Кіріспе

18-19 ғасырдағы пруссиялық әскери офицер; Наполеон Франциясына қарсы көтерілістің жетекшісі Фердинанд Баптиста фон Шилл (6 қаңтар 1776 – 31 мамыр 1809) – 1809 жылдың мамыр айында Пруссияның француз билігіне қарсы сәтсіз көтеріліс ұйымдастырған пруссиялық майор. Шиллдің көтерілісі Штральзунд шайқасында аяқталды, сол шайқаста Шилл қаза тапты. 3:1 салмағымен басымдық танытқан Наполеон әскеріне, голланд және дат көмекші әскерлерінің қолдауымен, Шиллдің пруссиялық әскері жеңіліп қалды.

Өмір

Шилл Вильмсдорфта (қазір Банневиц, Саксонияның бір бөлігі) дүниеге келді және он екі немесе он төрт жасында Пруссия армиясының атты әскеріне қабылданды (көздерде әртүрлілік бар). Оның әкесі, Иоганн Георг Шилл, Богемиядан шыққан амбициялы қарапайым адам болды, ол Жеті жылдық соғыс кезінде Австрия мен Саксонияға көрсеткен қызметі үшін аристократиялық "фон" атағына ие болған. Иоганн Георг фон Шилл "Фрайкорп" құрған – жау тылында әрекет ететін атты және атты жаяу әскердің шағын шабуыл жасау тобы, ол белгілі бір деңгейде даңқ пен жетістікке жеткен. Фердинанд фон Шиллдің көптеген кейінгі биографтары оның әкесінің мысалы оның келешек мансабына маңызды әсер еткенін болжайды. Фердинанд фон Шилл Ауерштадт шайқасында жараланған кезде драгун лейтенанты болған. Ол сол шайқас алаңынан Колбергке қашып, 1806-07 жылдардағы атақты қоршауда фрейкорптың қолбасшысы ретінде француз желісінің артында шабуылдар жасап, ерекше көзге түсті. Тільзит шартынан кейін ол майор шеніне көтеріліп, Pour le Mérite орденімен марапатталды және негізінен Колбергтік әскерлерінен құралған гусар полкіне қолбасшылық етті.

Шилл революциясы

1809 жылы Еуропадағы саяси жағдай Шиллге Германияны Наполеон Бонапарттың француз үстемдігінен азат етуге ұмтылуға мүмкіндік беретіндей болды. Ол 1808 жылғы маусымда құрылған, Герхард фон Шарнхорст және Август Нейхардт фон Гнайзенау сияқты көптеген белгілі прус реформаторларын қамтитын, квази-масондық "Сапалылық лигасы" – "Тюгендбундтың" белсенді мүшесі еді. 1809 жылы ол тыйым салынды. Көптеген "Тюгендбунд" басшылары Наполеонның көптеген ұсақ неміс мемлекеттерінен құрған және оның кіші інісі Жером Бонапарт басқарған Вестфалия патшалығы революцияға толы деп сенді. Шилл Вестфалияда Бонапарт режимін құлатуды, ал Австрия, Испания және Ұлыбританияның күш-жігерімен бірге Германиядағы Наполеонның үстемдігінің құлауына әкелуді жоспарлады. Ол маневрлермен шұғылдануы керек деген сылтаумен Берлиннен полкін алып шығып, көтеріліс туын көтерді. Көптеген офицерлер мен жеңіл жаяу әскер ротасы қосылып, алдымен Саксония арқылы оңтүстікке, содан кейін солтүстік-батысқа Вестфалияға қарай жорық жасады. 1809 жылғы 5 мамырда Додендорф ауылында Магдебург гарнизонымен шайқасып, шағын жеңіске жетті. Шиллге қарсы жіберілген Вестфалия әскерлерін жеңу немесе тіпті олардың қатарына қосылу қиын болған жоқ, және оның көтерілісі 2000-нан астам адамға жетті. Алайда, ол жиналған Дания және Голландия әскерлерімен күресуде сәттілікке жете алмады, олар оны біртіндеп солтүстік-шығысқа қарай Балтық теңізіне қарай ығыстырды. Оның ең үлкен қиындығы – Пруссия королі Фридрих Вильгельм III-тің айыптауы еді, ол көтеріліс әлсіз және дайын емес Пруссияны Наполеонға қарсы тағы бір апатты соғысқа тартуы мүмкін деп қорқыды. Мамыр айының соңында, ол әртүрлі жерлерде гарнизондар мен шабуыл жасаушы топтарды қалдырғанымен, Шиллдің негізгі күші Стральзундта қоршауға түсті. Оның қатарында 1500-2000 адамы болды, ал француздардың басшылығындағы 8000-ге жуық Дания және Голландия әскеріне қарсы тұрды.

Бостандық алу сәтсіз

31 мамырда Наполеон әскерлері Штральзундқа шабуыл жасады. Шилл қорғанысы күйреген кезде көшедегі шайқаста қаза тапты. Оның мыңнан астам көтерілісшісі құрлықпен немесе кемемен Пруссияға қашып құтылды, онда офицерлер әскери сотқа тартылып, шендерінен айырылып, түрмеге қамалды (бірақ соңынан барлығы кешірілді). Шиллдің екі бауыры және көтерілісшілердің шағын топтары Швецияға, содан кейін Австрия мен Ұлыбританияға қашып кетті, ал қалғандары өлтірілді немесе тұтқындалды. Француз командирі 570 тұтқынды санады, олардың көпшілігі галереяларға жіберілді. Вестфалиядан дезертир болған 100-ге жуық көтерілісші бөлініп, Брансвикке жеткізілді, онда олардың 14-і ақырында өлім жазасына кесілді. Шиллдің денесі басынан айырылды. Оның мәйіті Штральзундта белгісіз қабірге тасталды. Басы Жером Бонапартқа трофей ретінде жіберілді, бірақ ол оны ерекшеліктер жинаған голландиялық хирургқа сыйлады, және ол 1837 жылға дейін Лейден университетінде сақталды. Содан кейін неміс патриоттары оны Брансвиктегі Шилл ескерткішінің ашылуына алып келді.

Шиллдің он бір офицері

Шиллдің 11 офицері Наполеонның бұйрықтарымен тағдыры шешілгенге дейін бірнеше қалаға топтап әкелінді. Соңында оларды Весел бекінісіне алып барды, онда 16 қыркүйекте көрсетпелі сот өтті және олар атылды. Бұл жас топ трагедиялық батырлар мен шейіттерге айналды, олардың өту жолындағы неміс тілді кез келген қала мен ауылда көпшілік жиналды. Альбрехт фон Веделлдің никелес әйелі Филиппина фон Грисхайм бастаған үлкен хаттар науқаны, сондай-ақ он бір офицердің Пруссия королі Фридрих Вильгельм III-ке "дұшпан қолынан" емес, пруссиялық оқтармен өлім тілеуі, 1813 жылғы неміс азаттық қозғалысын ынталандырған және Пруссияның тәуелсіздігін қайта орнатуға әкелген үгіт құралының бір бөлігі болған аңызды құруға көмектесті. Шиллдің тағы бір жақын серігі өлім жазасынан құтылып, "Он екінші" деп аталды. Лейтенант Генрих фон Веделл Шиллмен бірге Колбергтің қоршауында қызмет еткен. Ол Додендорт шайқасында ауыр жарақат алды және сол жерде қалуға мәжбүр болды. Оны француз әскері тұтқындап, сұраққа тартып алды. Генрих француздықтарға өзінің еркіне қарсы қатысқанын сендіріп, оларды Францияға жіберді, қылмыскер ретінде таңбалады, сегіз ай түрме кемесінде және содан кейін түрме тас қазылымында ауыр еңбек етті. 1812 жылдың басында Ресеймен болатын соғыс күтіліп тұрғандықтан ол босатылды. Ол Карл мен Альбрехт фон Веделлдің туысы болды, олар Везельде атылған он бір Шилл офицерінің арасында болды. Шиллдің тағы бір офицері, швед Фридрих Густав Петерсон Стральзундта оқ жарып өлтірілді.

Мұра

1830 жылдары Шиль бүкіл Германияда батыр ретінде кеңінен танылды. Оған немесе оның бүлікшілеріне арналған ескерткіштер мен тарихи белгілер Везель, Стральзунд, Брауншвейг, Вильмерсдорф, Потсдам, Охлау, Коттбус, Анклам, Гелдерн және Виттенберг қалаларында орнатылды. Әскери бөлімдер оның атымен аталып келді (әсіресе, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вермахттың соңғы дивизиясы, 1945 жылғы сәуірдің соңында құрылған Фердинанд фон Шилл атындағы жаяу әскер дивизиясы), көшелер мен алаңдар осы күнге дейін оның есімін сақтап келеді. Ол туралы неміс тілінде 400-ден астам өмірбаян, роман, пьеса, опера және поэзия жинақтары жарық көрді, сондай-ақ ол оннан астам неміс фильмдерінде бейнеленген, оның ішінде Рудольф Майнерттің 1926 жылғы үнсіз фильмі "Он бір Шилл офицері" және оның 1932 жылғы дыбыстық қайта түсірілімі бар.