Кіріспе
1936 жылғы Армстронг Уитворттың бомбалаушы ұшағы. Армстронг Уитворт А. В.38 Уитли – 1930 жылдардағы британдық орташа бомбардировщик ұшағы. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Корольдік әуе күштерінде (RAF) қызмет еткен үш екі қозғалтқышты, алдыңғы қатардағы орта бомбардировщиктердің бірі болды. Викерс Веллингтон және Хендли Пейдж Хэмпденмен қатар, Уитли 1930 жылдардың ортасында Әуе министрлігінің B.3/34 талапнамасына сәйкес әзірленді және оны орындауға кейін таңдалды. 1937 жылы Уитли ресми түрде RAF эскадрильясының құрамына енді; ол үш орта бомбардировщиктің алғашқысы болды. 1939 жылдың қыркүйегінде соғыс басталғаннан кейін, Уитли RAF жасаған Германия аумағына жасалған алғашқы бомбалау шабуылына қатысты және британдық бомбалаушы ұшақтардың ерте шабуылдарының маңызды бөлігі болды. 1942 жылы ол "Авро Ланкастер" сияқты төрт қозғалтқышты "ауыр" ұшақтармен ауыстырылды. Оның алдыңғы қатардағы қызметіне Жағалау командасымен теңіздік барлау және планер сүйрегіш, оқушы және көліктік ұшақтардың екінші қатардағы міндеттері кірді. Бұл ұшақтар British Overseas Airways Corporation компаниясымен азаматтық жүк тасымалдаушы ретінде де сатып алынды. Ұшақ Армстронг Уитворттың Уитли зауыты орналасқан Ковентри қаласының Уитли ауданының атымен аталды.
The Armstrong Whitworth A. W.38 Whitley was a British medium bomber aircraft of the 1930s. It was one of three twin engined, front line medium bomber types that were in service with the Royal Air Force (RAF) at the outbreak of the Second World War. Alongside the Vickers Wellington and the Handley Page Hampden, the Whitley was developed during the mid 1930s according to Air Ministry Specification B.3/34, which it was subsequently selected to meet. In 1937, the Whitley formally entered into RAF squadron service; it was the first of the three medium bombers to be introduced. Following the outbreak of war in September 1939, the Whitley participated in the first RAF bombing raid upon German territory and remained an integral part of the early British bomber offensive. In 1942 it was superseded as a bomber by the larger four engined "heavies" such as the Avro Lancaster. Its front line service included maritime reconnaissance with Coastal Command and the second line roles of glider tug, trainer and transport aircraft. The type was also procured by British Overseas Airways Corporation as a civilian freighter aircraft. The aircraft was named after Whitley, a suburb of Coventry, home of Armstrong Whitworth's Whitley plant.
Шығу тегі
1934 жылдың шілдесінде Әуе министрлігі B.3/34 талапнамасын жариялады, онда Хэндли Пейдж Хейфорд екі қанатты бомбалаушысын алмастыру үшін ауыр түнгі бомбалаушы/әскер тасымалы ұшағы ізделді. Джон Ллойд, Армстронг Уитворт ұшақтарының бас конструкторы, бұл талапнамаға AW.38 жобасымен жауап беруді шешті, кейіннен Армстронг Уитворттің негізгі зауыты орналасқан жерінің атымен Уитли деп аталды. AW.38 жобасы Армстронг Уитворт AW.23 бомбалаушы-тасымалдау ұшағы жобасының жетілдірілген нұсқасы болды, ол бұрынғы C.26/31 талапнамасы бойынша Бристоль Бомбейден жеңіліс тапқан еді. Уитли – RAF-тің жартылай монокок фюзеляжы бар алғашқы ұшағы, ол өндірісті жеңілдету үшін қабырғалы конструкциямен жасалған. Тағы бір Whitley Mk I, K7208, жоғары жалпы салмақпен жұмыс істеу үшін модификацияланды. Whitley Mk V ұшағының ең көп саны жасалған нұсқасы болды, 1,466 данасы 1943 жылдың маусым айында өндіріс тоқтағанға дейін құрастырылды. Уитлидің алғашқы түрлерінде фюзеляжға және қанаттарға орнатылған бомба бөлімдері болды, олар банжи арқандарымен жабылып тұрды; бомбалау кезінде бомбалардың салмағымен ашылып, банжи арқандарымен жабылатын еді. Tiger қозғалтқышының жетілдірілген үлгілері Whitley-дің кейінірек шыққан кейбір түрлерін жабдықтады; Whitley Mk IV нұсқасынан бастап, Tiger қозғалтқыштары Rolls Royce Merlin IV V12 қозғалтқыштарымен алмастырылды. Мойестің айтуынша, Merlin қозғалтқышын пайдалану Уитлидің өнімділігін едәуір арттырды. Уитли экипажында бес адам болды: ұшқыш, екінші ұшқыш/навигатор, бомба нысаналаушы, радист және артқы қаругер. Ұшқыш пен екінші ұшқыш/навигатор ұшқыш кабинасында қатар отырды, ал радист одан артқа орналасқан. Навигатор өз орнында рельстерге орнатылып, бұрыла алатын болғандықтан, ұшып шыққаннан кейін оның артындағы карта үстелін пайдалану үшін артқа жылжып, солға бұрылатын. Бомбалар фюзеляждың екі бөлімінде, сондай-ақ қанаттардағы 14 кіші бөлімшеде сақталды. Whitley Mk IV-те құйрық және төменгі мұнаралар Nash & Thompson электрмен жұмыс істейтін құйрық мұнарасымен ауыстырылды, онда төрт .303 калибрлі Browning пулеметтері орнатылған. Бұл мұнаралар орнатылғаннан кейін, Уитли артқы шабуылдарға қарсы әлемдегі ең қаруланған бомбалаушыға айналды. Қанаттардың алдыңғы беттері тегіс, жылтыратылған және қысымға төтеп бере алатын металл қаптамадан жасалған; алдыңғы бөлігінен артқы жиекке дейін, сондай-ақ элерон мен бөлінген жақтаулар матамен қапталған. Артқы ұшақтар қанаттармен ұқсас конструкциямен жасалды, қанаттары металл тіректер арқылы фюзеляжға бекітілді; лифтер мен рульдер серво теңгерімдеуші тримдермен жабдықталған. Соғыс басталған кезде 4-топтың ұшақтары әлемдегі жалғыз түнгі бомбалаушы күші болды. Бұл ұшақ RAF бомбалау әскерінің Германияға алғашқы ұшуын жасады. 1940 жылдың 19-20 наурызында Хэмпдендермен бірлесіп, Уитли Германия жерінде алғашқы бомбалауды жүргізді, Хёрнум шабуылындағы су ұшақтар базасын нысанаға алды. Хёрнум шабуылынан кейін Уитлилер Фризия аралдарын жүйелі түрде патрульдеп, кемелер мен су ұшақтарының қызметін бақылады. 1940 жылдың 11-12 маусым түнінде Уитлилер Италияға соғыс жарияланғаннан кейін бірнеше сағат өткен соң, Италияға RAF-тің алғашқы бомбалау рейдін жүргізді. Уитлилер Турин мен Генуяны бомбалады, Италияның солтүстігіне жететін жолда Канал аралдарында жанармай құюдан өтті. 1941 жылдың 10-11 ақпанында Тейт басқарған 51-ші эскадрильяның алты Уитли V ұшағы британдық әскерилер жүргізген алғашқы әуедегі операция Colossus операциясына қатысып, Оңтүстік Италиядағы Трагино су құбырын шабуылдау үшін десантшыларды тасыды. Уитли десантшылар арасында әрқашан танымал болған жоқ, өйткені олар едендегі парашют сияқты контейнер арқылы шығып кететін. Егер бұл дұрыс уақытталмаса, ауа ағыны десантшыны сыртқа шығарып, парашюттің жиегіне соғылып, бетіне жарақаттар келтіруі мүмкін, бұл "Уитли сүйеуі" деп аталды. 1942 жылдың 29-30 сәуір түнінде No. 58-эскадрилья Уитлиді ұшырып, Бельгиядағы Остенд портын бомбалады. Бұл Уитлимен жабдықталған бомбалаушы эскадрильясының соңғы операциялық миссиясы болды. 1942 жылдың соңында Уитли бомбалаушы эскадрильялар үшін алдыңғы қатардағы ұшақ ретінде қызметтен шығарылды және басқа рөлдерге ауыстырылды. 1942 жылдың желтоқсанына дейін арнайы міндеттерді орындайтын эскадрильялар (138 және 161) құрамында жабдықтарды және агенттерді жеткізуді жалғастырды, сондай-ақ әскерлер мен жүктерді тасымалдау, десантшыларды тасымалдау және планерлерді сүйреу үшін қолданылды. Ұзақ қашықтықты жағалаулық командалық Mk VII түрлері соңғы Whitleys-тің алдыңғы қатардағы қызметте қалғандарының бірі болды, 1943 жылдың басына дейін қызметте болды. 1942 жылы Уитлиді бағалағаннан кейін, флоттың әуе күштері 1944 жылдан 1946 жылға дейін Merlin қозғалтқышын басқару және отын ауыстыру процедураларын оқыту үшін бірнеше модификацияланған бұрынғы RAF Mk VII ұшақтарын пайдаланды. Бұл түрлер әдетте Гибралтардан Мальтаға түнгі жеткізу рейстерін жүзеге асырды; бұл маршрут жеті сағатқа созылды және Мальтаға келгендегі Ось күштерінің шабуылдары кезінде қонуды қажет етуі мүмкін еді.
Тірі қалған әуе кемелері
1814 «Уитли» ұшағының толыққанды бір данасы сақталған жоқ. «Уитли» жобасы қолға түскен қалдықтардан бір үлгіні қайта жасап жатыр, ал ұшақ корпусының бір бөлігі Мидленд әуе музейінде (MAM) қойылған, ол музей «Уитлидің» алғашқы рейсі жасалған әуежайдың іргесінде орналасқан.