Кіріспе

1790 жылдардағы жылжымайтын мүлік алаяғы

Язу жері туралы жанжал, Язу алаялығы, Язу жер алаялығы немесе Язу жер дауы – 1790 жылдардың ортасында Джорджия губернаторы Джордж Мэтьюс және Джорджия Бас Ассамблеясы жасаған ірі жылжымайтын мүлік алаялығы. 1794 жылы Джорджия саясаткерлері Язу жеріндегі кең аумақтарды, қазіргі Алабама және Миссисипи штаттарының бөліктерін, саяси жақын тұрғандарға өте төмен бағамен сатты. Сатуға рұқсат берген заң келесі жылы реформаторлар тарапынан күштен шығарылғанмен, оның заңдылығы сотта күдік тудырып, нәтижесінде АҚШ Жоғарғы сотына дейін жетті. Fletcher v. Peck (1810) ісіндегі маңызды шешімде Сот келісімшарттардың күшінде екенін және штаттың бұрынғы жер сатуларын кері күшпен жойлай алмайтынын мәлімдеді. Бұл Жоғарғы Соттың штат заңын жоққа шығарған алғашқы жағдайларының бірі болды және бұл жерге қатысты көптеген талаптарды негіздеді. 1794 жылы штат сатқан жерлердің бір бөлігі жақын арада кінәсіз үшінші тараптарға қайта сатылып, сот процесін күрделендірді. 1802 жылы, даудың жалғасуына байланысты, Джорджия өзінің қазіргі шекарасының батысындағы барлық жерге құқығын АҚШ үкіметіне өткізді. Үкімет ақша төлеп, заңдық жауапкершілікті өз мойнына алды. Жер сатып алуға қатысты талаптар 1814 жылы талаптарды қарау қоры құрылғаннан кейін ғана толық шешілді. Язу жер алаяғы көбінесе шығыс Джорджияда шамамен сол уақытта болған Пайн Барренс спекуляциясымен шатастырылады. Бұл жағдайда, штаттың жоғары лауазымды шенеуніктері бірнеше жер грантын бір парцелге сыйлап, нәтижесінде штаттың жер қорынан әлдеқайда көп жер берілді.

Өмірбаян

Язу жері туралы даудың бастауы АҚШ-тың Джорджия штатының Америка революциялық соғысынан кейін өзінің аумақтық талаптарын бекіту және жерді дамытуға жоғары сұранысты қанағаттандыру ниетінде жатыр. Джорджия талап еткен аумақ батысқа қарай Миссисипи өзеніне дейін созылып, қазіргі Алабама және Миссисипи штаттарының көп бөлігін қамтыды (31° солтүстік ендігінен 35° солтүстік ендігіне дейін, тек осы штаттардың жағалау аймақтарын қоспағанда). Бұл аумақтың бір бөлігі Американың жергілікті халқымен мекенделген, ал оның оңтүстік бөліктері Испания Флоридасының құрамында Испанияның иелігінде болды. Миссисипи өзенінің жағасындағы жерлер, қазіргі Миссисипи штатының Натчез қаласы маңында, Батыс Флориданың британдық басқаруы кезінде қоныстанған және лоялисттердің күшті ықпалына ие болған. Кейбір Джорджия билігі мен алыпсатарлар осы дамыған жерлерді тартып алуға болатынын ойлады.

Бұрынғы даму әрекеттері

Грузияның осы аймақта жерді мекендеуді ұйымдастыруға жасаған алғашқы әрекеті 1784 жылы Масл-Шоалс аймағында Хаустон округін құру туралы ұсыныс болды. Бұл әрекет сәтті болмады, себебі оның басты қолдаушылары қазіргі Шығыс Теннесси штатында Франклин штатын құруға кірісіп кетті. 1785 жылы губернатор Джордж Мэтьюс Бурбон округі туралы заңға қол қойды, ол Миссисипи өзенінен шығысқа және Язу өзенінен оңтүстікке орналасқан Бурбон округін, Грузияны құрады. Бұл аймақ Нэтчез аймағын қамтыды және Испания да таласқан жерлердің ішінде болды. Штат жаңа округке азаматтық және сот қызметкерлерін тағайындады, бірақ федералды үкіметтің қысымымен Грузия 1788 жылы Бурбон округін таратып жіберді. Федералды үкімет Бурбон округіне қарсы болды, себебі испандық талаптар шешілмеген еді, сондай-ақ Чоктоу және Чикасоу тайпаларының осы аймаққа деген талаптары толыққанды жойылмаған болатын. Шамамен 1789 жылы «Біріккен Қоғам» деп аталатын құпия қоғам құрылды; оның мүшелерінің жалғыз мақсаты жерді сатып алу-сату арқылы пайда табу болды. Бұл топ өз мақсаттарына жету үшін Грузия заң шығарушы органына ықпал етуге тырысты. 1789 жылы үш компания құрылды: «Оңтүстік Каролина Язу компаниясы», «Вирджиния Язу компаниясы» (басшысы Патрик Генри) және «Теннесси компаниясы» – олардың барлығы «Біріккен Қоғамның» мүдделерімен Грузия заң шығарушы органынан жер сатып алу үшін құрылған. Губернатор Эдвард Телфейр Язу компанияларына жерді 207 000 долларға, яғни гектарына 1 центтен сату туралы келісімге қол қойды. Бұл жерлер Язу өзенінің сағасынан солтүстікке қарай орналасқан және Миссисипиден шығысқа қарай созылып жатты. 1792 жылы компаниялар құнсызданған ескі валютамен төлеуге тырысқанда келісім күшін жойды, ал штат оны қабылдаудан бас тартты. «Біріккен Қоғамның» бар екендігі де 1792 жылы жарияланды; оның кейбір жетекшілері Грузия жерлерін дамытуға бағытталған әрекеттерді жалғастырып, белсенділік танытты.

Язу жерін сату

1794 жылы төрт жаңа компания құрылды: Джорджия компаниясы, Джорджия Миссисипи компаниясы, Жоғарғы Миссисипи компаниясы және жаңа Теннеси компаниясы. Олардың басшыларына 1789 жылғы сатып алуларда белсенді болған адамдар, сондай-ақ Джеймс Ганн және АҚШ Жоғарғы Сотының судьясы Джеймс Уилсон сияқты жетекші Джорджия саясаткерлері кірді. Бұл компаниялар Джорджия штатының заң шығару жиналысын 500 000 долларға жер сатуға көндірді. Грузияның көптеген шенеуніктері мен заң шығарушыларына осы компаниялардың үлестері немесе сатуға келісім беру үшін пара ұсынылды. 1795 жылдың 7 қаңтарында губернатор Мэтьюс «Язу актісі» деп аталған, жерді сатуға рұқсат беретін заңға қол қойды. Бұл сатып алуларға 1789 жылғы сатып алу әрекетіне түскен жердің көп бөлігі кірді, және оның маңызды бөлігі елдің басқа аймақтарындағы, мәміленің сенімсіздігін білмейтін сатып алушыларға қайта сатылды.

Сатудың күшін жою

Сатудың егжей-тегжейі ашылғанда, халықтың наразылығы кеңінен тарады, адамдар федералды шенеуніктер мен конгрессмендерге қарсылық білдірді. Джаред Ирвин және АҚШ сенаторы Джеймс Джексон реформалық күш-жігерді жетекшілік етті: Ирвин Джорджия штатының губернаторы болып сайланды және қызметке келгеннен кейін екі айдан аспаған уақыт өткен соң, 1796 жылдың 13 ақпанында Язуо заңын жою туралы заңға қол қойды. Штат заңның барлық даналарын өртеп жіберді, бірақ президент Джордж Вашингтонға жіберілген бір данасы сақталды. Джексон сенаторлық қызметінен кетіп, Джорджияның келесі губернаторы лауазымына кандидат болды. Ол сайланды және екі жылдан кейін қызметке кірісті. Бірақ мәселе осымен бітпеді. Штат жер сатып алған адамдарға ақшаны қайтарды, бірақ кейбіреулері ақшаны қабылдамай, жерді өздерінде қалдыруды жөн көрді. Штат олардың талаптарын мойындамады, және бұл мәселе келесі он жыл бойы сотта қарастырылды. 1802 жылы штат федералды үкіметке өзінің қазіргі шекарасының батысындағы барлық жерлерге (Миссисипи территориясы ретінде ұйымдастырылған) және жалғасып жатқан заңдық дауларға құқығын өткізді. Алғашқы компаниялардан жер сатып алған үшінші тарап иелерінің талаптары 1816 жылға дейін толыққанды шешілмеді. Грузия аумағына испандықтардың талаптары 1795 жылғы Сан-Лоренцо шарты арқылы шешілді; ал жергілікті американдықтардың аймаққа деген талаптары 1820 жылдары аяқталған бірқатар шарттар арқылы жойылды. Грузияның сатуды күштен жою әрекетіне қатысты сот таластары 1810 жылы Жоғарғы Сотқа жетті. Флетчер против Пек ісі бойынша шешім – Соттың штат заңын жоққа шығарған алғашқы және маңызды мысалдарының бірі болды, онда сот жерді сатудың міндетті шарт екенін және оны кейінірек қабылданған заңнамамен кері күшімен жоюға болмайтынын шешті.

Пайн Барренс шұғылдандыру

Сол кезеңде "Пайн Барренс" спекуляциясы деп аталған оқиғада, Джорджия штаттарының губернаторлары мен заң шығарушы органы штаттың шығыс бөлігінде бір-біріне қатысты жер берулер жасады, нәтижесінде штаттың ішіндегі жер көлемінен үш есе көп жер берілді. Жер берулер жеке адамдарға белгілі бір шекте берілуі керек болғанымен, штат кейбір адамдарға бірнеше жер беруге келісім берді.