньюман Вудвордпен бірге Джеймс Голдстоуннің «Жеңіс» атты автожарыс фильмінде ойнады. Бұл фильм сол жылы АҚШ-тағы ең табысты фильмдердің бірі болды, он үшінші орынға жетіп, 14 644 335 доллар табыс тапты. Сол жылы ол актер Роберт Редфорд пен режиссер Джордж Рой Хиллмен бірге «Бутч Кэссиди және Санденс Кид» фильмінде жұмыс істеді. Сценарийді жазу алдында сценарист Уильям Голдман Ньюменмен тақырыпқа қатысты идеялары туралы әңгімелескен. Сценарий аяқталғаннан кейін актер Стив Маккуин оны оқып, Ньюменге бірге ойнауды ұсынды. Ньюман Санденс кейіпкерін ойнайды деп ойлап, олармен бірге зияткерлік меншікті сатып алуды ұсынды, бірақ Маккуин күмәнмен қарады. Ақырында оны продюсер Пол Монаш сатып алды, ал Ньюман Бутч рөліне бекітілді, бұл атауды өзгертті (алғашқы «The Sundance Kid және Butch Cassidy» атауынан) және Редфорд Санденс рөлін сомдады. Ньюман өзінің кейіпкері велосипедте трюктер орындайтын сахна үшін каскадер шақырғанын түсіндірді, бірақ ол режиссер Хиллді қанағаттандыра алмады. Сондықтан ол трюктерді өзі орындауға мәжбүр болды. Сонымен қатар, Ньюман музыкалық интерлюдияны оның және Голдманның жасағанын түсіндірді. Фильм табысты болды, кассада 15 миллион доллар жинады және жылдың төртінші ең табысты фильмі болды. «Оскар» сыйлығында «Үздік фильм» номинациясына ұсынылды, сондай-ақ басқа санаттарда жеңіске жетті және номинация алды. Сол жылы Барбра Стрейзанд пен Сидни Пуатьемен бірге Ньюман «First Artists Production Company» компаниясын құрды, бұл актерлерге мүліктерді сатып алып, өздері үшін киножобаларды дамытуға мүмкіндік берді. 1970 жылы Ньюман Стюарт Розенбергтің Роберт Стоунның «Көзілдірмелер залы» романы негізінде түсірілген «WUSA» фильмін продюсерлік етті және Вудвордпен бірге ойнады. Ньюмен және оның серігі Джон Фореман оның құқықтарын 50 000 долларға сатып алды. Фильм коммерциялық және сындық тұрғыдан сәтсіз аяқталды. Алайда, Ньюмен кейін бұл «мен жасаған ең маңызды және ең жақсы фильм» екенін айтты. 1971 жылы Ньюмен Кен Кесидің романы негізінде «Кейде ұлы ой» фильмін режиссерлік етті және оның басты рөлінде ойнады. Бірнеше режиссерлер қарастырылғанмен, Ньюмен режиссерлік ететіні жарияланды. Алайда, 1970 жылдың мамыр айында Ричард А. Колла фильмді режиссерлік етуге келісім берді. Басты түсірілім басталғаннан бес апта өткен соң, Колла «фотографиялық тұжырымдама бойынша шығармашылық дау» және тамаққа қатысты операция қажеттілігіне байланысты жобадан кетті. Сонымен қатар, Ньюмен білезігін сындырды және түсірілім 29 шілдеде тоқтатылды. Атқарушы продюсер ретінде Ньюмен Колланы Джордж Рой Хиллмен ауыстыруды қарастырды, бірақ Хилл ұсыныстан бас тартты, сондықтан екі аптадан кейін түсірілім жалғасқанда Ньюмен режиссерлік етті. Сол жылы Ньюмен Дэвид Винтерстің «Бір кезде доңғалақта» теледокументалды фильмін ұсынды. Винтерстің айтуынша, сол кезде Ньюмен теледидарда түсуге қарсы болған және осы себепті бастапқыда бас тартқан, бірақ оның көрерлігін ұсынғаннан кейін келісім берген. Жарыс машинасына құмар Ньюмен: «Бұл шоу маған мен қатты ұнататын спортқа жақындауға мүмкіндік береді, мен өз күшіммен машинаны сынап көруді жақсы көремін, бірақ 25 басқа адаммен жарысу мүлдем басқа нәрсе. Көптеген өзгермелі факторлар бар, талап етілетін шеберлік зор», – деді. Фильмде пайда болатын Ньюменнің жүргізушісі Боб Бондурант «Бір кезде доңғалақта» фильмі Ньюмен үшін маңызды жоба болғанын, өйткені ол жүргішуді үйренгісі келгенін түсіндірді, және одан әлдеқайда жоғары жалақы төленетін жобалардан бас тартты. Бұл жоба Ньюменнің он жылдық үзілістен кейін теледидарға оралуын және алғаш рет басты рөлде ойнауын белгіледі. Постпродакшн кезінде Винтерс Ньюменнің көріп қалғандарынан ләззат алғанын және оны әлемдік кинотеатрларда көрсету үшін қосымша кадрлар қосу туралы идеяны бергенін айтты. 1972 жылы Ньюменнің «First Artists» компаниясымен жасаған фильмдері «Қалта ақшасы» және «Жақсы судья Рой Биннің өмірі мен уақыты» болды. Сол жылы Ньюмен «Айдың маргариткаларындағы гамма сәулелерінің әсері» фильмін режиссерлік етті, бұл сол аттас Пулитцер сыйлығын жеңіп алған пьесаның экрандық нұсқасы болды. Фильм Канн кинофестивалінде көрсетілді, ал Джоан Вудворд «Үздік актриса» сыйлығын жеңіп алды. 1973 жылы Ньюмен режиссер Джордж Рой Хиллмен және актер Роберт Редфордпен бірге «Алдамшылық» фильміне қайта оралды. Фильм Солтүстік Америка кассасында 68 миллион доллардан астам табыс тапты және 1974 жылдың ең табысты фильмі болды. Осы рөлі үшін Ньюмен басты рөлде ойнауға 500 000 доллар және пайданың бір бөлігін алды. Фильм «Оскар» сыйлығында «Үздік фильм» сыйлығын жеңіп алды. 1974 жылы Ньюмен Джон Гильерминнің «Мұңғырған мұнара» апаттық фильмінде Стив Маккуинмен бірге ойнады. Ньюмен өртке түскен өзі салған қабатты үйдің архитекторы рөлін ойнады. Ньюмен 1 000 000 доллар және пайданың бір пайызын алды, сондай-ақ трюктерді өзі орындауға талап қойды. Фильм табысты болды және Солтүстік Америкада 55 миллион доллар жинады. 1975 жылы оның «First Artists» компаниясымен жасаған үшінші фильмі «Суға батып бара жатқан бассейн» болды, онда Вудворд та ойнады. 1977 жылы ол режиссер Хиллмен бірге хоккей спорты туралы комедиялық «Шабақ» фильмінде түсті. Фильм шыққан кезде, көптеген сыншылар оның «құбыжық сөздерді қолданудың жаңа стандартын қойғанын» айтты. Алайда, жылдар өткен соң, негізінен үй жағдайында және кабельдік телеарналарда көрсетілгеннен кейін, фильм культты мәртебеге ие болды.

In 1958, he starred in Cat on a Hot Tin Roof opposite Elizabeth Taylor. The film was a box office smash, and Newman garnered his first Academy Award nomination. Also in 1958, Newman starred in The Long, Hot Summer with his future wife Joanne Woodward, with whom he reconnected on the set in 1957 (they had first met in 1953). He won Best Actor at the 1958 Cannes Film Festival for this film. He and Woodward also appeared on screen earlier in 1958 in the Playhouse 90 television play The 80 Yard Run. The couple would go on to make a total of 16 films together. In 1959, Newman starred in The Young Philadelphians, a film that co starred Barbara Rush, Robert Vaughn and Alexis Smith, and was directed by Vincent Sherman. He also co starred with Woodward in the film Rally Round the Flag, Boys!. In 1960, he starred in Exodus and co starred with Woodward in From the Terrace. In 1961, he starred in Robert Rossen's The Hustler. The film, which was based on a book of the same name by Walter Tevis, tells the story of small time pool hustler "Fast Eddie" Felson (Newman), who challenges a legendary pool player (Jackie Gleason). The film was a critical and financial hit. In the best actor category Newman won the British Academy of Film and Television Arts and the Argentinian Film Festival, at the Academy Awards he was nominated. Stanley Kauffmann, writing for The New Republic, praised the principal cast, calling Newman "first rate". Also that year, he co starred with Woodward in Paris Blues. In 1963, he starred in Hud and co starred with Woodward in A New Kind of Love. In 1966, he starred in Torn Curtain and Harper. In 1967, he starred in Martin Ritt's Hombre. The film received many good reviews. Also that year, he starred in Stuart Rosenberg's Cool Hand Luke. Newman was nominated for Best Actor at the Academy Awards. In 2005, the United States Library of Congress selected the film for preservation in the National Film Registry, considering it "culturally, historically or aesthetically significant". Critic Roger Ebert wrote, "Luke is the first Newman character to understand himself well enough to tell us to shove off. He's through risking his neck to make us happy. With this film, Newman completes a cycle of five films over six years, and together they have something to say about the current status of heroism". In 1968, Newman directed Rachel, Rachel starring Woodward and based on Margaret Laurence's A Jest of God. According to Woodward, Newman didn't like the book and had no intention of directing the film. He changed his mind when Woodward couldn't find any other director. To do the project, the pair accepted a deferred payment. The film was nominated for four Academy Awards including Best Picture and won two Golden Globes including Best Director. In 1969, Newman co starred with Woodward in James Goldstone's car racing film Winning. It was one of the top grossing film that year in the US reaching the thirteenth position and grossed $14,644,335. Also that year, he teamed up with fellow actor Robert Redford and director George Roy Hill for Butch Cassidy and the Sundance Kid. Prior to writing the script, screenwriter William Goldman talked to Newman about his ideas on approaching the subject matter. Once a script was completed, actor Steve McQueen, having read it, called Newman suggesting that they star in it together. Newman, assuming he would play the character of Sundance, suggested that they jointly buy the intellectual property, to which McQueen hesitated. It was eventually bought by producer Paul Monash, and Newman was cast as Butch, which created a title change (from the original The Sundance Kid and Butch Cassidy) and Redford as Sundance. Newman explained that for the scene where his character performs bicycle tricks a stuntman was hired who left director Hill unsatisfied. Hence, he had to perform the tricks. Furthermore, Newman explained that it was he and Goldman who developed the musical interlude. The film was a success, grossing 15 million at the box office, and was fourth highest grossing film of the year. At the Academy Awards it was nominated for best picture, as well as winning and receiving nominations in other categories. Finally that year, along with Barbra Streisand and Sidney Poitier, Newman formed First Artists Production Company so actors could secure properties and develop movie projects for themselves. In 1970, Newman produced and co starred with Woodward in Stuart Rosenberg's WUSA, based on Robert Stone's novel A Hall of Mirrors. Newman and his partner John Foreman purchased the rights for $50,000. The film flopped both commercially and critically. However, Newman later said that it is "the most significant film I've ever made and the best". In 1971, Newman directed and starred in Sometimes a Great Notion based on Ken Kesey's novel. Although several directors were considered, it was announced that Newman would direct. However, Richard A. Colla was signed to direct the film in May 1970. Five weeks after principal photography began, Colla left the project due to "artistic differences over photographic concept", as well as a required throat operation. At the same time, Newman broke his ankle and the production shut down on July 29. As co executive producer, Newman considered replacing Colla with George Roy Hill, but Hill declined the offer, so when filming resumed two weeks later, Newman was directing. Also that year, Newman hosted David Winters' made for TV documentary Once Upon a Wheel. Winters said that at the time Newman had publicly stated he didn't want to do television and turned it down for this reason until he pitched his vision to him. Newman, a race car enthusiast, said, "The show gives me a chance to get close to a sport I'm crazy about, I love to test a car on my own, to see what I can do, but racing with 25 other guys is a whole different thing. There are so many variable, the skill demanded is tremendous." Bob Bondurant, Newman's driving instructor who appears in the film, explained that Once Upon a Wheel was a passion project for Newman "because he wanted to learn how to drive", and that he refused projects that would have paid him a much larger salary. The project marked Newman's return to television after a decade long absence, and his first time as the lead of a program. During post production, Winters said that Newman, who liked what he saw, gave him the idea to add some footage to sell it as a theatrical film worldwide. In 1972, Newman's vehicles produced by First Artists included Pocket Money and The Life and Times of Judge Roy Bean. Also that year, Newman directed The Effect of Gamma Rays on Man in the Moon Marigolds, the screen version of the Pulitzer Prize winning play of the same name. It was in competition at the Cannes Film Festival, and Joanne Woodward won the best actress award. In 1973, Newman reunited with director George Roy Hill and fellow actor Robert Redford in The Sting. The film made over $68,000,000 in the North American box office, and it was the highest grossing film of 1974. For his participation, Newman received top billing, $500,000 and a percentage of the profits. The film was awarded Best Picture at the Academy Awards. In 1974, Newman co starred with Steve McQueen in John Guillermin's disaster film The Towering Inferno. Newman plays an architect stuck in a skyscraper he designed that catches fire. Newman was paid $1,000,000 plus a percentage of the gross, and he insisted he do his own stunts. The film was a success, and its North American gross was $55,000,000. In 1975, his third film with First Artists was the Harper sequel The Drowning Pool, in which Woodward appeared. In 1977, he reunited with director Hill in the hockey sport comedy Slap Shot. At the time of its release, the film received mixed reviews, many saying that it was "setting a new standard in its use of obscenities". However, years later, thanks mainly to home video and cable showings, the film gained a cult status.

1980 - 1999 жылдар

1980 жылы Ньюман Пулитцер сыйлығын жеңіп алған «Көлбеу қорап» пьесасының телеэкрандағы нұсқасын режиссерлік етті. 1981 жылы ол Сидней Поллактың «Зұлымдықтың жоқтығы» фильмінде ойнады. 1982 жылы Сидни Люметтің «Үкім» фильмінде түсті. Фильм «Үздік фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды, ал Ньюман «Үздік актер» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығына ұсынылды. 1984 жылы Ньюман «Гарри мен ұлы» фильмінде ойнап, режиссерлік жасады. 1986 жылы, «Хастлер» фильмінен жиырма бес жыл өткен соң, Ньюман Мартин Скорсезе режиссерлік еткен «Ақшаның түсі» фильмінде «Жылдам Эдди» Фелсон рөлін қайта ойнады және үздік актер үшін «Оскар» сыйлығын алды. Фильм коммерциялық сәттілікке жетті, бірақ сын-пікірлер әртүрлі болды. Ньюман Том Круз, Мэри Элизабет Мастрантонио және Джон Туртурромен бірге ойнады. 1987 жылы Ньюман әйелі Джоан Вудвард, Джон Малкович және Карен Алленнің қатысуымен Теннеси Уильямстың «Шыны үй» пьесасының экрандық нұсқасын режиссерлік етті. Фильм Канн кинофестивалінде бақталасты. Variety журналы оны Уильямстың пьесасының «көркем жазбасы» деп сипаттап, «көптеген адамдар оны терең эмоционалдық сезімге беріліп емес, шалқасынан арманмен тамашалайды» деді және «Ньюманның режиссерлігімен керемет ойналған рөлдерді» атап өтті. 1990 жылы Ньюман Вудвордпен бірге Джеймс Айворидің «Мистер және миссис Бридж» фильмінде түсті, бұл фильм Эван С. Коннеллдің осы аттас романы негізінде түсірілді. 1994 жылы Ньюман Тим Роббинспен бірге Коэн ағайындыларының «Хадсукер прокси» комедиясында Сидни Дж. Мусбургер рөлін ойнады, бұл фильмге сын-пікірлер әртүрлі болды. Сол жылы ол Роберт Бентонның «Ешкімнің ақымағы» фильмінде ойнады, бұл оған үздік актер сыйлығына тағы бір номинацияны әкелді.

2000-2008 жылдар

2003 жылы Ньюман Уайлдердің «Біздің қала» пьесасының Бродвейдегі қайта қойылымында ойнады және осы рөлі үшін «Ең үздік актер» номинациясын «Тони» сыйлығына ие болды. PBS және кабельдік «Showtime» арнасы қойылымның жазбасын көрсетті, ал Ньюман «Эмми» сыйлығына «Мини-сериал немесе телефильмдегі ең үздік актер» номинациясына ұсынылды. Ньюманның соңғы тікелей түсірілген фильмі – Сэм Мендес режиссерлік еткен «Жоғалу жолы» (Road to Perdition, 2002) фильміндегі Том Хэнкс, Джуд Лоу және Стэнли Туччимен бірге ойнаған қайшылыққа толы мафия басшысы рөлі болды. Ол осы рөлі үшін «Оскар» сыйлығының «Ең үздік қосалқы актер» номинациясына ие болды. Фильмдерді дубляждауды жалғастырса да, Ньюманның соңғы тікелей түсірілген рөлі 2005 жылғы HBO мини-сериалы «Империя құлдырауы» (Ричард Руссоның Пулитцер сыйлығын жеңіп алған романы негізінде) болды, онда ол басты кейіпкер Майлз Робидің құмарлыққа берілген әкесін ойнады және осы рөлі үшін «Алтын глобус» сыйлығын «Сериал, мини-сериал немесе телефильмдегі ең үздік қосалқы актер» номинациясында жеңіп алды, сондай-ақ «Primetime Emmy» сыйлығын «Шектелген немесе антологиялық сериал немесе фильмдегі ең үздік қосалқы актер» номинациясында жеңіп алды. Автокөлік жарысына деген ұлы қызығушылығына сәйкес, ол «Pixar» студиясының «Көліктер» (Cars, 2006) анимациялық фильмінде зейнеткерлікке шыққан антропоморфты жарыс машинасы Док Хадсонға дауыс берді. Бұл оның толық метражды фильмдегі соңғы рөлі болды, сонымен қатар анимациялық фильмдегі жалғыз рөлі де осы болды. Өлгеннен кейін тоғыз жыл өткен соң, ол «Көліктер 3» (Cars 3, 2017) фильмінде Док рөлінде көрсетілді, оның қатысуы мұрағат жазбаларын пайдалану арқылы жүзеге асты. Ньюман 2007 жылдың мамыр айында актерлік қызметтен зейнеткерлікке шығып, былай деді: «Жадыңызды жоғалта бастайсыз, өзіңізге сенімділігіңізді жоғалта бастайсыз, шығармашылығыңызды жоғалта бастайсыз. Сондықтан мен осы мәселені жабық деп санаймын». Ол 2007 жылы NASCAR жүргізушісі Дейл Эрнхардттың өмірі туралы «Дейл» деректі фильміне және 2008 жылы «The Meerkats» деректі фильміне баяндама оқу үшін зейнеткерліктен қайтып оралды, бұл оның соңғы фильмдік рөлі болды.

Неке және отбасы

Ньюман екі рет үйленген. Оның алғашқы некесі Джеки Витт Ньюменмен болды. Ол ұлының есіне есірткіге қарсы күрестің алдын алу үшін Скотт Ньюман орталығын құрды. Сюзан – деректі фильмдер режиссері және қайырымдылық қызметін атқарушы, Бродвей мен кинодағы жұмыстары бар, соның ішінде «I Wanna Hold Your Hand» (1978) фильміндегі төрт «The Beatles» жанкүйерінің бірі және «Slap Shot» фильмінде әкесімен бірге түскен кішігірім рөл. Ол сондай-ақ оның «The Shadow Box» телефильмін продюсерлік еткені үшін «Эмми» жүлдесіне ие болды. Ньюман актриса Джоан Вудвордпен 1953 жылы «Пикник» қойылымында танысты. Бұл Ньюманның тұңғыш дебюті болды, ал Вудвард – дублер. 1957 жылы «Ұзақ, ыстық жаз» фильмін түсіргеннен кейін көп ұзамай ол Витттен ажырасып, Вудвордқа үйленді. Ньюмандар Манхэттеннің Шығыс 11-ші көшесіне көшіп, үй сатып алып, отбасын Коннектикут штатының Вестпорт қаласында өсірді. Олар Голливудтың отбасын Калифорниядан тыс жерде өсірген алғашқы киножұлдыздарының бірі болды. Вудвард: «Ол өте әдемі, өте тартымды және осы сияқты, бірақ бәрі терезеден шығып кетеді, соңында сізді күлдіре алатын адам қалса, ол мені күлдіреді» деді. Ньюман олардың қарым-қатынасының табыстылығын «құмарлық, құрмет, шыдамдылық және табандылықтың бірлескен комбинациясына» байланыстырды. Олардың үш қызы бар: Элинор «Нелл» Тереза (1959 ж.т.), Мелисса «Лисси» Стюарт (1961 ж.т.) және Клэр «Кли» Оливия (1965 ж.т.). Ньюман әйелі мен отбасына деген адалдығымен кеңінен танымал болды. Адалдығы туралы сұраққа ол: «Үйде стейк болғанда неге гамбургер жеуге барасың?» деп әзіл айтқан. Сондай-ақ ол өзінен де көп нәрсені жоғалтуға дайын адамды ешқашан кездестірмегенін айтты. «60 минут» бағдарламасында ол бірде даудан кейін Вудвордтан кетіп, үйдің сыртында серуендеп, есікті соғып, Жоаннаға баруға басқа жері жоқ екенін түсіндіргенін мойындады. Ньюман «Рейчел, Рейчел» және «Айдағы маригольдтарға гамма сәулелерінің әсері» фильмдерінде анасымен бірге Неллді режиссерлік етті. Ньюман мен Вудвард Эллисон Дженниге де тәлімгерлік жасады. Олар Ньюман режиссерлік еткен пьеса кезінде Кеньон колледжінде бірінші курс студенті болған кезде танысты. Фильм сыншысы Шон Леви өзінің «Пол Ньюман: Өмір» (2009) өмірбаянында Ньюманның 1960 жылдардың соңында Голливуд журналисі, ажырасқан Нэнси Бэконмен бір жарым жыл бойы қарым-қатынаста болғанын мәлімдеді. Irish Independent басылымында Левидің мәлімдемесі «құпиялылық тудырды» және ол «ұлы кино аңызының және белсенді қайырымдылық қызметкерінің беделін түсіруге жасалған әрекет» деп есептелді. Бұл мәлімдемеге Вудвардтың досы қарсы шығып, оған ренжіді. Леви Ньюманмен ұзақ уақыттан бері қарым-қатынасы нашар болған The New York Post таблоидін оның өмірбаянының осы бөлігіне ерекше назар аударғаны үшін сынады. Ол және Вудвард 2022 жылы Этан Хоук түсірген «Соңғы киножұлдыздар» деректі фильмінің басты кейіпкерлері болды, ол HBO Max телеарнасында көрсетілді. Деректі фильм Ньюманның досы Стюарт Стерн жазған, бірақ ол аяқтап шығара алмаған мемуарларға негізделген, ол 2022 жылы «Жай адамның ерекше өмірі» деген атпен жарияланды. Лора Линни Вудвордты, ал Джордж Клуни Ньюманды дауыстады. 2023 жылы Ньюманның қызы Мелисса Ньюман «Бас айналдыратын махаббат: Джоан Вудвард және Пол Ньюман: Сөздер мен суреттердегі махаббат оқиғасы» атты кітабын жариялады, онда ата-анасының ондаған жылдарға созылған қарым-қатынасының жеке суреттері мен хаттары жинақталған. Кітапқа бұрын жарияланбаған фотосуреттер, телеграммалар және Ричард Аведон, Сид Эйвери, Стюарт Стерн және Ральф Крейн сияқты белгілі суретшілердің түсірген суреттері енді.

Newman was married twice. His first marriage was to Jackie Witte Newman started the Scott Newman Center for drug abuse prevention in memory of his son. Susan is a documentary filmmaker and philanthropist, and has Broadway and screen credits, including a starring role as one of four Beatles fans in I Wanna Hold Your Hand (1978), and also a small role opposite her father in Slap Shot. She also received an Emmy nomination as co producer of his telefilm, The Shadow Box. Newman met actress Joanne Woodward in 1953, on the production of Picnic on Broadway. It was Newman's debut; Woodward was an understudy. Shortly after filming The Long, Hot Summer in 1957, he divorced Witte to marry Woodward. The Newmans moved to East 11th Street in Manhattan, before buying a home and raising their family in Westport, Connecticut. They were one of the first Hollywood movie star couples to choose to raise their families outside California. Woodward has said "He's very good looking and very sexy and all of those things, but all of that goes out the window and what is finally left is, if you can make somebody laugh And he sure does keep me laughing." Newman has attributed their relationship success to "some combination of lust and respect and patience. And determination." They have three daughters: Elinor "Nell" Teresa (b. 1959), Melissa "Lissy" Stewart (b. 1961), and Claire "Clea" Olivia (b. 1965). Newman was well known for his devotion to his wife and family. When once asked about his reputation for fidelity, he famously quipped, "Why go out for a hamburger when you have steak at home?" He also said that he never met anyone who had as much to lose as he did. In his profile on 60 Minutes, he admitted he once left Woodward after an argument, walked around the outside of the house, knocked on the front door and explained to Joanne he had nowhere to go. Newman directed Nell alongside her mother in the films Rachel, Rachel and The Effect of Gamma Rays on Man in the Moon Marigolds. Newman and Woodward also acted as mentors to Allison Janney. They met her while she was a freshman at Kenyon College during a play which Newman was directing. Film critic Shawn Levy, in his biography Paul Newman: A Life (2009), alleged that Newman had an affair in the late 1960s with divorcée Nancy Bacon, a Hollywood journalist, which lasted one and a half years. In an article in the Irish Independent, which stated also that Levy's claims "caused outrage" and were widely considered "an attempt to sully the image of a revered cinematic legend and committed philanthropist", the affair was reportedly denied by a friend of Newman's wife Joanne, who said she was upset by the claim. Levy criticised the tabloid newspaper, The New York Post, which had a long standing feud with Newman, for focusing on and emphasizing this aspect of his biography. He and Woodward were the subject of a 2022 docuseries by Ethan Hawke, The Last Movie Stars, which was broadcast on HBO Max. The docuseries was based upon tapes compiled by his friend, Stewart Stern, for a memoir that Newman abandoned but which was published in 2022 as The Extraordinary Life of An Ordinary Man. Laura Linney voiced Woodward and George Clooney voiced Newman. In 2023, Newman's daughter Melissa Newman published "Head Over Heels: Joanne Woodward and Paul Newman: A Love Affair in Words and Pictures", a book of personal photos and letters of her parents' relationship spanning over decades. The book included never before seen photos, telegrams and photography from acclaimed photographers Richard Avedon, Sid Avery, Stewart Stern and Ralph Crane.

Яһудилік жеке тұлға

Ньюман ересек болғанда унитариандық универсализмді ұстанса да, өзін яһуди деп атады, "өйткені бұл қиынға соғады". Әскери-теңіз күштерінен кейін Кенион колледжіне түскенде дінін "Христиан ғылымы" деп көрсеткен, бірақ одан басқа өзінің яһуди екенін жоққа шығармады. Өлгеннен кейін жарық көрген естеліктерінде жас кезінде өзінің "басқаша екенін" сезінгенін айтты, себебі ол жартылай яһуди болған. Оның тегі "маған маңызды болған 'А' үстеліне отыруға кедергі келтірді", бірақ яһуди тегі туралы ешқандай білім алмады. Ол тек "егер яһуди болсаң, кейбір мүмкіндіктер жабылады" екенін және бұл "маған да, бауырларыма да қатты тиді" деп білді. Ньюман ашуын әзілмен сейілтіп, кейде "күлкі үшін" идишше сөйлейтін. Оны яһуди болғандықтан мектептегі студенттік ұйымнан шығарды, ал теңізде бір теңізші антисемиттік сөз қолданғаны үшін "қанды төбелес" болып өтті. Бір отбасылық дос сол кезде Шейкер Хайтста яһуди болудың "зияны" зор болғанын айтты. "Пол мүлде яһуди сияқты көрінбесе де, ол қиын жағдайларға тап болды". Фильмдерде ойнай бастағаннан кейін Ньюман өзінің атын өзгертуден бас тартты. "Оң жағалаудағы" Терри Маллой рөліне қарастырылып жатқанда, продюсер Сэм Шпигель одан "Пол Ньюманнан құтылуды" сұрады. Ньюман Шпигельге, кейде "S. P. Eagle" деп танылатын, "Менің атымды неге өзгертуге асығасың, 'S. P. Ewman' деп жазсаң болады?" деп жауап берді.

Ауру және өлім

Ньюманның кәсіби режиссерлік дебюті Джон Стейнбектің "Егеуқырлар мен адамдар" пьесасын "Вестпорт кантри-плейхаус" театрында 2008 жылы қоюмен жоспарланған, бірақ ол 2008 жылдың 23 мамырында денсаулығына байланысты осы лауазымнан бас тартты. 2008 жылдың маусым айында баспасөзде оның өкпе қатерлі ісігіне шалдыққандығы және Нью-Йорктегі Мемориал Слоан Кеттеринг қатерлі ісік орталығында ем алып жатқандығы кеңінен жарияланды. 1980 жылдары Ньюманмен бірлесіп "Newman's Own" компаниясын құрған А.Э. Хочнер 2008 жылдың ортасында Associated Press агенттігіне берген сұхбатында Ньюманның шамамен 18 ай бұрын осы ауруға шалдыққанын айтқандығын мәлімдеді. Ньюманның өкілі баспасөзге оның "жағдайы жақсы" екенін жеткізді, бірақ қатерлі ісігі бар екенін нақты растамады не жоққа шығармады. Ньюман 2008 жылдың 26 қыркүйегінде өкпе қатерінен қайтыс болды. Актер 1986 жылы темекі шегуді тоқтатқанға дейін көп темекі шегетін.

Қайырымдылық

Жазушы А. Э. Хотчнермен бірге Ньюман 1982 жылы тамақ өнімдерінің желісі Newman's Own-ті құрды. Бұл бренд салат соусымен басталып, макарон соусы, лимонад, попкорн, сальса және шарап сияқты тағамдарды қамтиды. Ньюман барлық табысты, салықтан кейін, қайырымдылыққа бағыштау саясатын енгізді. Ол Хочнермен бірге «Жалпы игілік үшін ұятсыз пайдалану» атты естеліктерді жазды. Басқа сыйлықтардың қатарында, Newman's Own PEN/Newman's Own First Amendment Award сыйлығын демеушілік етті – бұл 25 000 долларлық сыйлық, ол жазбаша сөз бостандығын қорғайтындарды марапаттауға арналған. Оның қайырымдылық көмегін алғандардың бірі – ауыр сырқатпен ауырған балаларға арналған жазғы лагерь Hole in the Wall Gang Camp, ол 1988 жылы Коннектикут штатының Эшфорд қаласында Ньюманның қатысуымен құрылды. Лагерьтің аты оның «Бутч Кэссиди және Санденс Кид» (1969) фильміндегі банданың және солтүстік Вайоминг тауларындағы тарихи Hole in the Wall заңнан тыс өмір кешкендердің тұрағының есімімен аталған. Ньюманның университеттегі бауырластығы Phi Kappa Tau 1995 жылы Коннектикут штатындағы Hole in the Wall лагерін «ұлттық қайырымдылық» деп мойындады. Алғашқы лагерь АҚШ, Ирландия, Франция және Израильде бірнеше Hole in the Wall лагерьлеріне дейін кеңейді. 2006 жылы Ньюман бұрынғы Goldman Sachs төрағасы Джон Уайтхед пен бұрынғы ADP төрағасы Джош Уэстонмен бірге Safe Water Network ұйымын құрды, оның мақсаты әлемнің жетіспейтін аймақтарындағы тұрғындарға таза суға қолжетімділікті арттыру болды. 1983 жылы Ньюман Дастин Хоффман мен Аль Пачиномен бірге Лоуренс Рокфеллерден алынған грантқа сәйкес The Mirror Theater Ltd компаниясын құруға қаржылай көмек көрсетті. Ньюманның Ли Страсбергпен болған байланысы оның инвестиция жасауына ықпал етті, өйткені Лидің сол кездегі келіні Сабра Джонс «Айнаның» негізін қалаушы және көркемдік жетекшісі болды. Пол Ньюман өмірінің соңына дейін компанияның досы болып қалды және әйелі Джоан Вудвардпен бірге түсуі мүмкін болатын болашақ өндірістерді көп рет талқылады. 1999 жылдың маусым айында Ньюман Косовоға қашқан босқындарға көмек көрсету үшін Католиктік көмек көрсету қызметіне 250 000 доллар сыйлады. 2007 жылдың 1 маусымында Кенион колледжі Ньюманның колледждің 230 миллион долларлық қайырымдылық кампаниясының аясында стипендиялық қор құру үшін мектепке 10 миллион доллар сыйлық бергенін жариялады. Ньюман мен Вудвард бұрынғы кампанияның құрметті төрағалары болды. Ньюман Корпоративтік қайырымдылықты ынталандыру комитетінің (CECP) негізін қалаушылардың бірі болды. Givingback.org журналы 2008 жылы Ньюманды ең жомарт әйгілі адам деп таныды. Ол 2008 жылы Newman's Own Foundation-ға 20 857 000 доллар үлестірді, ол түрлі қайырымдылық ұйымдарға қаржылай көмек көрсетеді. Ньюманның қазасынан кейін, Ватиканның «жартылай ресми» газеті L'Osservatore Romano Ньюманның қайырымдылығын жоғары бағалап, мақала жариялады. Газет сондай-ақ «Ньюман жомарт жүрекке ие, Голливудта сирек кездесетін қадір-қасиет пен стильді актер болды» деп мәлімдеді. Ньюман Коннектикут штатының Вестпорт аймағындағы жерді сақтауға жауапты болды. Ол 2011 жылы Истон қаласындағы Аспетук жер қоры үшін қаржы алу мақсатымен штат губернаторымен келіссөздер жүргізді. 2011 жылы Пол Ньюманның мүлігі Вестпортқа жерді сыйлады, оны Aspetuck Land Trust басқарады.

With writer A. E. Hotchner, Newman founded Newman's Own, a line of food products, in 1982. The brand started with salad dressing and has expanded to include pasta sauce, lemonade, popcorn, salsa, and wine, among other things. Newman established a policy that all proceeds, after taxes, would be donated to charity. He co wrote a memoir about the subject with Hotchner, Shameless Exploitation in Pursuit of the Common Good. Among other awards, Newman's Own co sponsors the PEN/Newman's Own First Amendment Award, a $25,000 reward designed to recognize those who protect the First Amendment as it applies to the written word. One beneficiary of his philanthropy is the Hole in the Wall Gang Camp, a residential summer camp for seriously ill children located in Ashford, Connecticut, which Newman co founded in 1988. It is named after the gang in his film Butch Cassidy and the Sundance Kid (1969), and the real life, historic Hole in the Wall outlaw hangout in the mountains of northern Wyoming. Newman's college fraternity, Phi Kappa Tau, adopted his Connecticut Hole in the Wall camp as their "national philanthropy" in 1995. The original camp has expanded to become several Hole in the Wall Camps in the U. S., Ireland, France, and Israel. In 2006, Newman also co founded Safe Water Network with John Whitehead, former chairman of Goldman Sachs, and Josh Weston, former chairman of ADP, to improve access to safe water to underserved communities around the world. In 1983, Newman became a major donor for The Mirror Theater Ltd, alongside Dustin Hoffman and Al Pacino, matching a grant from Laurence Rockefeller. Newman was inspired to invest by his connection with Lee Strasberg, as Lee's then daughter in law Sabra Jones was the founder and producing artistic director of The Mirror. Paul Newman remained a friend of the company until his death and discussed at numerous times possible productions in which he could star with his wife, Joanne Woodward. In June 1999, Newman donated $250,000 to Catholic Relief Services to aid refugees in Kosovo. On June 1, 2007, Kenyon College announced that Newman had donated $10 million to the school to establish a scholarship fund as part of the college's $230 million fund raising campaign. Newman and Woodward were honorary co chairs of a previous campaign. Newman was one of the founders of the Committee Encouraging Corporate Philanthropy (CECP). Newman was named the Most Generous Celebrity of 2008 by Givingback. org. He contributed $20,857,000 for the year of 2008 to the Newman's Own Foundation, which distributes funds to a variety of charities. Upon Newman's death, the Italian newspaper (a "semi official" paper of the Holy See) L'Osservatore Romano published a notice lauding Newman's philanthropy. It also commented that "Newman was a generous heart, an actor of a dignity and style rare in Hollywood quarters." Newman was responsible for preserving lands around Westport, Connecticut. He lobbied the state's governor for funds for the 2011 Aspetuck Land Trust in Easton. In 2011, Paul Newman's estate gifted land to Westport to be managed by the Aspetuck Land Trust.

Саяси белсенділік

Ньюман өмір бойы демократ болды, бірақ 1980 жылы қазіргі демократ президенті Джимми Картердің орнына либералды республикашыл Джон Б. Андерсонды қолдап, оған дауыс берді. 1968 жылы Ньюманның Юджин Маккартиді қолдауы (және Калифорнияда теледидар жарнамаларын тиімді пайдалануы) және Вьетнам соғысына қарсылығы үшін Ньюман Ричард Никсонның жаулары тізімінде он тоғызыншы орынға ие болды, бұл оның ең үлкен жетістігі деп мәлімдеді. 1964 жылы ол әйелі Джоан Вудвордпен бірге Линдон Б. Джонсонды президенттікке қолдады. 1968 жылғы жалпы сайлау кезінде Ньюман Демократиялық партияның үміткері Хьюберт Хамфриді қолдады және сайлау алдындағы телемарафонда оның атынан сөз сөйледі. Ол сондай-ақ гомосексуалдардың құқықтары мен бір жынысты некелердің "көзге көрінетін жақтасы" ретінде сипатталды. Ньюман саясаттағы прогрессивті мәселелерді ілгерілету үшін "Малибу мафиясымен" байланыс жасады. Бұл – Үлкен Лос-Анджелес аймағындағы бай адамдардың тобы, олар саяси мәселелерді талқылау үшін жиналатын. Олардың қолдауымен Ньюман әйелімен 1976 жылы Вашингтонға барып, "Big Oil" компаниясын жеке құрамдас бөліктерге бөлуді қолдады. Ньюман АҚШ пен Кеңес Одағында ядролық қарудың таралуын тоқтату үшін 1980-жылдары екіжақты ядролық тоңдыруды орнатуға жасалған күш-жігерін қолдады. Ол 1984 жылғы президенттік сайлауда Уолтер Мондейлді қолдайтынын айтты, егер ол жерде суық "Budweiser" сырасы мен ядролық тоңдыру болса. 1995 жылдың қаңтар айында Ньюман, жазушы Э. Л. Докторов мен редактор Виктор Наваскиді қоса алған топтың бас инвесторы болды, олар прогрессивті солшыл "The Nation" журналын сатып алды. Ньюман осы басылымға кейде материалдар жазды. Либералды мақсаттар үшін атқарған жұмысына сәйкес, Ньюман 2006 жылы Коннектикут штатының Демократиялық партиясының алға қою сайлауында сенатор Джо Либерманға қарсы Нед Ламонттың кандидатурасын ашық қолдады, тіпті Ламонт сенімді балама ретінде пайда болғанға дейін өзі де үміткер болуы мүмкін деген қауесет тарады. Ол Крис Додтың президенттік науқанына қаржылай көмек көрсетті. Ньюман бұрын 2008 жылы Билл Ричардсонның президенттік науқанына да қаржы жұмсаған. Ньюман 1963 жылғы 28 тамызда Вашингтондағы шеруге қатысты, сондай-ақ 1970 жылғы 22 сәуірде Манхэттенде өткен алғашқы Жер күні шарасына қатысты. Ньюман жаһандық жылыну туралы алаңдады және оны шешу үшін ядролық энергияны дамытуды қолдады.

Newman was a lifelong Democrat, although he endorsed and voted for Independent candidate John B. Anderson in 1980, who was a liberal Republican, instead of the incumbent Democratic president, Jimmy Carter. For Newman's support of Eugene McCarthy in 1968 (and effective use of television commercials in California) and his opposition to the Vietnam War, Newman was placed nineteenth on Richard Nixon's enemies list, which Newman claimed was his greatest accomplishment. In 1964, he and his wife Joanne Woodward supported Lyndon B. Johnson for president. During the 1968 general election, Newman supported Democratic nominee Hubert Humphrey and appeared in a pre election night telethon for him. He was also described as a "vocal supporter" of gay rights and same sex marriage. Newman linked with the so called Malibu Mafia to promote progressive issues in politics. This was a group of wealthy men in the Greater Los Angeles area who met to discuss politics. Backed by them, Newman and his wife went to Washington in 1976 to speak in favor of breaking up Big Oil into separate components. Newman supported their 1980s effort to establish a bilateral Nuclear Freeze to stop the proliferation of nuclear weapons in the US and the Soviet Union. He said he would stand up for Walter Mondale in the 1984 presidential election as long as there was cold Budweiser and Nuclear Freeze involved. In January 1995, Newman was the chief investor of a group, including the writer E. L. Doctorow and the editor Victor Navasky, that bought the progressive left wing periodical The Nation. Newman was an occasional writer for the publication. Consistent with his work for liberal causes, Newman publicly supported Ned Lamont's candidacy in the 2006 Connecticut Democratic Primary against Senator Joe Lieberman, and was even rumored as a candidate himself, until Lamont emerged as a credible alternative. He donated to Chris Dodd's presidential campaign. Newman earlier donated money to Bill Richardson's campaign for president in 2008. Newman attended the March on Washington on August 28, 1963, and was also present at the first Earth Day event in Manhattan on April 22, 1970. Newman was concerned about global warming and supported nuclear energy development as a solution.

Марапаттар мен құрметтер

Ньюман бес түрлі онжылдықта «Оскар» сыйлығына ұсынылды. Ньюман белгілі бір рөлдер үшін алған сыйлықтарынан өзге, 1986 жылы «көптеген есте қаларлық және әсерлі экрандық ойнаулары» үшін арнайы «Оскар» сыйлығын және 1994 жылы қайырымдылық қызметі үшін Жан Хершольт гуманитарлық сыйлығын алды. 1992 жылы Ньюман мен оның әйелі Джоан Вудворд Кеннеди орталығының құрметті сыйлығымен марапатталды. 1994 жылы жұбайлар Джефферсон сыйлығының жылдық марапаты – мүңкісіздерге ең көп көмек көрсеткендерге арналған мемлекеттік қызмет сыйлығын алды. Ньюман «Ұзақ, ыстық жаз» фильмі үшін Канн кинофестивалінде «Үздік актер» сыйлығын, ал «Ешкімнің кінәсі жоқ» фильмі үшін Берлин халықаралық кинофестивалінде «Күміс аю» сыйлығын жеңіп алды. 2015 жылы АҚШ почта қызметі Ньюманның құрметіне «мәңгілік марка» шығарды, ол 2015 жылдың 18 қыркүйегінде сатылымға түсті. Маркада фотограф Стив Шапироның 1980 жылғы Ньюманның суреті және «Актер/меценат» деген жазу орналасқан. 1970 жылдардан бері Ньюман күні Кенион колледжінде, Бейтс колледжінде, Принстон университетінде және басқа да американдық колледждерде тойланады. Ньюман күні студенттер Ньюманның бір жәшікте 24 сыра бар екендігі және күндізде 24 сағат бар екендігі туралы сөзіне орай, 24 сағат ішінде 24 сыра ішуге тырысады, бұл жай ғана кездейсоқтық емес деп есептейді. 2004 жылы Ньюман Принстон университетінен осы шараны өзінің атымен байланыстырудан бас тартуды сұрады, өйткені ол мұндай мінез-құлқыны қолдамайды. Ол 1980 жылы құрған «Білім беру арқылы зиянды әдеттердің алдын алуға бағытталған» Скотт Ньюман орталығын атап өтті. Принстон университеті бұл шараға қатысы жоқ екенін мәлімдеді, Ньюман күні университет тарапынан демеушілік етілмейді, қолдау көрсетілмейді және ынталандырылмайды, ол студенттер арасындағы ресми емес шара ғана. 2017 жылдың 26 қазанында Пол Ньюманның Rolex Daytona сағаты Нью-Йоркте Phillips Auctions аукционында 17,5 миллион долларға сатылды, бұл оны аукционда сатылған ең қымбат сағаттардың біріне айналдырды. 2022 жылдың 3 қыркүйегінде Коннектикут штатындағы Лейквиллде орналасқан Lime Rock Park жарыс трассасы тарихи 40-шы фестиваль аясында The Uphill-ға дейінгі Esses-тен өтетін трассаның тік бөлігін Пол Ньюман тік жолы деп атады.

Newman was nominated for an Academy Award in five different decades. In addition to awards Newman won for specific roles, he received an honorary Academy Award in 1986 for his "many and memorable and compelling screen performances" and the Jean Hersholt Humanitarian Award for his charity work in 1994. In 1992, Newman and his wife Joanne Woodward were recipients of Kennedy Center Honors. In 1994, the couple received the Award for Greatest Public Service Benefiting the Disadvantaged, an award given annually by Jefferson Awards. Newman won Best Actor at the Cannes Film Festival for The Long, Hot Summer and the Silver Bear at the Berlin International Film Festival for Nobody's Fool. In 2015, the U. S. Postal Service issued a 'forever stamp' honoring Newman, which went on sale September 18, 2015. It features a 1980 photograph of Newman by photographer Steve Schapiro, accompanied by text that reads: 'Actor/Philanthropist'. Since the 1970s, Newman Day is an event celebrated at Kenyon College, Bates College, Princeton University, and some other American colleges. On Newman Day, students try to drink 24 beers in 24 hours, based on a quote attributed to Newman about there being 24 beers in a case, and 24 hours in a day, and that this is surely not a mere coincidence. In 2004, Newman requested that Princeton University disassociate the event from his name, due to the fact that he did not endorse the behavior. He cited his creation in 1980 of the Scott Newman Center, "dedicated to the prevention of substance abuse through education". Princeton disavowed any responsibility for the event, responding that Newman Day is not sponsored, endorsed, or encouraged by the university itself and is solely an unofficial event among students. On October 26, 2017, Paul Newman's Rolex Daytona wristwatch was auctioned in New York by Phillips Auctions for $17.5 million, making it one of the most expensive wristwatches ever sold at an auction. On September 3, 2022, Lime Rock Park, a road course in Lakeville, Connecticut, named the straight of the circuit past the Esses before The Uphill the Paul Newman Straight during the Historic Festival 40.

Пайдаланылған әдебиеттер

Винтерс, Дэвид (2018 ж.). Қатты жігіттер билейді. Пенсакола, Флорида: Indigo River Publishing.