Кіріспе

Британдық судья (1933–2010)

Томас Генри Бингем, Корнхилл бароны Бингем (13 қазан 1933 – 11 қыркүйек 2010) – британдық судья, ол Роллздің шебері, Лорд-бас судья және Жоғары заң лорды қызметтерін реттілікпен атқарды. 2010 жылы қайтыс болғаннан кейін ол өзінің буынының ең көрнекті судьясы деп танылды. Баронша Хейл Ричмондтан Бингемнің Ұлыбритания Жоғарғы сотын құрудағы алғашқы рөлі оның ең маңызды және ұзаққа созылатын мұрасы болуы мүмкін екенін айтты. Уорт Матраверстің Лорд Филипс Бингемді «менің өмірімдегі екі ұлы заңгердің бірі» деп есептеді (контекст бойынша екінші тұлға – Лорд Деннинг). Дэвид Хоуп, Крейгхед бароны Хоуп Бингемді «біздің заманымыздың ең ұлы юрисі» деп сипаттады. 2008 жылы судьялық қызметтен кеткеннен кейін Бингем заңдық тақырыптар бойынша, әсіресе адам құқығы саласында оқыту, жазу және лекция оқуға белсенділік танытты. Оның «Құқықтың үстемдігі» атты кітабы 2010 жылы жарық көрді және ол қайтыс болғаннан кейін 2011 жылғы Оруэлл сыйлығымен марапатталды. Британдық халықаралық және салыстырмалы құқық институты оның құрметіне Бингемнің Құқық үстемдігі орталығын атады.

Ерте өмір

Бингем Лондонның Мэрилебон ауданында дүниеге келген. Оның ата-анасы Томас Генри (1901–1981) және Кэтрин Бингем (қызметтес аты Ваттерсон; 1903–1989) Рейгейтте дәрігерлік тәжірибе жүргізді. Әкесі Белфаста, Лукан графының туысы ретінде дүниеге келді; анасы Ман аралында өскенге дейін Калифорнияда тұрған. Ол Блечинглидегі «Хоторнс» дайындық мектебінде білім алды, онда бас оқушы болды, содан кейін 1947 жылдан бастап Камбрияның жеке мектебі – Седберг мектебінде (Виндер Хаус) оқыды, онда ол «100 жылдағы ең дарынды оқушы» деп сипатталды. Ол тарихты ұнатты, таулы жерлерде серуендеуге бейімділік танытты және Англия шіркеуіне берілді; ол үйдің жетекшісі және мектеп префекті болды. Ол Оксфордтағы Баллиол колледжіне ашық шәкіртақымен қабылданды, алдымен 1952 жылдан 1954 жылға дейін Гонконгта қызмет еткен Корольдік Ольстер атқыштарының екінші лейтенанты ретінде міндетті әскери қызметтен өтті. Ол армиядағы өмірін ұнатты және келесі бес жыл бойы резервтік армияда қызмет етуді таңдамас бұрын әскери мансапты қарастырды. 1954 жылы Оксфордқа барып, бастапқыда философия, саясат және экономиканы оқыды, бірақ екі семестрден кейін тарихқа ауысты. Ол алғашқы Уильям Кулидж ізбасар сыйлығының иегері атанды және 1955 жылдың жазын АҚШ-та өткізді. Ол Оксфордтағы екінші курсында барристер болу ниетімен Грейс Иннге қабылданды. Үшінші курста Баллиолдың жалпы ортақ бөлмесінің президенті болып сайланды. 1957 жылы қазіргі заман тарихы бойынша Гиббс жүлдесін жеңіп алды және емтиханды үздік нәтижемен аяқтады. Сондай-ақ ол All Souls College-те емтихан арқылы шәкіртақы алуға тырысты, бірақ сәтті болмады. Бітіргеннен кейін ол Элдон заңгерінің шәкіртақысы бойынша заңгерлік мансапқа дайындалды және 1959 жылы заңгерлік емтиханды үздік нәтижемен аяқтап, Құрмет грамотасын алды. 1963 жылы ол Сомервиллді бітірген Элизабет Локслиге үйленді, оның атасы Герфордширдегі Норткотт Кортқа ие болған Локсли отбасынан шыққан майор Джеральд Локсли болды; олардың бір қызы Кэтрин Элизабет (1965 жылы туған), сондай-ақ екі ұлы Томас Генри (Гарри, 1967 жылы туған) және Кристофер Тоби (Кит, 1969 жылы туған) болды. Олардың жалғыз қызы Кейт Бингем 1992 жылдан бері сол кездегі консервативті үкімет министрі Джесси Норманға үйленген. 1965 жылы Бингем және оның әйелі Элизабет Поуис округындағы Бофрудқа жақын орналасқан Корнхиллде шағын үй сатып алды; ол 2010 жылы сол жерде қайтыс болды.

Ерте мансап

Бингемді Gray's Inn адвокатурасына қабылдады және ол судья Оуэн Стейбл QC-нің басшылығымен Лесли Скарманның кеңсесінде, 2 Корольдік кеңсесінде стажер адвокат болды, кейін кеңсесі Fountain Court кеңсесіне көшті: бірнеше айдан кейін ол кеңседе тұрақты мүше болуға шақырылды. 1972 жылы ол 38 жасында Корольдің кеңесшісі атағын алды және сол жылы ең жас кеңесші болды, ал 1968 жылдан бастап төрт жыл бойы Еңбек департаментінде тұрақты кеңесші қызметін атқарды. 1974 жылы Фликсборо химия зауытындағы жарылыс салдарынан 28 адамның қаза табуына байланысты сот тергеуіне кеңесші ретінде қатысты. 1977 жылы ол, әлі адвокаттық қызметте жүргенде, сол кездегі Сыртқы істер министрі доктор Дэвид Оуэннің Родезиядағы мұнай компанияларының БҰҰ санкцияларын бұзуы бойынша қоғамдық тергеуді басқаруға тағайындалып, көпшілік назарына ілікті. 1975 жылы рекордер болып тағайындалды, ал 1978 жылы Gray's Inn төрешісі болды. 1980 жылдың сәуір айында 46 жасында Корольдік соттың Жоғары сотының судьясы болып тағайындалды және әдеттегідей рыцарь атағымен Сауда сотына бекітілді. 1986 жылы Апелляциялық сотқа көтеріліп, Жеке кеңеске қосылды. 1991 жылы «Кредит және коммерциялық халықаралық банк» (BCCI) құлдырауына байланысты жоғары деңгейдегі тергеуді жетекшілік етті.

Жоғары сот мансабы

Бингем 1992 жылы Лорд Дональдсонның орнын басып, маңызды реформалар жүргізді, оның ішінде ірі азаматтық істердегі кейбір жеке тыңдауларды алмастыруға бағытталған шаралар да болды. Ол Еуропалық адам құқықтары конвенциясын ағылшын құқығына енгізуді қолдаған алғашқы жоғары дәрежелі судьялардың бірі болды, бұл 1998 жылғы Адам құқықтары туралы заңның қабылдануымен іске асты. Бингем 1996 жылы Лорд Тейлордан кейін Англия мен Уэльстің Бас судьясы болып тағайындалды. Англия мен Уэльсте ол әдеттегі сот отырысындағы ең жоғары дәрежелі судья болды; ол лауазым атауына «және Уэльс» деген сөзді қосуға жеке жауапты болды. 1996 жылдың 4 маусымында ол Корнхилл, Бауруд (Powys графтығы) бароны Бингем ретінде өмірлік пэр болып жарияланды. 2000 жылға дейін Бас судья болып қызмет етті, содан кейін Аға заң лорды болып тағайындалды. Бұл лауазым әдетте ең ұзақ қызмет еткен заң лордына берілетін. Бингемнен кейін Лорд Вулф Бас судья болды, ол 1996 жылы оны Роллз шебері лауазымынан алмастырды. Бингем Лордтар палатасының сот тармағын оның заң шығару функцияларынан бөліп, Ұлыбританияның Жоғарғы сотын құруды ынтамен қолдады, бұл 2005 жылғы Конституциялық реформа туралы заңмен іске асырылды. Ол атқаратын лауазымның атауы 2009 жылдың қазанында сот құрылғаннан кейін, Бингем 2008 жылдың шілдесінде зейнеткерлікке шыққаннан соң «Жоғарғы сот төрағасы» деп өзгертілді. Ол осы соттың алғашқы төрағасы болмағанына «қатты өкінген» деген пікір бар. Бингем шотландық өкілеттік беруден кейін конституциялық мәселелердің және Адам құқықтары туралы заң күшке енгеннен кейін адам құқықтары мәселелерінің жұмыс жүктемесінің артуын бақылады, сондай-ақ 1910 жылдан бері маңызды істер бойынша алғашқы тоғыз судьялық алқаны құрды, оның ішінде 2004 жылдың желтоқсанындағы Бельмарш ісі, ол терроризмге қатысы бар деген күдікпен ұсталған, елдеріне қайтарылмаған шетелдік азаматтарды мерзімсіз ұстау режимін қарады, бұл режим Адам құқықтары туралы заңды бұзуы мүмкін екенін анықтады. Бингем Шагос аралдарының тұрғындарының үйлеріне оралу құқығына кедергі келтіретін Кеңес бұйрығын жою туралы Жоғары сот пен Апелляциялық сот шешімдерін күштен шығару туралы шешімге қарсы дауыс берген екі заң лордының бірі болды. Бингем сондай-ақ Белиз, Сент-Люсия, Сент-Китс және Багам аралдарындағы өлім жазасының конституцияға қайшы екенін растаған Құпия кеңестің сот комитетінің бірнеше шешімдеріне төрағалық етті.

Құрметтер

Бингемге 1994 жылы Оксфорд университеті құрметті азаматтық құқық докторы дәрежесін берді. 2001 жылдан 2008 жылға дейін Бингем Оксфорд университетінің Жоғары басқарушысы қызметін атқарды, бұл академиялық иерархиядағы екінші ең жоғары лауазым. 2003 жылы ол Крис Паттеннен (қазіргі лорд Паттен) кейін канцлер сайлауында екінші орын алды. Бингем 1986 жылдан 2010 жылға дейін Оксфордтың Баллиол колледжінің қонағы болды. Роллдердің шебері ретінде Бингем Қоғамдық жазбалар жөніндегі консультативтік кеңесте, Магна Карта қоры және Тарихи қолжазбалар жөніндегі Корольдік комиссияда қызмет етті. Ол 15 жыл бойы Pilgrim Trust-тың сенімдісі және 2003 жылдан бастап Британ академиясының құрметті мүшесі болды. 2005 жылы ол Knight Bachelor-дан Garter орденіне көтерілді, бұл мәртебе монархтың жеке сыйы және судьяларға сирек беріледі, ол Леди Сомс пен сэр Джон Мейджормен бірге Garter орденінің рыцары-серігі ретінде тағайындалды. Сонымен қатар, ол 2010 жылы оның құрметіне Бингхэмнің құқық үстемдігі орталығын құрған Халықаралық және салыстырмалы құқық институтының президенті және төрағасы болды. 2006 жылдың 16 қарашасында Бингем Кембридж университетінің заң факультетінің Қоғамдық құқық орталығы ұйымдастырған алтыншы жылдық сэр Дэвид Уильямс лекциясын оқыды, лекцияның тақырыбы "Құқық үстемдігі" болды. 2008 жылдың 17 қаңтарында Бингем Саутгемптон университетінде жылдық Хансард лекциясын ұсынды. 2008 жылдың 14 наурызында Бингем Римнің III университетінен құрметті заң ғылымы докторы дәрежесін алды, бұған дейін заң факультетінде "Құқық үстемдігі" тақырыбында Lectio Magistralis дәрісін оқығаннан кейін. 2009 жылы Бингем Ұлыбританияның Reprieve қайырымдылық қорымен қатысты, сондай-ақ Лестер университетінде төртінші жылдық Ян Гродецкий лекциясын оқыды, лекцияның тақырыбы "Лордтар палатасы: оның болашағы" болды.

Зейнеткерлік

Бингем зейнеткерлікке шыққаннан кейін де белсенді қызметін жалғастырды. 2008 жылдың 17 қарашасында, Аға заң лорды қызметінен кеткеннен кейінгі алғашқы маңызды сөйлеуінде, Бингем Британдық халықаралық және салыстырмалы құқық институтында сөз сөйлеп, АҚШ, Ұлыбритания және басқа елдердің 2003 жылы Иракқа жасаған шабуылының заңдылығын жоққа шығарды. Ол Иракқа шабуыл жасау мен оны оккупациялауды "халықаралық құқықтың ауыр бұзушылығы" деп атады және Ұлыбритания мен АҚШ-ты "әлемдік қауіпсіздік күзетшісі" рөлінде әрекет етуде айыптады. 2009 жылдың маусым айында Бингем британдық құқық журналисі Джошуа Розенбергпен халықаралық қатынастардағы құқық үстемдігі тақырыбында сұхбаттасты. Бұл іс-шара Британдық халықаралық және салыстырмалы құқық институтындағы Бингемнің құқық үстемдігі орталығы туралы хабардар ету мақсатымен ұйымдастырылды. Бингемнің осы тақырыптағы ойлары, әсіресе халықаралық қақтығыстардағы кейбір қару түрлеріне тыйым салу мәселесі, The Independent ("Жоғарғы судья: Дронды пайдалану төзбейді") және The Daily Telegraph ("Аға судья: Пилотсыз дронға тыйым салу мүмкін") сияқты газеттерде жарияланды. Бингем Конституция қоғамымен құқық үстемдігі және "Британдық Конституциясына" қатысты мәселелер туралы тағы бір сұхбат берді. Оның "Құқық үстемдігі" атты кітабы 2010 жылы Аллен Лейн баспасында жарық көрді және 2011 жылы әдебиет саласындағы Оруэлл сыйлығына ие болды.

Өлім

2009 жылы өкпе қатерлі ісігімен ауырған (ол темекі шекпеген), Бингем келесі жылы қайтыс болды және Уэльстің Поуис аймағындағы Бофрудтағы Сент-Синог шіркеуіне жерленді. Оның естелік жиыны 2011 жылдың 25 мамырында Вестминстер аббаттығында өтті, онда "Адамнт Нью-Орлеанс" марш оркестрі "When the Saints Go Marching In" әнін орындады.

Мұра

2010 жылы Бингем қайтыс болғанға дейін, Британдық халықаралық және салыстырмалы құқық институты заң үстемдігін бүкіл әлемде насихаттау және нығайтуға толыққанды арналған Bingham Center for the Rule of Law орталығын құрды. 2014 жылдың 7 ақпанындағы сұхбатында Бингемнен кейін заңгерлік істерді қарастыратын аға лорд, Ник Филлипс: "Том Бингем – керемет адам еді, менің ойымша, ол заң саласындағы барлық адамдардан жоғары тұрды, шынымен ерекше болды. Оның ойдың айқындығы мен академиялық білімі тамаша еді. Менің ойымша, көбісі ол өзінің буынының ең ұлы заңгері еді деп айтар еді."