Кіріспе
Гидроұшақ жарысы (немесе гидро жарысы) – көлдерде, өзендерде және шығанақтарда гидроұшақтарды жарыстырудан тұратын спорт. Ол бірнеше елде танымал көрермендер спорты болып табылады.
Халықаралық кәсіби су асты ұшақтары жарысы
Халықаралық Мотонотикалық Одақ (немесе "UIM", штаб-пәтері Еуропада) гидроплан моторлы қайық жарыстарының көптеген түрлі гидроплан санаттарын санкциялайды. Халықаралық UIM F 125, F 250, F 350 және F 500 Circuit моторлы қайық жарыстары Еуропа, Азия және АҚШ-та өте танымал. UIM-нің O сериялы гидроұшақ Formula Circuit жарыстары әлемдегі ең беделді Professional Racing Outboard (PRO) гидроұшақ жарыстарының бірі болып табылады. Ұлттық моторлы қайық жарысы командалары осы гидроплан жарыстарында ұлттық және халықаралық атақтар үшін бәсекелеседі. Американдық Power Boat Association (APBA) АҚШ-та PRO класындағы ұлттық атақ жарыстарына санкция береді. Кәсіби F сериясы Дүниежүзілік кубок титулы бойынша моторлы қайық жарыстары Еуропа, АҚШ және Батыс Азиядағы жарыс алаңдарында жыл сайын өткізіледі. APBA PRO-ның баламалы сыныптары 125ccH (UIM O 125), 175ccH (UIM O 175), 250ccH (UIM O 250), 350ccH (UIM O 350), 500ccH (UIM O 500), 750ccH (тек APBA) және 1000ccH сыныптары болып табылады. 500 см³ және одан да үлкен көлемді жарыс моторлары бар PRO сыныптары жабық күшейтілген капсуламен, сертификатталған жарыс арматурасымен және жүргізушіге арналған жеке оттегі жүйесімен жабдықталуы тиіс. PRO гидроұшақтарының жылдам кластары (сағатына шамамен 75-120 миль жылдамдықпен) 2 тактілі сыртқы моторларды қолданады, олар жоғары сүзгіленген метанол жарыс отынымен араластырылған таза кастор немесе синтетикалық кастор майлау майымен жұмыс істейді. Метанолмен және бензинмен жұмыс істейтін барлық PRO жарыс сыртқы моторлары тікелей жетекті (айналым жылдамдығын төмендетпейді) және жоғары өнімді, мотоцикл жарысы стиліндегі магнитпен жанастыру және карбюратор жүйелерімен жабдықталған. 125 см³ -тен 1000 см³ дейінгі PRO сериялы гидропландар моторлы қайық жарыстарында бастапқы деңгейлі сыныптар емес. Инвестициялық шығындар ұқсас APBA стандартты және модификацияланған сыртқы жарыс кластарымен салыстырғанда орташа жоғары. K PRO (APBA кіру сыныбы) - бұл модификацияланған, демалысқа арналған сыртқы моторлармен жұмыс істейтін жалғыз PRO гидроұшақ сыныбы; барлық басқа PRO гидроұшақ сыныбы PRO контурлық жарыстар үшін арнайы жобаланған және өндірілген 2 тактілі сыртқы моторларды пайдаланады. PRO сериясы сыныптарының бастапқы деңгейі бензинмен жұмыс істейтін K PRO (тек APBA санкциялайды) және OSY 400 (UIM және APBA санкциялайды). Халықаралық UIM командалары халықаралық F 125-тен F 500 Circuit гидроұшақтарында жарыста табысқа жету үшін, әдетте отбасы мүшелерінен, мотор механиктерінен, корпус жасаушы спонсордан және иесі/жүргізуші командасынан тұратын ресми экипажға ие. Кейбір гидроұшақ корпустарын жасаушылар формула сериясындағы бірнеше команданы демеушілік етеді. PRO сыртқы гидроұшақ корпустары жеңіл ағаштан, композит және гибридтік (ағаш/композит/алюминий) материалдардан жасалған. Аутборттық Performance Craft гидроұшақтары (кейде "тоннельдік қайықтар" деп аталады) - UIM және APBA сыртқы моторлы қайықтар кластарының басқа жарыс сериясы. Гидроұшақ жарыстарының шектеулі кластары - жоғары өнімділіктегі бензинді отынды пайдаланатын моторлы қайықтар.
Гран-прилік су ұшақтары жарысы
Гран-при (GP) – 1500 ат күшіне дейін қуат беретін суперзарядталған үлкен блокты V8 поршеньді қозғалтқыштары бар қайықтар класы. 23-26 футтық кемелер өте жылдам, тік учаскелерде сағатына 273,5 км/сағ (170 миль/сағ) жылдамдыққа жетеді. Осы кластағы қайық жарыстары АҚШ, Канада, Австралия және Жаңа Зеландияда өтеді.
Шексіз гидроұшақ жарыстары
Бұл қайықтардың шексіздігін білдірмейді, бірақ шексіз гидропландар шектеулі гидропландармен салыстырғанда әлдеқайда аз шектеулерге ие. Бұл 30 футтық, 6,800 фунт салмақты қайықтар көбінесе Lycoming T55 L7 турбиналық қозғалтқышымен жабдықталады (бұл қозғалтқыш Вьетнам соғысынан бері CH-47 Chinook әскери тікұшағында қолданылып келеді) және қазіргі шектеулер бойынша 3000 ат күшіне дейін қуат бере алады. T55 L7 қозғалтқышы жоғары жылдамдықты айналу энергиясын тудырады, ол пропеллердің айналуын төмендету үшін 50% жуық айналым жылдамдығын төмендетумен беріліс қорабы арқылы беріледі. Шексіз гидропландар тік учаскелерде 200+ миль/сағат жылдамдыққа жете алады, ал іліктеу кезіндегі орташа айналым жылдамдығы 130–165 миль/сағат аралығында болады. Қазіргі заманғы корпус конструкциялары бал аралы алюминий, шыны талшық, ламинатталған смола және көміртек талшық сияқты композиттік материалдардан жасалады. Вашингтон штатының Кент қаласындағы Гидроплан және жарыс кемелері мұражайындағы көптеген қалпына келтірілген, толыққанды жұмыс істейтін шексіз гидропландар (мысалы, Miss Wahoo және Miss Thriftway реставрацияланған үлгілері) әлі де поршеньді, қатарлы ұшақ қозғалтқыштарын пайдаланады. Шексіз жарыстардың негізгі жарыс жолы H1 Unlimited болып табылады, оның маусымы ақпанның ортасынан қыркүйекке дейін бес жарыстан тұрады. H1 Unlimited жарыстары АҚШ және Таяу Шығыста өтеді.
Қор және модификацияланған сырт жағалаудағы жарыстар
Stock Outboard Racing гидроұшақтар мен рунабуттар немесе монопландарды, сондай-ақ сервистік сыртқы қозғалтқыш басын және тікелей жетекті (яғни, берілісте старт алады, беріліс азайту жоқ) жарысқа арналған төменгі бөлікті пайдаланатын жарыс қозғалтқыштарын қолданады. Осы түріндегі жарыстар келесідей белгіленген сыныптардан тұрады: А класы, В класы, С класы және D класы. Сондай-ақ, 9 мен 16 жас аралығындағы балалар үшін "J" немесе "Жастар" класы бар. Қозғалтқыштардың көлемі ...-ден ...-ға дейін, ал жылдамдық ...-ден ...-ға дейін жетеді. C Stock класында Жапониядағы Киотей қайық жарысында (құмарлыққа салынған ставкалармен) қолданылатын Ямато Мотор Компаниясының қозғалтқыштары жаңартылып, АҚШ-қа жіберіліп, осы сыныптарда жарысқа пайдаланылады. Модификацияланған сыртқы гидроұшақ жарысы сыныптары модификацияланған сыртқы қозғалтқыштармен жабдықталады. Қозғалтқыштарға енгізілетін өзгертулер осы сыртқы гидроұшақ жарыстарының сыныптары үшін APBA категориясының ереже кітабында белгіленген қатаң техникалық талаптармен және жабдықтарды өзгертумен шектеледі. Негізгі және модификацияланған сыртқы кластар дөңгелек немесе үшбұрышты жарыс трассасында "ұшатын" старт алдында 3 минуттық "жылыну" кезеңін өткізеді. Әдетте, жарыстар жабық жарыс трассасының үш айналымынан тұрады. Жүргізушілер ресми старт уақытынан бұрын старт сызығын кесіп өтсе ("пистолетке секіру"), дисквалификацияланады. APBA-ның Stock және PRO гидроұшақ жарыстары сияқты, модификацияланған гидроұшақ жарыстары санатының да өз басқару комитеті мен ережелер кітабы бар.
Қауіпсіздікті жақсарту
Су ұшақтары жарыстарының алғашқы күндері апаттар, тіпті жүргізушілердің өлімі де белгілі бір дәрежеде қалыпты жағдай деп есептелді (бұл ертедегі автожарыстарда да осылай болды). Жылдамдық артқан сайын жүргізушілердің қауіпсіздігіне көбірек мән берілді, дәл қазіргі NASCAR, Formula One, INDYCAR, Grand Prix мотожарыстары және тағы да басқаларындағы жүргізушілердің қауіпсіздігі бағдарламалары сияқты. Халықаралық су ұшақтары жарыстарын басқаратын UIM және APBA ұйымдары қазіргі заманғы қауіпсіздік шаралары мен ережелерді енгізіп, нақтылады. Композиттік талшықтан күшейтілген кевлардан жасалған пилот кабиналары, капсулаға жабысқан жүргізуші модульдері, жақсартылған қауіпсіздік белбеулері (PRO, OPC және шектеулі/шексіз ішкі гидроұшақтарда), апат кезінде шығу люктері және қозғалтқышты тоқтату мүмкіндігі, оттегі жүйесі, ұшақтардағыдай сапалы жел әйнегі, капсула корпустары және баллистикалық соққыға төзімді костюмдер, жақсартылған қалқан/мойын тіреуіші – барлық бұл жетістіктер қазіргі жүргізушілер үшін ұшақтарды және арнайы жеке қорғаныш құралдарын қауіпсіз етеді. Спорттық автожарыс жүргізушісі Джим Даунинг жасаған HANS құрылғысы көптеген сыныптарда міндетті болып табылады, ал болашақта бас пен омыртқаны қорғауға арналған жаңа технологиялар (жоғары G күші кезінде жүргізушінің жоғарғы денесін бақылау және тұрақтандыру) болашақ гидроплан капсулаларының дизайнында сыналып жатыр.