Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Польшалық клавесинист және пианист (1879–1959)
Polish harpsichordist and pianist (1879–1959)
Ванда Александра Ландовская (5 шілде 1879 – 16 тамыз 1959) – поляк клавесинист және пианист. Оның өнер орындаулары, оқыту әдістері, жазбалары және әсіресе көптеген дыбыс жазбалары 20 ғасырдың басында клавесиннің танымалдылығын қайта жаңғыртуға зор үлес қосты. 1933 жылы ол Иоганн Себастьян Бахтың «Гольдберг вариацияларын» клавесинде алғаш рет жазды. 1938 жылы Франция азаматтығын алды.
Wanda Aleksandra Landowska (5 July 1879 – 16 August 1959) was a Polish harpsichordist and pianist whose performances, teaching, writings and especially her many recordings played a large role in reviving the popularity of the harpsichord in the early 20th century. She was the first person to record Johann Sebastian Bach's Goldberg Variations on the harpsichord in 1933. She became a naturalized French citizen in 1938.
Еуропадағы өмір
Ландовская Варшавада еврей отбасында дүниеге келді. Оның әкесі заңгер, ал анасы Марк Твенді поляк тіліне аударған тіл білімі болған. Ол төрт жасында фортепианода ойнауды бастады және Варшава консерваториясында аға Ян Клечинский мен Александр Михаловскийтан сабақ алды. Ол бала кезінде өте дарынды деп есептелді. Берлинде Генрих Урбаннан композиция және контрапунктты оқыды, ал Парижде Мориц Мозковскийден жеке сабақтар алды. Ол өнер мансабын Парижде бастады, онда оның сол қаладағы және басқа да еуропалық қалалардағы концерттері сыншылардың жоғары бағасына ие болды. 1900 жылы Парижде поляк фольклорисі және этномузыколог Генри Льюмен қашып кетіп, үйленгеннен кейін, ол Schola Cantorum-да фортепианодан сабақ берді (1900–1912). Кейін Берлин музыка мектебінде клавесиннен сабақ берді (1912–1919). 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, ол шетелдік азамат болғандықтан уақытша ұсталды. 1919 жылдың сәуір айында, Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, күйеуі автокөлік апатында қаза тапты. Ол 1923 жылы Америкада алғаш рет өнер көрсетті, ірі қалаларды аралап, төрт Pleyel Grand Modele de Concert клавесинімен сахнаға шықты, бұл аспаптар жеті жарым футтан астам ұзын болды. Ол үшін бірнеше маңызды жаңа туындылар жазылды: Мануэль де Фалланың «El retablo de maese Pedro» (Мастер Петердің қуыршақ театры) қазіргі заманғы оркестрге клавесиннің қайта оралуын белгіледі. Фалла кейіннен оған клавесинге арналған концерт жазды, ал Франсис Пуленк оған «Концерт шамптр» шығармасын арнады. Ол 1925 жылдан 1928 жылға дейін Кертис музыка институтында сабақ берді. 1925 жылы ол Парижде Ескі Музыка мектебін (École de Musique Ancienne) құрды: 1927 жылдан бастап оның Сен-Леу-ла-Фореттегі үйі ескі музыканы орындау және зерттеу орталығына айналды. Осы кезеңде Ландовская Натали Клиффорд Барнидің салонына жиі барып, әлеуметтік байланыстар жасады және өнер көрсетті. 1940 жылы Сен-Леуден кеткеннен кейін, Оңтүстік Франциядағы Банюльс-сюр-Мер коммунасында, онда оның досы, мүсінші Аристид Майол тұрған, олар Лиссабоннан АҚШ-қа аттанды. Нацистік қауіп уақытша деп ойлап, ол өзімен бірнеше чемоданды ғана алып кетті. Ол 1941 жылдың 7 желтоқсанында Нью-Йоркке келді, сол күні Перл-Харборға шабуыл жасалды. Сен-Леудегі үйі тоналып, аспаптары мен қолжазбалары ұрланды, сондықтан ол Америка Құрама Штаттарына мүлде ештеңесіз келді. 1949 жылы Коннектикут штатының Лейквилл қаласына қоныстанды және АҚШ-та орындаушы және мұғалім ретінде өзін қайта орнатысты, көптеген қалаларды аралап концерттер берді. Оның соңғы қоғамдық өнер көрсетуі 1954 жылы өтті.
Landowska was born in Warsaw to Jewish parents. Her father was a lawyer, and her mother was a linguist who translated Mark Twain into Polish. She began playing piano at the age of four, and studied at the Warsaw Conservatory with the senior Jan Kleczyński and Aleksander Michałowski. She was considered a child prodigy. She studied composition and counterpoint under Heinrich Urban in Berlin, and had lessons in Paris with Moritz Moszkowski. She began her performing career in Paris, where her recitals in that city and other European cities garnered praise from critics. After eloping with and marrying Polish folklorist and ethnomusicologist Henry Lew in 1900 in Paris, she taught piano at the Schola Cantorum there (1900–1912). She later taught harpsichord at the Berlin Hochschule für Musik (1912–1919). When World War I started in 1914, she was interned on the grounds that she was a foreign national. In April 1919, a few months after WWI ended, her husband died in a car accident. She had her American debut in 1923, touring major cities with four Pleyel Grand Modele de Concert harpsichords, which were huge seven and a half foot long instruments with foot pedal controlled registers. A number of important new works were written for her: Manuel de Falla's El retablo de maese Pedro (Master Peter's Puppet Show) marked the return of the harpsichord to the modern orchestra. Falla later wrote a harpsichord concerto for her, and Francis Poulenc composed his Concert champêtre for her. She taught at the Curtis Institute of Music from 1925 until 1928. In 1925, she established the École de Musique Ancienne based in Paris: from 1927, her home in Saint Leu la Forêt became a center for the performance and study of old music. During this time Landowska frequented the salon of Natalie Clifford Barney, to both socialize and perform. After leaving Saint Leu in 1940, sojourning in Banyuls sur Mer, a commune in southern France, where her friend, sculptor Aristide Maillol was living, they sailed from Lisbon to the United States. Believing the Nazi threat to be temporary she had left with only two suitcases. She arrived in New York on 7 December 1941, the date of the attack on Pearl Harbor. Her home in Saint Leu was looted, and her instruments and manuscripts were stolen, so she arrived in the United States essentially with no assets. She settled in Lakeville, Connecticut in 1949, and re established herself as a performer and teacher in the United States, touring extensively. Her last public performance was in 1954.