Алтын Жүн ордені: Тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Католиктік ерлік ордені
француздар Алтын Жүн орденінің екі тармағын біріктіруге тырысты
қазіргі грузин наградасы

Catholic order of chivalry

the French attempt to unify both branches of the Order of the Golden Fleece
a modern Georgian award

The Distinguished Order of the Golden Fleece (lang es, Orden vom Goldenen Vlies) is a Catholic order of chivalry founded in Bruges by Philip the Good, Duke of Burgundy, in 1430, to celebrate his marriage to Isabella of Portugal. Today, two branches of the order exist, namely the Spanish and the Austrian Fleece; the current grand masters are King Felipe VI of Spain and Karl von Habsburg, head of the House of Habsburg Lorraine, respectively. The Grand Chaplain of the Austrian branch is Cardinal Christoph Schönborn, Archbishop of Vienna. The separation of the two existing branches took place as a result of the War of the Spanish Succession. The grand master of the order, Charles II of Spain (a Habsburg), had died childless in 1700, and so the succession to the throne of Spain and the Golden Fleece initiated a global conflict. On one hand, Charles, brother of the Holy Roman Emperor, claimed the crown as an agnatic member of the House of Habsburg, which had held the throne for almost two centuries. However, the late king had named Philip of Bourbon, his sister's grandchild, as his successor in his will. After the conclusion of the war in 1714, Philip was recognized as King of Spain, but the hitherto Spanish Netherlands, the old Burgundian territories, fell to the Austrian Habsburgs. Thus the two dynasties, namely the Bourbons of Spain and the Habsburgs of Austria, have ever since continued granting the separate versions of the Golden Fleece. The Golden Fleece has been referred to as the most prestigious and historic order of chivalry in the world. De Bourgoing wrote in 1789 that "the number of knights of the Golden Fleece is very limited in Spain, and this is the order, which of all those in Europe, has best preserved its ancient splendour". Each collar is solid gold and is estimated to be worth around €50,000 as of 2018, making it the most expensive chivalrous order. Current knights of the Spanish order include Emperor Akihito of Japan, former Tsar Simeon of Bulgaria, and Princess Beatrix of the Netherlands, amongst 13 others. Knights of the Austrian branch include 33 noblemen and princes of small territories in Central Europe, most of them of German or Austrian origin.

Алтын Жүн ордені (lang es, Orden vom Goldenen Vlies) – 1430 жылы Бургундия герцогы Филипп Жақсы Португалияның Изабелласына үйленгенін атап өту үшін Брюггеде құрылған католиктік ерлік ордені. Бүгінде орденнің екі тармағы бар: испан және австриялық Жүн; қазіргі ұлы шеберлер – Испания королі Фелипе VI және Габсбург-Лотарин үйінің басшысы Карл фон Габсбург. Австрия тармағының бас капелланы – Вена архиепископы, кардинал Кристоф Шёнборн. Екі қолданыстағы тармақтың бөлінуі Испания мұрагерлік соғысының нәтижесінде болды. Орденнің ұлы шебері, Испания королі Карл II (Габсбург) 1700 жылы баласыз қайтыс болды, сондықтан Испания тағына және Алтын Жүнге мұрагерлік ету бүкіл әлемде дау тудырды. Бір жағынан, қасиетті Рим императорының інісі Карл, Габсбург әулетінің агнатикалық мүшесі ретінде таққа талап етті, бұл әулет шамамен екі ғасыр бойы тақта отырған. Алайда, қайтыс болған король өсиетімен өзінің мұрагері ретінде әпкесінің немересі Филипп Бурбонды көрсеткен. 1714 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Филип Испания королі ретінде танылды, бірақ бұрын испандық Нидерланды, ескі Бургундия аймақтары австриялық Габсбургтарға көшті. Осылайша, Испанияның Бурбон және Австрияның Габсбург әулеттері Алтын Жүннің жеке нұсқаларын беруді одан әрі жалғастырды. Алтын Жүн ордені әлемдегі ең беделді және тарихи ерлік ордені деп есептеледі. Де Бургуан 1789 жылы: «Испанияда Алтын Жүннің рыцарьларының саны өте шектеулі, және бұл Еуропадағы барлық ордендердің ішінде ежелгі дәуірінің салтанатын ең жақсы сақтаған орден» деп жазды. Әрбір мойындық таза алтыннан жасалған және 2018 жылғы мәліметтер бойынша шамамен 50 000 евроға бағаланады, бұл оны ең қымбат рыцарлық орден етеді. Қазіргі испан орденінің рыцарьларына Жапония императоры Акихито, Болгарияның бұрынғы патшасы Симеон және Нидерланды принцессасы Беатрикс, сондай-ақ тағы 13 адам кіреді. Австрия тармағының рыцарьларына 33 ақсүйек және Орталық Еуропадағы шағын аумақтардың князьдері кіреді, олардың көпшілігі неміс немесе австриялық текті.

Испаниялық тәртіп

Бургундия жерлері Испания Габсбургтер империясына қосылғаннан кейін, орденнің билігі Испанияның Габсбург патшаларына өтті және 1700 жылы Испания Габсбургтерінің соңғысы Карл II қайтыс болғанға дейін сонда қалды. Оның орнын Бурбон әулетінен Филип V бағындырды. Филип пен Испания тағына талапкер Габсбург эрцгерцогы Карл арасындағы дау Испания мұрагерлік соғысына және орденнің испан және австриялық тармақтарына бөлінуіне әкелді. Қай жағдайда болсын, Бургундия герцогы ретінде билік иесі тағайындалу хатын француз тілінде жазады. Испания француз әскерлерімен басылып алынған кезде Наполеон мен оның інісі Жозефке Алтын жүн орденін беру тудырған дау Францияның қуғынға түскен королі Людовик XVIII-ді ашуландырып, ол наразылық ретінде мойнын қайтарды. Бұл және Жозеф жасаған басқа да сыйлықтар 1813 жылы Бурбон билігі қайта орнатылғанда Фердинанд патша тарапынан жойылды. Наполеон 15 тамыздағы 1809 жылғы жарлығымен Австрия, Испания және Бургундияға билігін ескере отырып, Үш Алтын жүн орденін құрды. Бұл шешімге Испанияның Жозеф I қарсылық білдірді, сондықтан жаңа орденге тағайындамалар жасалмады. 1812 жылы Испанияның уақытша үкіметі Веллингтон герцогына Алтын жүн орденін берді, бұл Фердинандтың билікті қайта алғанда және Папа Пий VII-нің мақұлдауымен расталды. Осылайша Веллингтон Алтын жүн орденімен марапатталған алғашқы протестант атанды. Кейіннен бұл орден христиан емес тұлғаларға да берілді, мысалы, Таиланд королі Бхумибол Адульядежге. 1833 жылы Изабелла II Испания патшайымы болғанда, әйелдерге мемлекет басшысы болуға рұқсат бермейтін Салика заңына қарсы шығып, жаңа дағдарыс туды. Оның Алтын жүн орденін беру құқығын испан карлистері даулады. Суверенитет испан Бурбон үйінің басшысымен республикалық (1931–1939) және франкистік (1939–1975) кезеңдерде сақталды және бүгінде Испанияның қазіргі королі Фелипе VI-да. 1972 жылы Франсиско Франкоға Алтын жүн орденін беру туралы түсініксіздіктер бар. Орденді оған Инфанте Хайме оның ұлының диктатордың немересі Карменге үйлену тойында заңсыз ұсынды. Франко орденді қабылдаудан бас тартып, оның заңдылығы мен мұрагерлік құқығына сүйенді, Алтын жүн орденін тек Испанияның биліктегі патшасы ғана бере алатынын мәлімдеді. Сонымен қатар, орденді беру құқығы кез келген жағдайда Хайменің інісі, Инфанте Хуанға, оның әкесі Альфонсо XIII Испания тағына мұрагер етіп тағайындағандықтан тиесілі болды. Орденнің рыцарьлары өздерінің аты-жөнінің алдында «Сіздің / Оның Ұлылығы» деген сөздермен аталғанды жөн санайды.

With the absorption of the Burgundian lands into the Spanish Habsburg empire, the sovereignty of the order passed to the Habsburg kings of Spain, where it remained until the death of the last of the Spanish Habsburgs, Charles II, in 1700. He was succeeded as king by Philip V, a Bourbon. The dispute between Philip and the Habsburg pretender to the Spanish throne, the Archduke Charles, led to the War of the Spanish Succession, and also resulted in the division of the order into Spanish and Austrian branches. In either case the sovereign, as Duke of Burgundy, writes the letter of appointment in French. The controversial conferral of the Fleece on Napoleon and his brother Joseph, while Spain was occupied by French troops, angered the exiled king of France, Louis XVIII, and caused him to return his collar in protest. These, and other awards by Joseph, were revoked by King Ferdinand on the restoration of Bourbon rule in 1813. Napoleon created by Order of 15 August 1809 the Order of the Three Golden Fleeces, in view of his sovereignty over Austria, Spain and Burgundy. This was opposed by Joseph I of Spain and appointments to the new order were never made. In 1812, the acting government of Spain conferred the Fleece upon the Duke of Wellington, an act confirmed by Ferdinand on his resumption of power, with the approval of Pope Pius VII. Wellington therefore became the first Protestant to be honoured with the Golden Fleece. It has subsequently also been conferred upon non Christians, such as Bhumibol Adulyadej, King of Thailand. There was another crisis in 1833 when Isabella II became Queen of Spain in defiance of Salic Law that did not allow women to become heads of state. Her right to confer the Fleece was challenged by Spanish Carlists. Sovereignty remained with the head of the Spanish House of Bourbon during the republican (1931–1939) and Francoist (1939–1975) periods, and is held today by the present king of Spain, Felipe VI. There is confusion towards the conferral of the Fleece on Francisco Franco in 1972. The order was illegally offered by Infante Jaime to him on the occasion of his son's wedding to the dictator's granddaughter, Carmen. Franco kindly refused the order on the basis of legitimacy and primogeniture, stating that the Golden Fleece could only be granted by the reigning king of Spain. Moreover, the right of conferral was in any case a prerogative of Jaime's younger brother, Infante Juan, as designated heir to the throne of Spain by his father Alfonso XIII. Knights of the order are entitled to be addressed with the style His/Her Excellency in front of their name.

Австрия (Габсбург) ордені

Австриялық орден испандықтардың саяси қиындықтарына ұшырамады, ол (британдық тәж мұрагері, кейіннен IV Георгты қоспағанда) тек католик патшалары мен дворяндарының құрметіне арналған мәртебе болды. 1740 жылы Мария Тереза таққа отырғанда әйелдер мұрагерлігі мәселесі шешілді, себебі орденнің билігі оған емес, күйеуі Франциске берілді. Орденнің барлық қазынасы, соның ішінде Бургундияның соңғы герцогының «Айнхюрн қылышы» және ғасырлар бойғы ант кресі, онда Киелі Кресттің бөлігі бар, Вена қазынасында сақталады және архив пен ескі белгілер сияқты Габсбургтер тармағының меншігі болып табылады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Австрия монархиясының құлауынан соң Бельгия королі Альберт I орденнің билігі мен қазынасын бұрынғы Габсбургтердің Бургундия жерлерінің билеушісі ретінде өзіне беруді сұрады. Бұл талап Версальдегі жеңімпаз одақтастар тарапынан мұқият қарастырылды, бірақ Испания королі Альфонсо XIII-нің араласуына байланысты қабылданбады. Ол орденді Австрия императоры Карл I атынан иеленді. Нацистік Германия орденді мемлекетке қарсы деп санай отырып, мұрағатпен қоса орденнің барлық қазынасын тәркілеуге тырысты. Гитлер этникалық топтарға, халықтарға, азшылықтарға, діндерге, мәдениеттерге және тілдерге қатысты ғасырлар бойғы Габсбургтердің «өмір сүруге және өмір сүруге мүмкіндік беру» принципін қабылдамады, сонымен қатар әлемде бірегей болып табылатын маңызды өнер туындыларын иеленгісі келді. Гитлер мүлікті тәркілегеннен кейін оны қалай пайдалану керектігін шешуді жоспарлады. 1938 жылы Австрияны аннексиялағаннан кейін орден мәселелеріндегі Габсбургтер өкілі Макс фон Хоэнберг дереу концлагерге жіберілді. 1953 жылы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Австрия Республикасы Габсбургтер әулетіне өз аумағында орденге құқық беруді жалғастырды, атап айтқанда орденнің өз құқықтық тұлғасы бар екенін растады. Нәтижесінде орденнің өзі қазына мен мұрағаттың иесі болып қалады. Орденнің алғашқы күндерінен бастап сақталған тарихи және өнер тұрғысынан құнды қазыналардың ішінде 1401/02 жылғы ант кресі, геральдисттің алтын мойындықтары (1517), орденнің мойындықтары (шамамен 1560), киім-кешектер мен тарихи жәдігерлер бар. Австриялық билік Габсбургтер әулетінің басшысымен бірге сақталады, ол 20 қараша 2000 жылы Отто фон Габсбургпен аға ұлы Карл фон Габсбургке берілді. 30 қараша (Бургундияның қасиетті покровительі – апостол Андрейдің мерекесі) – орденнің күні, онда жаңа мүшелер қабылданады. Өте құнды қазыналар Вена қазынасында және Австрия мемлекеттік мұрағатында сақталады. Бүгінгі күні жаңа рыцарьлар мен офицерлер Венадағы қазынада сақталған «ант кресі» деп аталатын кресттің алдында ант береді. Бұл қымбат тастармен (сапфирлер, рубиндер және жемчугтармен) әсемделген қарапайым алтын крест. Кресттің орталық бөлігінде Киелі Кресттің бөлігі бар, бұл оны қасиетті реликвияға айналдырады.

The Austrian order did not suffer from the political difficulties of the Spanish, remaining (with the exception of the British prince regent, later George IV) an honour solely for Catholic royalty and nobility. The problem of female inheritance was avoided on the accession of Maria Theresa in 1740, as sovereignty of the order passed not to herself but to her husband, Francis. The entire treasure of the order, which also includes the "Ainkhürn sword" of the last duke of Burgundy and the centuries old oath cross, which contains a cross splinter of the True Cross, is located in the Vienna Treasury and, like the archive and the old insignia, is the property of the Habsburg branch. Upon the collapse of the Austrian monarchy after the First World War, King Albert I of Belgium requested that the sovereignty and treasure of the order be transferred to him as the ruler of the former Habsburg lands of Burgundy. This claim was seriously considered by the victorious Allies at Versailles but was eventually rejected due to the intervention of King Alfonso XIII of Spain, who took possession of the property of the order on behalf of the dethroned emperor, Charles I of Austria. Nazi Germany classified the order as hostile to the state and tried to confiscate the entire treasure of the order including the archive. Hitler categorically rejected the centuries old Habsburg principles of "live and let live" in relation to ethnic groups, peoples, minorities, religions, cultures and languages, and also wanted to seize significant works of art that are unique worldwide. Hitler intended to decide on the use of the assets after they had been confiscated. After the annexation of Austria in 1938, Max von Hohenberg, Habsburg representative in the affairs of the order, was immediately sent to a concentration camp. After the Second World War in 1953, the Republic of Austria continued to confirm to the House of Habsburg the right to the Order on its territory, in particular that the Order has its own legal personality. As a result, the order itself remains the owner of the treasure and the archive. The historically and artistically extremely valuable treasure from the early days of the order includes the oath cross from 1401/02, the golden collar of office for the herald (1517), collars of the order (approx. 1560), vestments and historical relics. Sovereignty of the Austrian branch remains with the head of the House of Habsburg, which was handed over on 20 November 2000 by Otto von Habsburg to his elder son, Karl von Habsburg. November 30 (feast day of St. Andrew the Apostle, patron saint of Burgundy) is the day of the order, when new members are accepted into the order. The extremely valuable treasures are in the Vienna Treasury and in the Austrian State Archives. To date, the new knights and officers take the oath in front of the so called "oath cross", which is kept in the treasury in Vienna. It is a simply designed golden cross set with precious stones (sapphires, rubies and pearls). In the central part of the cross there is a splinter of the Holy Cross, which makes it a relic cross.

Бұйрықтың тараулары

Сан Күн Қала Атау Ғибадатхана Билеуші / Ұлы ұстаз I30 қараша 1431 Лилль Сент-Пьер колледждік шіркеуі Бургундияның Филип III II30 қараша 1432 Брюгге Сент-Донациан соборы Бургундияның Филип III III30 қараша 1433 Дижон Сен-Шапель Бургундияның Филип III IV30 қараша 1435 Брюссель Святой Михаил және Святой Гудула соборы Бургундияның Филип III V30 қараша 1436 Лилль Сент-Пьер колледждік шіркеуі Бургундияның Филип III VI30 қараша 1440 Сент-Омер Сен-Бертен аббаттығы Бургундияның Филип III VII30 қараша 1445 Гент Сен-Баво соборы Бургундияның Филип III VIII2 мамыр 1451 Монс Сен-Водру колледждік шіркеуі Бургундияның Филип III IX2 мамыр 1456 Гаага Гроте-Якобскерк Бургундияның Филип III X2 мамыр 1461 Сент-Омер Сен-Бертен аббаттығы Бургундияның Филип III XI2 мамыр 1468 Брюгге Біздің ханымның шіркеуі Бургундияның Шарль I XII2 мамыр 1473 Валенсиен Сен-Поль шіркеуі Бургундияның Шарль I XIII30 сәуір 1478 Брюгге Сен-Сальватор соборы Максимилиан Австрия (орденнің регенті) XIV6 мамыр 1481 'с-Гертогенбос Святой Иоанн соборы Максимилиан Австрия XV24 мамыр 1491 Мехелен Сен-Румбольд соборы Кастилияның Филипп I XVI17 қаңтар 1501 Брюссель Кармелиттер монастырының шіркеуі Кастилияның Филипп I XVII17 желтоқсан 1505 Мидделбург Кастилияның Филипп I XVIIIқазан 1516 Брюссель Святой Михаил және Святой Гудула соборы Испанияның Карл I (Испанияның Карл V, Киелі Рим императоры) XIX5–8 наурыз 1519 Барселона Святой Крест және Святой Эулалия соборы Испанияның Карл I XX3 желтоқсан 1531 Турне Біздің ханымның соборы Испанияның Карл I XXI2 қаңтар 1546 Утрехт Сен-Мартин соборы Испанияның Карл I XXII26 қаңтар 1555 Антверпен Біздің ханымның соборы Испанияның Филипп II XXIII29 шілде 1559 Гент Сен-Баво соборы Испанияның Филипп II

Источник: Livre du toison d'or, онлайн, fols. 4r 66r