Кіріспе

ешбір Сирия патшасы атағы б.з.д. екінші ғасырда Сирия аймағының барлығын билеген Селевкид патшаларына қатысты пайда болды. Бұл атау Ескі өсиеттің грек тіліне аудармаларында арамей патшаларына да қолданылды, көбінесе Дамаск арамының патшаларын білдірді. Бірінші дүниежүзілік соғыста Осман империясының жеңілісінен кейін, аймақ Франция, Ұлыбритания және 1920 жылдың 8 наурызында Сирия патшасы деп жарияланған Хиджаз ханзадасы Фейсалдың билігіне көшті. Фейсалдың билеуі бірнеше ай ғана созылды, одан кейін Франция оны тақтан түсірді, ал атақ қолданыстан шықты.

Өмірбаян

Сирия термині алғаш рет Геродот б.з.д. V ғасырында Анатолия мен Египет аралығында орналасқан аймақты көрсету үшін қолданған. Эллинистік кезеңнің басталуымен гректер және олардың Селевкид әулеті "Сирия" терминін Жерорта теңізі мен Евфрат өзені арасындағы аймақты атау үшін пайдаланған. Аталған атаудың Темір дәуірінде (б.з.д. 586 жылы аяқталды) осы аймаққа қатысты қолданылуы – қазіргі заманғы практика.

Селевкидтер әулеті

Полибийдің айтуынша, король Антигон I Монофтальмус Сирия патшалығын құрды, оған Коэле Сириясы да кірді. Селевкид патшасы Ұлы Антиох III Паниум шайқасында Птолемей патшалығын жеңді (б.з.д. 200 ж.); ол Мысырдың (Коэле Сириясы) бақылауындағы Сирия жерлерін қосып, оларды өз Сирия жерлерімен біріктірді, осылайша Сирияның барлығын бақылауға алды. Б.з.д. 2 ғасырдан бастап, Полибий мен Посидоний сияқты ежелгі жазушылар Селевкид билеушісін Сирия патшасы деп атай бастады. Бұл атауды патшалар қолданғандығының дәлелі ретінде Менофилдің ұлы Антигонның жазуы келтіріледі, ол өзін «Александрдың адмиралы, Сирия патшасы» деп сипаттаған (Александр – бұл Александр I Баласқа немесе Александр II Забинасқа сілтеме). Портрет Монарх (және өмір сүру мерзімі) Патшалық ету Консорт (және қызмет ету мерзімі) Ата-аналар, теңеушілер және жазбалар Ұлы Антиох III (шамамен б.з.д. 241–187 ж.) 200–187 ж. Лаодике III (200–187 ж.) Эвбея (191–187 ж.) Селевк II Каллиник пен Лаодике II-нің ұлы. Ол өзінен бұрын қайтыс болған үлкен ұлы Антиохты тең патша етіп тағайындады. Антиох III-нің екінші әйелі Полибийдің қарсы еңбегінде айтылады және бұл оқиға талқыланады. Селевк IV Филопатор (шамамен б.з.д. 218–175 ж.) 187–175 ж. Лаодике IV (187–175 ж.) Антиох III пен Лаодике III-нің ұлы. Ол ағасы Антиохтың жесірі Лаодике IV-ке үйленді. Антиох (шамамен б.з.д. 180–170 ж.) 175–170 ж. Үйленбеген Селевк IV пен Лаодике IV-нің ұлы. Министр Гелиодор нақты билікке ие болды, содан кейін Антиохтың сіңлісі Антиох IV оны тең патша етті. Антиох IV Эпифан (шамамен б.з.д. 215–164 ж.) 175–164 ж. Лаодике IV (шамамен б.з.д. 175–шамамен б.з.д. 164 ж.) Антиох III пен Лаодике III-нің ұлы. Ағасының жесіріне үйленді. Антиох V Евпатор (172–161 б.з.д.) 164–162 б.з.д. Үйленбеген Антиох IV Эпифан мен, мүмкін, Лаодике IV-нің ұлы. Оның регенті Лисий нақты билікке ие болды. Димитрий I Сотер (187–150 б.з.д.) 162–150 ж. Селевк IV пен Лаодике IV-нің ұлы. Македонияның Персейінің бұрынғы әйелі Лаодике V-ке үйленген болуы мүмкін. Антиох 150 б.з.д. Димитрий I тағынан түскен жылы соғылған монетадан белгілі; оның кім екені болжамдарға қалдырылды. Александр I Балас (–145 б.з.д.) 150–145 ж. Клеопатра Тея (150–145 ж.) Антиох IV-нің ұлы деп мәлімдеді. Ол Антиохтың Антиохис есімді тоқалдықтан туған заңсыз ұлы болуы мүмкін. Димитрий II Никатор (–125 б.з.д.) 145–138 ж. (бірінші билік) Клеопатра Тея (145–138 ж.) Димитрий I және, мүмкін, Лаодике V-нің ұлы. Бірінші билік; Мысырдың Птолемей VI Филометоры өзінің қызы Клеопатра Теяны Александр I-ден ажырастырып, Димитрийге үйлендірді. Антиох VI Дионис (148 ж.б.д.–142/141 ж.б.д.) 144–142/141 ж.б.д. Үйленбеген Александр I мен Клеопатра Теяның ұлы. Ол Диодот Трифон жариялаған король болды, ол нақты билікке ие болды және соңында Антиохты өлтірді.

Селевкидтер әулеті

Портрет Монарх (және өмір сүру мерзімі) Патшалық ету Консорт (және қызмет ету мерзімі) Ата-аналар, регенттер және жазбалар Антиох VII Сидетес (–129 ж.б.д.) 138–129 ж.б.д. Клеопатра Теа (138–129 ж.б.д.) Деметрий I және, мүмкін, Лаодика V-нің ұлы. Деметрий II парфтар тұтқындағаннан кейін ағасының әйеліне үйленді. Димитрий II Никатор (–125 ж.б.д.) 129–125 ж.б.д. (екінші билік) Клеопатра Теа (129–125 ж.б.д.) Парфтар босатып, Антиох VII Парфияға қарсы шайқаста қаза болғаннан кейін тағы мен әйелін қайта алды. Антиох VIII Грип (–96 ж.б.д.) 128 ж.б.д. (бірінші билік) Димитрий II мен Клеопатра Теаның ұлы. Анасы оны патша етіп, өкіметін орнатуға тырысты. Александр II Забинас (–123 ж.б.д.) 128–123 ж.б.д. Селевкид тегінен шыққанмын деп мәлімдеді. Өзін Димитрий II-ге қарсы патша деп жариялады.

Птолемей әулеті

Портрет монарх (және өмір сүру мерзімі) Патшалық құрған жұбайы (және қызмет мерзімі) Ата-аналары, теңеушілері және жазбаларыКлеопатра Теа (шамамен б.з.д. 165–121 жж.)125–121 жж.б.з.д. Мысырдың Птолемей VI-сы мен Клеопатра II-сінің қызы. Клеопатра Теа билікті өз қолымен қабылдады; ол күйеуі Димитрий II-ні тастап, 125 жылы оның өлтірілуін ұйымдастырды.

Селевкидтер әулеті

Портрет монарх (және өмір сүру мерзімі) Патшалық етуші жұбайы (және қызмет ету мерзімі) Ата-аналар, регенттер және жазбалар Селевк V Филометр (–125 ж.б.д.) 125 ж.б.д. Димитрий II мен Клеопатра Теяның ұлы. Әкесі өлтірілгеннен кейін, анасының қалауына қарсы өзін патша деп жариялады. Антиох VIII Грип (–96 ж.б.д.) 125–96 ж.б.д. (екінші билік) Трифена (124–111 ж.б.д.) Клеопатра Селена (103–96 ж.б.д.) Клеопатра Тея патшайым болып билеуіне наразылық туғандықтан, Антиох VIII-ді бірге билеуші патша етіп тағайындады. Антиох IX Цизицен (–95 ж.б.д.) 114–95 ж.б.д. Антиох VII мен Клеопатра Теяның ұлы. Клеопатра IV-тің көмегімен Антиох VIII-ге қарсы көтерілді. Антиох VIII 96 ж.б.д. қайтыс болды, ал Антиох IX 95 ж.б.д. қайтыс болды; ел Антиох VIII-нің бес ұлы мен Антиох IX-тың ұрпақтары арасындағы азамат соғысына ұшырады. Бұл монархтардың тарихнамасы қиын, әсіресе Селевк VI-ның мұрагерлері туралы мәліметтер шамалы. Димитрий III Эвкаир (–88 ж.б.д.) 96–88 ж.б.д. Антиох VIII мен Трифенаның ұлы. Дамаскіде патша деп жарияланды. Селевк VI Эпифан (–94/93 ж.б.д.) 96–94/93 ж.б.д. Антиох VIII мен Трифенаның ұлы. Антиох IX-ты жеңіп, бірақ көп ұзамай қайтыс болды. Антиох X Евсеб (–92 ж.б.д.) 95–92 ж.б.д. Клеопатра Селена (95–92 ж.б.д.) Антиох IX-ның ұлы және есімі белгісіз бірінші әйелі. Әкесі үшін кек алып, Селевк VI-ны өлтірді. Ол өгей анасына үйленді. Антиох XI Эпифан (–93 ж.б.д.) 94–93 ж.б.д. Антиох VIII мен Трифенаның ұлы. Антиох X-тің қолынан өлтірілді. Филипп I Филадельф (–83 ж.б.д.) 94–84/83 ж.б.д. Антиох VIII мен Трифенаның ұлы. Егіз інісі Антиох XI-мен бірге таққа отырды. Антиох XII Дионис (–84 ж.б.д.) 87–84/83 ж.б.д. Антиох VIII мен Трифенаның ұлы. Тек Дамаскіде ғана билік жүргізді.

Птолемей әулеті

Портрет Монарх (және өмір сүру мерзімі) Патшалық ету Консорт (және қызмет ету мерзімі) Ата-аналар, регенттер және ескертулерКлеопатра Селена (шамамен б.з.д. 135/130 – б.з.д. 69) б.з.д. 83–69 Египеттің Птолемей VIII-і мен оның әйелі Клеопатра III-нің қызы. Клеопатра Селена Антиох XII және Филипп I қайтыс болғаннан кейін өзінің ұлы Антиох XIII-ті патша деп жариялады; ол өзін бірге билеуші етіп орнатқан сияқты.

Селевкидтер әулеті

Портрет монарх (және өмір сүру мерзімі) Патшалық ету Консорт (және қызмет ету мерзімі) Ата-аналар, бірге билегендер және ескертулер Антиох XIII Азиялық (шамамен б.з.д. 94–63 жж.) 83 немесе б.з.д. 83–74 жж. (бірінші патшалық ету) Антиох X және Клеопатра Селенаның ұлы. Мүмкін, оның інісі Селевк VII Филометр бірге билеген болуы мүмкін.

Артаксиада әулеті

Портрет Монарх (және өмір сүру мерзімі) Патшалық ету Консорт (және қызмет ету мерзімі) Ата-аналар, қоса билеушілер және ескертулер Ұлы Тигран (б.з.д. 140–55) б.з.д. 83/74–69 Армения патшасы, Сирияға шабуыл жасады; шабуылдың жылы әлі де даулы және дәстүрлі түрде Аппианның баяндамасына сүйене отырып, б.з.д. 83 жыл деп есептеледі. Шабуыл б.з.д. 74 жыл шамасында болған болуы мүмкін. Армян патшасы Клеопатра Селенаны тұтқынға алып, б.з.д. 69 жылы оны өлтірді, бірақ римдіктер оны сол жылы Сириядан шығуға мәжбүр етті.

Селевкидтер әулеті

Портрет монарх (және өмір сүру мерзімі) Патшалық ету Консорт (және қызмет ету мерзімі) Ата-аналар, регенттер және жазбалар Антиох XIII Азиялық (шамамен б.з.д. 94–63 ж.) 69–67 ж.б.д. (екінші патшалық) Рим генералы Помпей Тигранның кетуінен кейін Антиохты патша ретінде бекітті. Филип II Филоромей (б.з.д. 57 жылдан кейін) 67–65 ж.б.д. Филип I-нің ұлы. Антиохия халқы Антиох XIII-ті Емесаның Сампсицерам I тұтқындағаннан кейін таққа отырғызды. Антиох XIII Азиялық (шамамен б.з.д. 94–63 ж.) 65–64 ж.б.д. (үшінші патшалық) Тұтқыннан босатылып, бір жыл билік еткеннен кейін Помпей оны тақтан түсіріп, Сирияны Рим провинциясы ретінде қосты.

Антоний әулеті

Портрет монарх (және өмір сүру мерзімі) Патшалық етуші жұбайы (және қызмет ету мерзімі) Ата-аналар, бірге билеушілер және ескертулер Птолемей Филадельф (б.з.д. 36 – б.з.д. 30 жылдан кейін) б.з.д. 34 – б.з.д. 30. Ол Марк Антоний мен Египеттің Клеопатра VII-сінің ұлы. Александриялық сыйлықтар кезінде ол Сирияның патшасы деп жарияланды.

Хашимит әулеті

1920 жылы 8 наурызда Хашим әулетінің әміршісі Фейсал, Сирия Ұлттық Конгресінің қолдауымен, өзін Сирия Араб Корольдігінің королі деп жариялады; сол жылдың 24 шілдесінде королдік құлдырады. Сурет аты (және өмір сүру мерзімі) Билеу мерзімі Әйелі (және билеу мерзімі) Стандартты жазбалар Фейсал (20 мамыр 1885 – 8 қыркүйек 1933) 8 наурыз 1920 – 24 шілде 1920 Хузайма бинт Насер (8 наурыз 1920 – 24 шілде 1920) Хұсейн бин Али мен Меккедегі Абдия бинт Абдулланың ұлы.

Арама патшаларына қатысты Киелі кітаптағы қолданыс

Ежелгі Келісімнің грек тіліндегі алғашқы аудармасында (Септуагинта деп аталады) Арам және арамейлер көбінесе Сирия және сириялықтар деп аударылған; сондықтан патша Сирия патшасы деп аталды, және бұл көптеген ағылшын аудармаларында сақталды. Ежелгі Келісімдегі Арам және аудармадағы Сирия көбінесе Арам Дамаск патшалығын білдірді. Кейде басқа арамей аймақтары да Сирия деп аталды. В. Эдвард Гленнидің пікірінше, Арамды Сирия деп аударудың себебі сириялықтарға деген жағымсыз көзқарас болуы мүмкін, себебі аударма жасалған кезде Сирия яһудилердің басты жауы – Селевкидтерге қарасты болды; Арам Дамаск темір дәуірінде, б.з.б. 9 ғасырында яһудилердің жауы болған.

Арама патшалары "Сирия патшалары" деп аталған

Портрет атауы Билік ету мерзімі ЕскертулерРезонб.з.б. 10 ғасыр1 Патшалар кітабының 11:25 аятында "Сирияны билеген" деп айтылған. "Езрон" деп те аталады, ол туралы мәлімет тек Ескі өсиетте бар.Хезион10 ғасыр б.з.б. Оның есімі "Хазиб" деп те аталған. Ол туралы мәлімет тек Ескі өсиетте бар.Бен-Хадад IТек Ескі өсиетте айтылған.Бен-Хадад IIКөптеген діни ғалымдар оны Ассирия деректеріндегі Адад Идримен байланыстырады.Хазаилб.з.б. 842–800 ж.ж. Бәлкім, билікті тартып алған; Ассирия жазбаларында "ешкімнің ұлы" деп сипатталған.Бен-Хадад IIIЕскі өсиетте де, Ескі өсиеттен басқа дереккөздерде де "Бен-Хадад" деген атпен аталған жалғыз патша.Резинб.з.б. 750-ші жылдар – 733 ж.ж.Ассирия жазуларында Рақиян деп аталған.