Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Испания империясы мен оның Венесуэладағы отарлары арасындағы қақтығыс (1810–1823)
Conflict between the Spanish Empire and its Venezuelan colonies (1810 23)
Венесуэланың Тәуелсіздік соғысы (1810–1823) – XIX ғасырдың басындағы испандық-американдық тәуелсіздік соғыстарының бірі. Оңтүстік Америкадағы тәуелсіздік қозғалыстары Испанияның Наполеон соғысындағы қиындықтарынан күш алып, Испания империясының бірлігіне қарсы және бөліну үшін азаматтық соғыс жүргізді. 1810 жылдың 19 сәуірінде Висенте Эмпаранның Венесуэланың генерал-капитандығынан мәжбүрлі түрде орнынан алынуынан кейін Жоғарғы Каракас хунтасы құрылды, бұл соғыстың басталуын белгіледі. 1811 жылдың 5 шілдесінде Венесуэланың генерал-капитандығының он провинциясының жетісі Венесуэланың Тәуелсіздік декларациясында тәуелсіздіктерін жариялады. Венесуэланың Бірінші Республикасы 1812 жылғы Каракастағы жер сілкінісі мен 1812 жылғы Ла Виктория шайқасынан кейін жоғалды. Симон Боливар Венесуэланы қайтарып алу үшін «Тамаша науқанға» жетекшілік етіп, 1813 жылы Венесуэланың Екінші Республикасын құрды. Бірақ ол да ұзаққа созылмады, жергілікті көтеріліс пен испан роялистерінің қайта басып алуына ұшырады. Венесуэла тек Боливардың 1819–1820 жылдардағы Жаңа Гранаданы азат ету науқаны аясында ғана Испаниядан тұрақты тәуелсіздікке қол жеткізді (алғашқыда Гран-Колумбияның бір бөлігі ретінде). 1819 жылдың 17 желтоқсанында Ангостура конгресі Гран-Колумбияны тәуелсіз мемлекет деп жариялады. Екі жылдық соғыстан кейін, 1821 жылы Симон Боливар басшылығымен ел Испаниядан тәуелсіздік алды. Венесуэла 2008 жылғы мәліметтер бойынша Колумбия, Панама және Эквадор елдерімен бірге 1830 жылға дейін Гран-Колумбия Республикасының құрамына кірді, содан кейін Венесуэла бөлініп, тәуелді мемлекетке айналды.
The Venezuelan War of Independence (lang es, 1810–1823) was one of the Spanish American wars of independence of the early nineteenth century, when independence movements in South America fought a civil war for secession and against unity of the Spanish Empire, emboldened by Spain's troubles in the Napoleonic Wars. The establishment of the Supreme Caracas Junta following the forced deposition of Vicente Emparan as Captain General of the Captaincy General of Venezuela on 19 April 1810, marked the beginnings of the war. On 5 July 1811, seven of the ten provinces of the Captaincy General of Venezuela declared their independence in the Venezuelan Declaration of Independence. The First Republic of Venezuela was lost in 1812 following the 1812 Caracas earthquake and the 1812 Battle of La Victoria. Simón Bolívar led an "Admirable Campaign" to retake Venezuela, establishing the Second Republic of Venezuela in 1813; but this too did not last, falling to a combination of a local uprising and Spanish royalist reconquest. Only as part of Bolívar's campaign to liberate New Granada in 1819 20 did Venezuela achieve a lasting independence from Spain (initially as part of Gran Colombia). On 17 December 1819, the Congress of Angostura declared Gran Colombia an independent country. After two more years of war, the country achieved independence from Spain in 1821 under the leadership of Simón Bolívar. Venezuela, along with the as of 2008 countries of Colombia, Panama, and Ecuador, formed part of the Republic of Gran Colombia until 1830, when Venezuela separated and became a sovereign state.
Бірінші республика (18101812)
1808 жылы Испанияға француз әскерінің басып кіруі испан монархиясының құлауына әкелді. Испания халқының көп бөлігі Франция императоры Наполеон Бонапарттың інісі Жозеф Бонапартты Испания тағына отырғызуын қабылдамады. Сонымен қатар, Испанияда тұрақты үкімет құру процесі екі жылға созылып, империяның барлық аймақтарында мойындалды. (Толығырақ: Хунта (Пиреней соғысы).) Бұл Америкадағы испан иеліктерінде билік вакуумын тудырып, саяси белгісіздікті күшейтті. 1810 жылдың 19 сәуірінде Каракас қалалық кеңесі испан губернаторы және генерал-капитаны Висенте Эмпаранды қызметтен шеттету үшін сәтті әрекет жасады. Каракаста хунта құрылды, оның үлгісін Венесуэланың басқа провинциялары да қайталады. Бұл тәуелсіздік жариялаудың әсері Венесуэланың барлық аймақтарында бірден сезілді. Венесуэланың қалалары мен кенттері Каракастағы қозғалысты қолдауға немесе одан бас тартуға шешім қабылдады, нәтижесінде Венесуэланың көп бөлігінде де-факто азаматтық соғыс басталды. Каракастағы хунта аймақ үшін үкімет құру мақсатымен Венесуэла провинцияларының конгресін шақырып алды. Бастапқыда хунта да, конгресс те «Фердинанд VII құқықтарын» сақтады, яғни олар өздерін испан монархиясының бір бөлігі деп есептеді, бірақ Иберия түбегіне француз шапқыншылығына байланысты жеке үкімет құрды. Конгресс отырыстарында тәуелсіздікті жақтаған топ тез арада қолдау тапты. Франсиско де Миранда, Венесуэладан ұзақ жылдар бойы кетіп жүрген эмигрант, және Симон Боливар, жас криолло аристократы – екеуі де Ағарту дәуірінің идеяларымен және француз революциясының мысалымен ықпалданды, қозғалысты жетекке алды. Конгресс 1811 жылдың 5 шілдесінде Венесуэланың тәуелсіздігін жариялап, Венесуэла Республикасын құрды. Конгресс 1810 жылдың қараша айында жұмысын бастамас бұрын, хунтаны және, әрі қарай, тәуелсіздікті қолдағандар мен Испаниямен одақты сақтауды қалаған роялистер арасында азаматтық соғыс басталды. Маракайбо және Гуаяна провинциялары мен Коро ауданы Каракас хунтасын мойындамады және Испания үкіметіне адал қалды. Коро және Гуаянаны Республиканың бақылауына қайтаруға жасалған әскери экспедициялар сәтсіз аяқталды. 1811 жылы Валенсияда Республикаға қарсы көтеріліс басып жанылды. 1812 жылға қарай жас Республиканың жағдайы нашарлай түсті. Қаржы жетіспеді, испан регенттігі блокада ұйымдастырды (бірақ британдық және американдық сауда кемелері оны оңай айналып өтті), содан кейін 1812 жылдың 26 наурызында республикалық аймақтарды қиратып жіберген қатты жер сілкінісі болды. Осы қиын жағдайда Мирандаға диктаторлық өкілеттік берілді, бірақ ол капитан Доминго де Монтеверде бастаған роялистердің шабуылын тоқтата алмады. Жылдың ортасында Ла-Виктория шайқасынан кейін Республика құлады. Миранда Монтевердеге бас беріп, 1812 жылдың 25 шілдесінде келісім шартына қол қойды.
The French invasion of Spain in 1808 led to the fall of the Spanish Monarchy. Most subjects of Spain did not accept the government of Joseph Bonaparte, placed on the Spanish throne by his brother, Emperor Napoleon Bonaparte of France. At the same time, the process of creating a stable government in Spain, which would be widely recognized throughout the empire, took two years. (See Junta (Peninsular War).) This created a power vacuum in the Spanish possessions in America, which created further political uncertainty. On April 19, 1810 the municipal council of Caracas headed a successful movement to depose the Spanish Governor and Captain General, Vicente Emparán. A junta was established in Caracas, and soon other Venezuelan provinces followed suit. The reverberations of this act of independence could be felt throughout Venezuela almost immediately. Across Venezuela, towns and cities decided to either side with the movement based in Caracas or not, and de facto civil war ensued throughout much of Venezuela. The Caracas Junta called for a congress of Venezuelan provinces to establish a government for the region. Initially, both the Junta and Congress upheld the "rights of Ferdinand VII," meaning that they recognized themselves to still be part of the Spanish Monarchy, but had established a separate government due to the French invasion of the Iberian Peninsula. As Congress deliberated, a faction proposing outright independence quickly won favor. Persons such as Francisco de Miranda, a long term Venezuelan expatriate, and Simón Bolívar, a young, Criollo aristocrat—both influenced by Age of Enlightenment ideas and the example of the French Revolution—led the movement. The Congress declared Venezuela's independence on 5 July 1811, establishing the Republic of Venezuela. Even before the Congress began its sessions in November 1810, a civil war started between those who supported the juntas, and eventually independence, and royalists who wanted to maintain the union with Spain. Two provinces, Maracaibo Province and Guayana Province, and one district, Coro, never recognized the Caracas Junta and remained loyal to the governments in Spain. Military expeditions to bring Coro and Guayana under the control of the Republic failed. In 1811 an uprising in Valencia against the Republic was successfully suppressed. By 1812 the situation increasingly became aggravated for the young Republic. It was short of funds, Spanish Regency set up a blockade (although it was easily bypassed by British and American merchant ships), and, shortly after, on 26 March 1812, a devastating earthquake affected republican areas. In these desperate moments, Miranda was given dictatorial powers, nevertheless, he was unable to stem the royalist advance headed by Captain Domingo de Monteverde. By midyear, after the Battle of La Victoria, the Republic collapsed. Miranda capitulated to Monteverde and signed an armistice on 25 July 1812.
Екінші республика (1813-1814)
Боливар және басқа да республикашылар испандық Оңтүстік Америка мен Кариб теңізінің басқа аймақтарында қарсылықты жалғастырды немесе елдің ішкі аймақтарында партизандық қозғалыстар ұйымдастырды. 1813 жылы Боливар Жаңа Гранаданың Біріккен провинциялары армиясына қосылды. Бірқатар шайқастарда жеңіске жеткен соң Боливар Жаңа Гранада Конгресінің мақұлдауын алып, Венесуэлаға азат етуші күшті бастап кіруге рұқсат алды, бұл «Тамаша жорық» деп белгілі болды. Сонымен қатар, Сантьяго Мариньо солтүстік-шығыстан тәуелсіз ұйымдастырылған жорықпен шабуыл жасады. Екі күш те роялистердің әскерлерін түрлі шайқастарда, мысалы Альто-де-лос-Годос шайқасында жеңді. Боливар 1813 жылғы 6 тамызда Каракасқа кірді, Венесуэла Республикасының қайта орнатылуын және оның жоғарғы басшылығын жариялады, бірақ бұл Кумандағы Мариньо толыққанды мойындамады, дегенмен екі көшбасшы әскери түрде ынтымақтастық танытты. Ла-Плата және Жаңа Гранада вице-корольдіктерінде креолдар испан билігін салыстырмалы түрде оңай ығыстырды, бұл Каракастың бастапқыда жасағанымен ұқсас болды. Автономиялық қозғалыс Жаңа Гранада арқылы тарады, бірақ ел саяси тұрғыдан біртілді болып қалмады. Богота Испаниядан астананың мәртебесін мұра етті, бірақ роялистер оңтүстік Колумбияда (Попаян және Пасто) бекінді. Кали роялистік аумақтардың солтүстігінде тәуелсіздік қозғалысының бекінісі болды. Картахена Испаниядан ғана емес, Боготадан да тәуелсіздігін жариялады. Боливар Картахенаға келді және жақсы қабылдады, кейін Боготада да осылай болды, онда ол Жаңа Гранаданың Біріккен провинциялары армиясына қосылды. Ол күш жинап, Анды тауларын кесіп, оңтүстік-батыстан Венесуэлаға басып кірді (1813). Оның бас лейтенанты – еріншекті Хосе Феликс Рибас. Анд провинциясы Трухильода Боливар «Өлімге соғыс» декретін шығарды, осы декрет арқылы ол пардоларды және өз ниеттеріне күмән келтіріп жүрген мантуаноларды өз жағына тартуды үміттенеді. Боливар батыста жеңіске жеткен кезде Сантьяго Мариньо мен Мануэль Пьяр, голландтың Кюрасао аралынан шыққан пардо, Венесуэланың шығысында роялистермен сәтті күресіп жатты. Жерін тез жоғалтып (Миранда бір жыл бұрынғыдай), Монтеверде Пуэрто-Кабельоға қашқан, ал Боливар Каракасты басып алып, Республиканы қайта құрды, батысында Боливар басқарған, шығысында Мариньо басқарған екі «мемлекетпен». Бірақ, жорықтардың табысы да, Боливардың декреті де пардолардың тәуелсіздік жолына жаппай қосылуына себеп болмады. Керісінше, жағдай кері болды. Льянос аймағында испан иммигранты каудильо Хосе Томас Бовес, қалпына келтірілген Республикаға қарсы кең таралған пардо қозғалысын бастады. Боливар мен Рибас Венесуэланың мантуанолар бақылауындағы орталық аймағын ұстап, қорғады. Шығыс аймақта роялистер аумақты қайтадан иемденуді бастады. Бір сәтте қиындыққа тап болғаннан кейін Мариньо мен Боливар күштерін біріктірді, бірақ 1814 жылы Бовеске жеңіліп қалды. Республикашылдар Каракасты эвакуациялауға және шығысқа қашуға мәжбүр болды, онда Карупано портында Пьяр әлі де қарсылық көрсетіп тұрды. Пьяр Боливардың жоғарғы басшылығын қабылдамады, сондықтан Боливар тағы да Венесуэладан шығып, Жаңа Гранадаға (1815) барды. (Жаңа Гранададағы Боливар туралы қараңыз). Бұл жолы Республикаға қарсылық Льянерос, яғни испан иммигранты Хосе Томас Бовестің басшылығымен ұйымдасқан, үлкен оңтүстік жазықтардың халқынан келді. Соғыс өзгерді. Льянеролар тәуелсіздік қозғалысын басқарған қалалық және элиталық криоллоларға қарсы болды. Роялистер негрлерге бүлікші плантациялардың карталарын және тізімдерін ұсынды. Льянеро армиясы елдің орталығында патриоттарды талқандады. Ақырында Бовес Каракасқа қарай жорық жасап, республикашыларды елдің шығысына қашуға мәжбүр етті, осылайша екінші республика аяқталды. Венесуэлалық льяностарда Бовес сияқты каудильолармен толы бейнеленген дәстүрлі көрініс жағдайды асыра сілтейді. Бовес Испанияны қолдаған жалғыз каудильо болды және ол Испанияның тұрақты офицері болған Франсиско Томас Моралеспен бірлесіп әрекет етті. Урика шайқасында Бовес қаза тапты, ал Моралес басшылықты өз қолына алып, қалған патриоттық қарсылыққа қарсы операцияларды жүргізді, оның ішінде Рибасты тұтқындау және өлім жазасына кесу де болды. XIX ғасырдың басындағы әдетке сәйкес, Моралес оның басын майға қайнатып (оны сақтау үшін) Каракасқа жіберді. (Мексикадағы Мигель Идальгоның өлім жазасына кесілуі туралы қараңыз.) Бовес көп ұзамай шайқаста қаза тапты, бірақ ел қайтадан роялистердің бақылауына түсті. Морильо Венесуэлаға келді және Моралеспен бірге операцияларды бастады.
Bolívar and other republicans continued the resistance from other parts of the Spanish South America and the Caribbean, or organized guerrilla movements in the interior of the country. In 1813 Bolívar joined the army of United Provinces of New Granada. After winning a series of battles, Bolívar received the approval of the New Granadan Congress to lead a liberating force into Venezuela in what became known as the Admirable Campaign. At the same time, Santiago Mariño invaded from the northeast in an independently organized campaign. Both forces quickly defeated the royalist troops in various battles, such as Alto de los Godos. Bolívar entered Caracas on 6 August 1813, proclaiming the restoration of the Venezuelan Republic and his supreme leadership of it, something which was not fully recognized by Mariño based in Cumaná, although the two leaders did cooperate militarily. In the viceroyalties of La Plata and New Granada the Creoles displaced the Spanish authorities with relative ease, as Caracas had done at first. The autonomous movement swept through New Granada, but the country remained politically disunited. Bogotá inherited the role of capital from Spain, but the royalists were entrenched in southern Colombia (Popayán and Pasto). Cali was a bastion of the independence movement just north of royalist territory. Cartagena declared independence not only from Spain but also from Bogotá. Bolívar arrived in Cartagena and was well received, as he was later in Bogotá, where he joined the army of the United Provinces of New Granada. He recruited a force and invaded Venezuela from the southwest, by crossing the Andes (1813). His chief lieutenant was the headstrong José Félix Ribas. In Trujillo, an Andean province, Bolívar emitted his infamous Decree of War to the Death with which he hoped to get the pardos and any mantuano who was having second thoughts on his side. At the time that Bolívar was victorious in the west, Santiago Mariño and Manuel Piar, a pardo from the Dutch island of Curaçao, were successfully fighting royalists in eastern Venezuela. Quickly losing ground (much as Miranda had a year earlier) Monteverde took refuge in Puerto Cabello, and Bolívar occupied Caracas, re establishing the Republic, with two "states", one in the west headed by Bolívar and one in the east headed by Mariño. But neither the successful invasions nor Bolívar's decree were provoking a massive enrollment of pardos in the cause of Independence. Rather it was the other way around. In the Llanos a populist Spanish immigrant caudillo, José Tomás Boves, initiated a widespread pardo movement against the restored Republic. Bolívar and Ribas held and defended the mantuano controlled center of Venezuela. In the east, the royalists started recovering territory. After suffering a setback, Mariño and Bolívar joined their forces, but they were defeated by Boves in 1814. Republicans were forced to evacuate Caracas and flee to the east, where, in the port of Carúpano, Piar was still holding out. Piar, however, did not accept Bolívar's supreme command, and once again Bolívar left Venezuela and went to New Granada (1815). (See Bolívar in New Granada). Resistance to the Republic this time came from the people of the vast southern plains, the Llaneros, who organized under the command of Spanish immigrant, José Tomás Boves. The war was transformed. The Llaneros had a dislike for the urban and elite Criollos who led the independence movement. Negroes were supplied with maps and lists of rebel plantations by royalists. The Llanero army routed the patriots in the center of the country. Finally Boves marched towards Caracas, forcing the Republicans to flee to the east of the country, ending the second republic. The traditional image of the Venezuelan llanos swarming with caudillos like Boves exaggerates the situation. Boves was the only significant pro Spain caudillo and he was acting in concert with Francisco Tomás Morales, who was a regular officer of Spain. In the Battle of Urica, Boves was killed and Morales took command and carried out mopping up operations against the remaining patriot resistance, which included the capture and execution of Ribas. As was still common in the early 19th century, Morales had his head boiled in oil (to preserve it) and sent to Caracas. (See the Execution of Miguel Hidalgo in Mexico.) Boves died shortly thereafter in battle, but the country had been returned to royalist control. Morillo arrived in Venezuela and began operations with Morales.
Жаңа Гранаданы Испанияның қайтаруы (1815-1816)
Испанияда французға қарсы күштер елді азат етті, ал қайта орналасқан Фердинанд VII Пабло Морильо басшылығындағы үлкен әскери экспедицияны Венесуэла мен Жаңа Гранадаға жіберді. Морильо Испанияның Тәуелсіздік соғысында өзін ерекше көзге түсірген еді. 1816 жылы Морильо мен Моралес басқарған роялистік әскерлер Картахена мен Боготаны басып алды. Жаңа Гранадаға аттанғанша Морильо Бовестің қол астындағы, бірақ Жаңа Гранадаға алып кеткендерінен басқа, көптеген жалдамалы әскерлерді қызметтен босатып жіберді. Мүмкіндіктер шектеулі болғандықтан, кейбір пардостар мен ланеролар оңтүстік Венесуэланың кең далаларында испан билігіне қарсы басталган көтерілістерге қосыла бастады. Сол кезде Боливар британдық көмек алу үшін Ямайкаға теңіз жолымен сапарлады, бірақ одан бас тартты. Одан кейін ол Латын Америкасының тәуелсіздік алған алғашқы республикасы – Гаитиге барды. Гаити президенті Александр Петионның қолдауымен және Курасаодан келген саудагер Луис Брионның теңіз көмегімен Боливар республикалық күштердің басшылығы әлі де толыққанды болмаған Маргарита аралына оралды. Боливармен бірге Гаитиден келген Мариньо жеке экспедицияларын ұйымдастырып, 1817 жылы Кумананы уақытша басып алды. Брион шағын флотты қамтамасыз еткен Боливар Венесуэла жағалауымен батысқа қарай Окумаре-де-ла-Костаға (Лос-Кайос экспедициясы) жүзіп барды, онда Петионның тілегі бойынша құлдықтың жойылғанын ресми түрде жариялады (бірақ бұл орындалмады). Жаңа Гранаданы басып алғаннан кейін Венесуэлаға оралған Моралес республикалық экспедициялық күштерге республикалықтардан әлдеқайда көп әскермен шабуыл жасады. Боливар Брионмен бірге қайтадан Гаитиге қашып кетті. Алайда Пиар мен Грегор Макгрегор, бұрын Жаңа Гранадада белсенді болған шотландтық сарбаз, өз күштерін елдің ішкі аймақтарына жеткізіп, 1816 жылдың қыркүйегінде Эль-Жункалда Моралеске жеңіліс сыйлады, содан кейін Гуаянаға қарай жылжиды. 1815 жылы Бовестің жергілікті ланеро әскері Пабло Морильо басшылығында Испаниядан жіберілген ресми экспедициямен ауыстырылды. Бұл Испания Америкаға жіберген ең ірі экспедиция болды. Венесуэла Куба, Пуэрто-Рико және Испанияға жақын болғандықтан, роялистердің қарсы шабуылының алғашқы нысаны болды. Ланеролар демобилизацияланды немесе экспедициялық бөлімдерге қосылды. Республикалық патриоттар тағы да шашырап кетті, соғыс қайтадан жергілікті сипатқа ие болды. Әртүрлі патриоттық партизандық топтар құрылды, бірақ біріккен басшылыққа, тіпті біріккен стратегияға келісе алмады. Патриоттардың бір тобы Венесуэланың шығысына экспедиция ұйымдастырды, бірақ ол сәтсіз аяқталды. Содан кейін Боливар Мануэль Пьар, тағы бір патриот көшбасшысымен күш біріктіруге тырысты, бірақ олардың арасындағы келіспеушіліктер біріккен республикалық майдан құруға кедері келтірді. Содан кейін Боливар Льяносқа барды, онда Хосе Антонио Паэзбен күш біріктірді, бірақ Венесуэланың орталық бөлігіне жасалған сәтсіз шабуыл Боливарды Апуреге қайта шегінуге мәжбүр етті. Морилло қарсы шабуыл жасап, жеңіске жетті, бірақ Лас-Квесерас-дель-Медио шайқасында жеңілді. Ұзақ мерзімді тұрақсыздық орын алды, онда роялистер көп халық тығын жерлердегі, қалалық солтүстік аймақтарын, ал республикашылар оңтүстіктегі кең, азат далаларды бақылады.
In Spain, anti French forces had liberated the country, and the restored Ferdinand VII sent a large expeditionary force to Venezuela and New Granada under Pablo Morillo, who had distinguished himself during Spain's War of Independence. Royalist forces under Morillo and Morales captured Cartagena and Bogotá in 1816. Before leaving for New Granada Morillo had decommissioned most of the irregular forces that had fought under Boves, except those that he took to New Granada. With little prospects, some pardos and llaneros began to join the rebellions that were breaking out against Spanish rule in the broad plains of southern Venezuela. In the meantime, Bolívar chose to sail to Jamaica to enlist British aid, which was refused. From there, he went to Haiti, which had been the first Latin American republic to become independent. With the support of the Haitian president Alexandre Pétion and with the naval aid of Luis Brión, another émigré, who was a merchant from Curaçao, Bolívar returned to Margarita Island, a secure republican redoubt, but his command of the republican forces was still not firm. Mariño, who had come back with Bolívar from Haiti, headed his own expeditions and succeeded in temporarily capturing Cumaná in 1817. With Brión supplying a small fleet, Bolívar sailed west along the Venezuelan coast to Ocumare de la Costa (the Expedition of Los Cayos), where, in fulfillment of Pétion's request, he officially proclaimed the end of slavery (although this went unheeded). Morales, back in Venezuela after subduing New Granada, attacked the republican expeditionary force with an army that vastly outnumbered the republicans. Bolívar fled, sailing once again to Haiti with Brión. However, Piar and Gregor MacGregor, a Scottish soldier of fortune, who had previously been active in New Granada, managed to escape with their forces into the interior of the country, defeating Morales at El Juncal in September 1816 before moving south to Guayana. Boves's locally raised Llanero army was replaced in 1815 by a formal expedition sent from Spain under the leadership of Pablo Morillo. It was the largest expedition the Spanish had ever sent to the Americas. Venezuela's proximity to Cuba, Puerto Rico and Spain made it the first target of the royalist counterattack. The Llaneros were either demobilized or incorporated into the expeditionary units. The republican patriots found themselves once more dispersed, and again the war took a local character. Different patriot guerrilla bands formed, but could not agree on a united leadership, much less a united strategy. One group of patriots launched an expedition to eastern Venezuela that ended in failure. Bolívar thereafter sought to join forces with Manuel Piar, another patriot leader but differences between them prevented a united republican front. Bolívar then went to the Llanos where he joined forces with José Antonio Páez, but a failed attack on central Venezuela forced Bolivar to retreat back to Apure. Morillo counterattacked successfully but was defeated at the Battle of Las Queseras del Medio. A long term stalemate ensued in which the royalists controlled the highly populated, urban north and the republicans the vast, under populated plains of the south.
Қақтығыстар (1816-1819)
Боливар мен Брион 1817 жылы қайтып оралып, Барселонаны басып алуға тырысты, бірақ испандықтар оларды кері қайтарды. Осы уақытта Пиар мен Мариньо қорғаныссыз Ангостураны (Ориноко өзенінің ең тар және терең бөлігіндегі қала, сол себепті оның аты кейін Сиудад Боливар деп өзгертілді) басып алды. Боливар сол жерге жетіп, тәуелсіздік қозғалысының басшысы болып сайланды. (Осы кезде Боливар Венесуэла туындағы жеті жұлдызға Гуаяна үшін тағы бір жұлдыз қосуды бұйырды, ол бастапқыда тәуелсіздікке қолдау көрсеткен провинциялардың санын білдірді. Боливар Чавес басқарған Венесуэла үкіметінің символикасында маңызды рөл атқарғандықтан, ұзақ уақыттан бері ұмытылған бұл өзгеріс 2006 жылғы тудың жаңа редакциясында қайта жаңғыртылды.) Гуаянаға келген соң Боливар Пьарды тез арада тұтқынға алды, ол өзінің пардо әскерін құруға тырысқан (немесе тырысқаны айыпталған – тарихшылар бұл мәселені әлі де талқылайды), Брион судья болған соттан кейін оны тұтқынға алып, өлім жазасын орындады. Наполеон соғыстарының британдық ардагерлері Венесуэлаға келе бастады, олар кейін Британ легионы деп белгілі болған құрылымның ядросын құрады. Морильо Каракасқа оралды, ал Моралеске Венесуэланың шығысын бақылауға әскер берілді, ол бұл міндетті сәтті орындады. Мориллоның басқындығынан кейін Льяносқа қашқан Франсиско де Паула Сантандер Боливармен кездесіп, күш біріктіруге келісті. Мориллоның тағы бір лейтенанты, экспедициялық күштердің екінші қолбасшысы Мигель де ла Торреге Хосе Антонио Паэз басқарған Апуредегі маңызды көтерілісті басуға бұйрық берілді. Осы уақытта Оңтүстік Американың оңтүстік бөлігінде Хосе де Сан-Мартин чилилік Бернардо О’Хиггинстің маңызды қолдауымен Чилиді азат етуді аяқтады. 1818 жылы Ангостурадағы патриоттар (және Льянос аймағының бір бөлігінде еркін қимылдағандар) мен Морильо (Каракаста бекініп, Венесуэланың шығысында жеңіске жетіп, Льянос аймағында Апуреге дейін операция жүргізген) арасындағы жағдай тоқтап қалды. Осы кезеңде (Маркс айтқандай) Боливар бір шайқастан кейін екіншісінде жеңіліп, уақытты тиімсіз жұмсады, сондай-ақ Ангостурадағы еуропалық офицерлер оны Венесуэланың орталығына шабуыл жасауға итермелегенін айтты. (Боливар мұндай әрекетке тырысты, бірақ Ла Пуэртада жеңілді.) Сол кезде Джеймс Рук Венесуэладағы Боливар армиясында 1000-нан астам еуропалық сарбазға қолбасшылық етті. Бірақ Морильоның күштері көбірек болды, олар испандық әскерлерден ғана емес, испан тәжіне адал пардолардан да құралды. 1819 жылы Боливар Венесуэла мен Жаңа Гранаданы біріктірген Ұлы Колумбия республикасын жариялады. Венесуэлаға жаңа еріктілер келді, бірақ олардың көпшілігі, бұрынғылары сияқты, байлық табуға үміттене жалдамалы әскерлер болды, бірақ бұл үміттері ақталуы қиын болды. Британ үкіметі оларды қолдағанына ешқандай дәлел жоқ, бірақ Испания енді Британияның одақтасы болмағандықтан, оларға кедергі де жасамады. Еуропада Боливардың есімі және Испан Америкасының тәуелсіздік қозғалысы кеңінен танылды, оларға барлық либералды ойлы адамдартың қолдауы болды, Грекияның тәуелсіздігіне де осылайша қолдау көрсетілді, ол да азаттыққа ұмтылып жатқан еді. Морильоның қолы толып, пардолар патриот көшбасшыларына қарай бастады. Венесуэланың шығысындағы науқандар тәуелсіздікке итермеледі, ал Льянос аймағында Паэз Морильо мен Моралесті Апуреде жеңді. Бұл Боливар мен Сантандердің Жаңа Гранадаға басып кіруіне жол ашты, онда Пантано де Варгас шайқасында испандықтар жеңілді, осы шайқаста Британ легионы маңызды рөл атқарды және оның қолбасшысы Рук қаза тапты. Бояка шайқасында (1819) испандықтардың күші Жаңа Гранадада жойылды, оңтүстік аймақтан басқа. Паэз Баринасты басып алды, ал Жаңа Гранададан Боливар Венесуэлаға шабуыл жасады.
Bolívar and Brión returned and tried in 1817 to capture Barcelona, where the Spaniards repulsed them. In the meantime, Piar and Mariño had occupied defenceless Angostura (a city at the narrowest and deepest part of the Orinoco River, hence its name, subsequently changed to Ciudad Bolívar), to where Bolívar headed and was chosen as supreme leader of the independence movement. (It was at this time that Bolívar ordered the addition of a new star for Guayana to the seven stars on the Venezuelan flag, which represented the number of provinces that originally had favored independence. Since Bolívar played a central role in the symbolism of the Venezuelan government led by Chávez, this long forgotten change was revived in the 2006 revision to the flag.) Once in Guayana, Bolívar quickly cashiered Piar, who had been trying (or was accused of trying—historians still debate this) to form a pardo force of his own, by having him arrested and executed after a court martial in which Brión was one of the judges. British veterans of the Napoleonic wars began arriving in Venezuela, where they formed the nucleus of what later became known as the British Legion. Morillo returned to Caracas and Morales was given troops to dominate eastern Venezuela, which he did successfully. Francisco de Paula Santander, a New Granadan who had retreated to the llanos after Morillo's invasion, met with Bolívar and agreed to join forces. Morillo's other lieutenant, the second in command of the expeditionary force, Miguel de la Torre, was ordered to put down a significant rebellion in the llanos of Apure led by José Antonio Páez. At the time in the Southern Cone of South America, José de San Martín had concluded the liberation of Chile with the essential support of the Chilean Bernardo O'Higgins. The year 1818 saw a stalemate between the patriots based in Angostura (and free wheeling in part of the llanos) and Morillo (entrenched in Caracas, triumphant in eastern Venezuela, and operating in the llanos as far as Apure). This is the time during which (according to Marx), Bolívar dilly dallied and lost one skirmish after another, also saying that European officers in Angostura were egging him on to attack the center of Venezuela. (Bolívar did attempt to do so, but suffered defeat at La Puerta.) At the time James Rooke did in fact command over 1,000 European soldiers within Bolívar's army in Venezuela. But Morillo had larger forces, and not just of Spanish line troops but also of pardos still loyal to the Spanish crown. In 1819 Bolívar proclaimed the republic of Great Colombia, which included Venezuela and New Granada. New volunteers arrived in Venezuela, though most, like those that preceded them, were in essence mercenaries probably under the illusion that there were fortunes to be made in Venezuela, which was hardly the case. There is no evidence that the British government was backing them, but since Spain was no longer a British ally, it was not hindering them either. In Europe, generally, Bolívar's name was known as was the Spanish American movement for independence, which had the sympathy of every liberal minded person, as did the independence of Greece, then also in the process of emancipation. Morillo had his hands full and pardos were starting to look towards patriot leaders. Campaigns in eastern Venezuela began turning the tide for independence and in the llanos Páez defeated Morillo and Morales in Apure. This cleared the way for Bolívar and Santander to invade New Granada, where, in Pantano de Vargas, the Spaniards were defeated in a battle in which the British Legion played a central role and its commander, Rooke, was killed in action. In the battle of Boyacá (1819), Spanish power was crushed in New Granada, except in the south. Páez occupied Barinas and, from New Granada, Bolívar invaded Venezuela.
Тәуелсіздікті нығайту
1819 жылы Боливар осы қиын жағдайды шешу үшін үш жыл бұрын Морильоның экспедициялық әскері қайта басып алған Жаңа Гранадаға шабуыл жасады. Боливар Бояка шайқасында роялистерді түпкілікті жеңді. Жаңа Гранада азат болғаннан кейін республикашылар Морильо әскеріне қарсы шабуыл жасау үшін маңызды базаға ие болды. Ангостурада (қазіргі Сиудад Боливар) өткен республикалық конгресс, онда Жаңа Гранададан делегация болды, Жаңа Гранада мен Венесуэланың Колумбия Республикасы құрамына бірігуін жариялады (заманауи деректердегі Ұлы Колумбия), испан монархиясына қарсы біртұтас фронт құру мақсатында. 1821 жылы Ұлы Колумбия армиясы екінші Карабобо шайқасында шешуші жеңіске жетті, одан кейін роялистердің қолында тек Кумана қаласы қалды, ол көп ұзамай түсті, және Пуэрто-Кабельо қаласы, ол 1823 жылғы қазан айында капитуляцияға дейін қоршауға қарсы тұра алды.
In 1819, to break this impasse Bolívar invaded New Granada, which had been reconquered by Morillo's expeditionary force three years earlier. Bolívar decisively defeated the royalists at Boyacá. With the liberation of New Granada, the republicans had a significant base from which to attack Morillo's forces. A republican Congress at Angostura (today Ciudad Bolívar), which already had a small New Granada delegation, declared the union of New Granada and Venezuela in a Republic of Colombia (the Gran Colombia of contemporary accounts) to present a united front against the Spanish Monarchy. In 1821, the Gran Colombian army won a decisive victory at the second Battle of Carabobo, after which the only cities in the hands of the royalist forces were Cumaná, which fell shortly thereafter, and Puerto Cabello, which managed to resist a siege before finally capitulating in October 1823.
Салдары
1823 жылы испандықтар елді қайта басып алу үшін флот жіберді, бірақ Маракайбо көліндегі шайқаста жеңіліске ұшырады. Келесі жылдары Венесуэла әскерлері, Үлкен Колумбия армиясының құрамында Боливар басшылығымен, Жаңа Гранада мен Эквадордың оңтүстік бөліктерін азат ету науқамын жалғастырды. Бұл орындалғаннан кейін, Үлкен Колумбия Перу мен Боливияда испандықтарға қарсы күресін жалғастырды, Хосе де Сан-Мартин сияқты Чили және Аргентина патриоттарының, Оңтүстік Американың оңтүстік бөлігін азат ету жөніндегі күш-жігерін аяқтады.
The Spanish sent a fleet in 1823 to reconquer the country but were defeated at the Battle of Lake Maracaibo. In the following years Venezuelan forces, as part of the army of Gran Colombia, continued campaigning under the leadership of Bolívar to liberate the southern parts of New Granada and Ecuador. Once this was accomplished, Gran Colombia continued its fight against the Spanish in Peru and Bolivia, completing the efforts of Chilean and Argentine patriots, such as José de San Martín, who liberated southern South America.