Колумбия мен Венесуэла тәуелсіздік соғысындағы Болинардың әскери жорығы (1819-1820)

Кіріспе

Венесуэланың Тәуелсіздік соғысындағы әскери науқан (1819–1820)

Боливардың Жаңа Гранаданы азат ету науқаны, сондай-ақ 1819 жылғы Азат ету науқаны Колумбия мен Венесуэланың тәуелсіздік соғыстарының бір бөлігі болды және Симон Боливар жүргізген көптеген әскери науқандардың бірі еді. 1819 жылы Боливар 1816 жылдан бері испандықтардың бақылауында болған Жаңа Гранаданы азат ету үшін Жаңа Гранада және Венесуэла армияларын біріктірді. Боливар өз әскерін су басқан жазықтар арқылы Венесуэладан жүріп өтті және 1819 жылдың маусым айында Касанар провинциясына кірді, 11 маусымда Араукадағы Тамеде Франсиско де Паула Сантандердің күштерімен бірікті. Біріккен патриот әскері 22 маусымда Анд тауларының шығыс сілемдеріне жетіп, қиын жолға кірісті. 6 шілдеде патриоттар Анд тауларынан Сочаға және Жаңа Гранаданың орталық аңғарларына түсті. Ұзақ тынығудан кейін патриоттар испан полковнигі Хосе Мария Баррейро Маньонның роялист армиясының III дивизиясына қарсы бірнеше шайқастар жүргізді. Науқан Бояка шайқасында шешімді жеңіспен аяқталды, онда Боливардың әскері роялист армиясын талқандап, үш күннен кейін Санта-Фе-де-Боготаға жеңіспен кірді.

Боливардың Жаңа Гранададағы (қазіргі Колумбия, Венесуэла, Эквадор және Панама) жеңісі Оңтүстік Американың солтүстігінің тәуелсіздігін қамтамасыз етті. Ол Боливарға Венесуэла мен Колумбиядағы испандықтарды жеңу үшін қажетті экономикалық және адам ресурстарын берді. Боливардың Жаңа Гранада науқаны әскери тарихтың ең батыл науқандарының бірі саналады, замандастары мен кейбір тарихшылар оны 1800 жылы Ганнибалдың немесе Наполеонның Альпі тауларын кесіп өтуімен, ал 1817 жылы Хосе Сан Мартиннің Анд тауларын кесіп өтуімен салыстырады.

Өмірбаян

1815 және 1816 жылдары Испания 1815 жылдың басында Испаниядан генерал Пабло Морильоның басшылығымен Коста-Фирм экспедициялық армиясын орналастырғаннан кейін Жаңа Гранаданың көп бөлігін қайта басып алды. Бұл күш-жігерге Жаңа Гранаданың оңтүстігіндегі генерал Хуан де Самано және оның роялистік әскерлері де көмектесті. Бес жылдық де-факто және ресми тәуелсіздіктен кейін Морильо Санта-Феде роялистік үкіметті қайта орнатты, Хуан де Саманоны вице-король қылып тағайындады және 1816 жылдың соңында армиясының көп бөлігімен Венесуэлаға оралды. 1817 жылға қарай Боливар штабын Венесуэланың оңтүстігіндегі Ориноко аймағына орнатты. Бұл испандықтардың оны оңай ығыстыра алмайтын аймақ болды. Ол негізінен британдық және ирландтық әскерлер мен офицерлерден тұратын бірнеше мың жалдамалы сарбазды тартты, астанасын Ангостурада (қазіргі Сиудад-Боливар) құрды және Льянос аймағының революциялық күштерімен байланыс орнатты. Олардың арасында Хосе Антонио Паэс басқарған венесуэлалық льянерос (ковбойлар) тобы және полковник Франсиско де Паула Сантандер басқарған Жаңа Гранададан шеттетілгендердің тобы болды. Сантандер Жаңа Гранаданың Біріккен провинцияларының қалған күштерінің командирі болды және Боливар армиясына қосылды. Осы күштермен ол Гайанадан науқан бастады, Морильоны батысқа қарай итеріп, оның әскері Каракас қаласына жақынға жетті, бірақ Морильо оларды Ла-Пуэрта шайқасының үшінші шайқасында кері шегіндірді. Бұл жеңілістен кейін Боливар Апуре аймағындағы Льянос қауіпсіздігіне қайтты. 1819 жылдың басында Морильоның әскерлері Боливарды жою мақсатымен Апуре аймағындағы Льяносқа енді. Боливар оларды сәуір айында Лас-Кесерас-дель-Мидио шайқасында жеңіп, Морильоны жаңбыр маусымын күту үшін Калабозоға шегінуге мәжбүр етті. Орталық науқанның сәтсіздігінен кейін стратегияны өзгерту қажет болды, сондықтан Жаңа Гранаданы азат ету үшін әскери науқанды бастау идеясы алыс емес еді. 1818 жылдың 15 тамызында Боливар Жаңа Гранада халқына елде әскери науқан жүргізу ниеті туралы жариялады. Алайда, оның армиясының көп бөлігі Орталық науқанның салдарынан қирады. Егер бұл жоспарды іске асыруға үміт болса, жаңа армияны жинап, ұйымдастырып, оқыту қажет болды. Бұл жұмысқа полковник Франсиско де Паула Сантандер лайық болды. Боливар оны 12 тамызда бригадир-генерал шеніне көтерді, содан кейін оны Жаңа Гранаданың Азат етуші армиясының алғы шебінің командирі етіп тағайындады және 1200 мылтық, киім және басқа да жабдықтармен бірге Касанаре провинциясының Льянос аймағына жіберді. Оның міндеті Жаңа Гранада армиясын құру және оқыту болды. Касанаре испандықтардың ықпалынан тыс болған Жаңа Гранаданың сирек аймақтарының бірі болды және Морильоның қайта басып алуынан қашқан көптеген Жаңа Гранадалықтарға пана берді. Сантандер тағы төрт офицермен бірге 27 тамызда Ангостурадан шығып, 28 қарашада Касанареге келді. Ол келгеннен кейін аймақтағы шағын патриоттық күштердің анархияда екенін, олардың басшылары Хуан Галеа, Антонио Арредондо, Игнасио Мариньо және Рамон Нонато Перес үнемі бір-бірімен соғысып жатқанын көрді. Сантандердің ұйымдастырушылық және басшылық қабілеті осы жерде айқын болды. Ол аймаққа келгеннен кейін әскери басшылар арасындағы шиеленісті басаңдатып, оларды ортақ мақсатқа жету үшін өз билігін қолдана алды. Әскери ережелерді енгізу, қатаң тәртіпті сақтау және жаяу әскер тактикасын білу арқасында Сантандер бірнеше ай ішінде бейтарап партизандық патриоттық күштерді 1200 адамнан тұратын, 2 жаяу әскер батальонынан (Казадорес Константес жаяу әскер батальоны және Жаңа Гранада жаяу әскер батальонының біріншісі) және кавалерия эскадрильясынан тұратын тәртіпті, жауынгерлік күшке айналдыра алды. Ол сондай-ақ дезертирліктің алдын алу үшін рұқсат беру жүйесін енгізу сияқты түрлі стратегияларды іске қосты, бұл оның кейбір әскерлеріне шаруашылықтарына оралып, оларды күтіп-бағуға және мал өсіруге мүмкіндік берді. Саяси жағынан ол аймақтағы негізгі мүдделі тараптармен біріккен провинциялардың үкіметін қайта құру үшін жұмыс істеді. Ол сондай-ақ әскерлеріне Боливарды Венесуэла президенті ретінде мойындатты, Жаңа Гранада мен Венесуэла күштерінің арасындағы одақ үшін және Ангостура конгресіне Касанаре атынан 5 делегат жіберді. Сантандер екі ел арасындағы тұрақты одақ мүмкіндігін жоққа шығарған жоқ, өйткені Жаңа Гранаданы испандықтардан азат ету үшін Венесуэланың қолдауы қажет болды, бірақ Жаңа Гранаданың автономиясын күшейтуге және одақтың екі тең елдің одағы болуын қалады. 1819 жылға қарай жас артиллерия полковнигі Хосе Мария Баррейро Жаңа Гранададағы барлық роялистік әскерлердің командирі болды және Коста-Фирм экспедициялық армиясының үшінші дивизиясының кемінде 4500 жаттығудан өткен әскерімен Корольдік аймақтарда орналасқан. Оның міндеті патшалықты кез келген бүліктерден қорғау және оларға шабуыл жасау болды. Вице-король Самано мен Морильо Касанареде Сантандердің армия құруға жасаған әрекеттері туралы естігенде, Морильо Апуре аймағына енген кезде Баррейроға Сантандерге Касанареде шабуыл жасауға бұйрық берді. Ол 1819 жылдың наурыз айында 1200 әскер мен 540 кавалериядан тұратын күшті жіберді, Анд тауларын кесіп өтіп, Льяносқа жетіп, сәуір айының басында Пореге келді. Бұл науқан сәтсіз аяқталды: роялистік армия нашар дайындықтан шаршап, жабдықтау желісін созып алды, ал Сантандер Льяносқа тереңірек шегінді, нәтижесінде Баррейро Анд тауларының екінші жағына шегінуге және күштерін Тунхада орналастыруға мәжбүр болды, жаңбыр маусымы басталған кезде. Бұл науқанның сәтсіздігі испандықтардың Касанаредегі бүліктерді жою үмітін жойды. Енді үшінші дивизия роялистік армиясы Жаңа Гранаданың орталық бөлігін басып алу қаупінен қорғаумен ғана шектеледі.

During the years 1815 and 1816, Spain had reconquered most of New Granada, after having deployed the Expeditionary Army of Costa Firme under the command of General Pablo Morillo from Spain in early 1815. This effort was also aided by General Juan de Samano and his royalist forces in the south of New Granada. After five years of de facto and official independence, Morillo reestablished Royalist government in Santa Fe, leaving Juan de Samano as Viceroy, and returned to Venezuela with the bulk of his army in late 1816. By 1817, Bolívar had set up his headquarters in the Orinoco region in southern Venezuela. It was an area from which the Spaniards could not easily oust him. There he engaged the services of several thousand foreign soldiers and officers, mostly British and Irish, set up his capital at Angostura (now Ciudad Bolívar) and established liaisons with the revolutionary forces of the Llanos. This included one group of Venezuelan llaneros (cowboys) led by José Antonio Páez and another group of New Granadan exiles led by Colonel Francisco de Paula Santander, who was the commander of the remnant forces that made up the army of the United Provinces of New Granda and would join Bolivar's army. With these forces he began a campaign from Guyana, pushing Morillo westwards where his forces would reach the gates of Caracas, only to be turned back by Morillo at the 3rd Battle of La Puerta. With this defeat Boilvar retreated to the safety of Llanos of the Apure region. In early 1819, Morillo's forces penetrated the llanos of the Apure region with the goal of finishing off Bolivar. Bolivar defeated him at the Battle of Las Queseras del Medio in April, forcing Morillo to retreat to Calabozo, where he would stay to wait out the rain season. After the failure of the Center Campaign a change in strategy was needed, thus the possibility of launching a military campaign to liberate New Granda was not a far fetched idea. On August 15 1818 in a proclamation Bolivar announced to the peoples of New Granada his intention to launch a military campaign in their country. However most of his army was in tatters as a result of the Center Campaign, if there was any hope of carrying out this plan a new army would need to be raised, organized, and trained in order for any chance of success. The man for the job would none other than Colonel Francisco de Paula Santander, who Bolivar had just promoted to Brigadier General on August 12, this would be followed by naming him Commander of the Vanguard of the Liberator Army of New Granada and dispatching him to the Llanos of the Casanare Province along with 1,200 muskets, uniforms, and other supplies, with the mission of creating and training a New Granadan army for a future campaign to liberate New Granada. Casanare was one of the few areas of New Granada that was free Spanish presence, it harbored many of the New Granadans who had fled Morillo's reconquest. Santander along with four other officers departed Angostura on August 27 arriving in Casanare on November 28, upon arriving he found the small Patriot forces in the region in a state of anarchy with their leaders Juan Galea, Antonio Arredondo, Ignacio Mariño, and Ramon Nonato Perez constantly fighting each other. It would be here that Santander's organizational and leadership skills would shine, as upon arriving to the region he was able to calm the tensions amongst the military leaders in the region and impose his authority to get them to work towards a common goal. Through the implementation of his military regulations, strict discipline, and knowledge of infantry tactics, over the course of several months Santander was able to transform a band of irregular guerrilla patriot forces into a disciplined regularized fighting force of around 1,200 men composed of 2 line infantry battalions the first being the Cazadores Constantes Infantry Battalion and the First of the Line New Granadan Infantry Battalion along with a cavalry squadron. He would also implement a wide variety of strategies to prevent desertion, such as implementing a permit system to allow some of his men to return to their farms and help tend them and herd cattle. On the political side worked the main stakeholders in the region to reestablish the government of the defunct United Provinces in the form of a provisional government. He also had his troops recognize the authority of Bolivar as President of Venezuela for the eventual union between New Granadan and Venezuelan forces as well as the sending of 5 delegates that would represent Casanare in the Congress of Angostura. While Santander did not discard the possibility of a permanent union between the two countries, as Venezuelan support would be a necessity in order to liberate New Granada from the Spanish, he sought emphasize New Granadan autonomy and that the union be of two equals. By 1819, the young artillery Colonel José María Barreiro was the military commander of all royalist troops in New Granada, and counted with at least 4,500 trained soldiers of the III Division of the Expeditionary Army of Costa Firme scattered throughout the Kingdom. Since assuming command, his mission was both to attack and defend the kingdom against any rebel threat. As both Viceroy Samano and Morillo heard reports of Santander's efforts to organize an army in Casanare, at the same time that Morillo penetrated the Apure region in Venezuela, Barreiro was instructed by him to attack Santander in Casanare. He deployed a force of 1,200 men and 540 cavalry in March 1819, crossing the Andes and arriving in the llanos and reaching Pore in early April. This campaign was unsuccessful: the Royalist Army became exhausted as it was badly prepared for the campaign and began to stretch their supply lines thin as Santander withdrew deeper into the llanos, eventually forcing Barreiro to withdraw to the other side of the Andes and garrison his forces in Tunja as the rainy season set in. The failure of this campaign destroyed the Spanish hopes for the destruction of the rebel threat in Casanare, from now on the III Division of the Royalist Army would limit itself to defending central New Granada from the potential threat of Invasion.

Үгіт-насихат

Боливар операцияны 1818 жылдың соңы мен 1819 жылдың басында Ангостура конгресі өзінің мәселелерін қарастыра бастағаннан кейін және оны Венесуэла президенті етіп қайта тағайындағаннан кейін жоспарлады. Егер Боливар Жаңа Гранаданы азат ете алса, ол аймақтағы роялистік күштердің басшысы генерал Пабло Морильоға қарсы күресу үшін жаңа базаға ие болып, Венесуэладағы соғыстың тұйыққа тірелуін аяқтамақ. Орталық Жаңа Гранада үлкен үміттерді ұсынды, себебі Венесуэладан айырмашылығы, ол жақында ғана Морильо тарапынан басып алынған және алты жылдық тәуелсіз үкімет тәжірибесіне ие болған. Сондықтан, роялистік көзқарас онда күшті болған жоқ. Бірақ, жақсы дайындалған және жабдықталған роялистік армияға қарсы бастама көтеріп, жеңіске жету қиын болар еді. Оны таңқалдыру үшін Боливар ұсынған жоспар жаңбырлы маусымда, Льянос аймағының бір метрге дейін суға батқанда және науқан маусымы аяқталғанда Орталық Жаңа Гранадаға енуді, Кордильера Ориенталды Салина өтегі арқылы, Тунха провинциясынан өтіп, содан кейін астана Санта-Феге қарай жорық жасауды көздеді. Жеңіске жету үшін Орталық Жаңа Гранадаға жылдам ену қажет болды. Бұл Паэс басқаратын диверсиялық күштермен бірге жасалатын болады, олар Кукута маңында Жаңа Гранадаға шабуыл жасап, Баринас, Венесуэлада орналасқан Роялистік армияның II дивизиясын, сондай-ақ Жаңа Гранададағы III дивизияны алаңдатуға тиіс еді. Сонымен қатар, жоспарға шотланд авантюрисі Грегор Макгрегор басқаратын Санта-Марта немесе Риохача маңындағы теңіз десанты да кіретін еді. Алайда, ұсынылған маршрут өткісіз деп есептелді, сондықтан жоспар Конгресс немесе Паэс тарапынан көп қолдау алмады. 15 мамырда Сантандер Боливарға Баррейроның Касанареге жасаған сәтсіз шабуылына қарсы жеңісі туралы және Кордильераның арғы жағына жіберген агенттері Жаңа Гранада халқының «тәуелсіздікке құштар» екенін хабарлады. Осы сәтте Боливар офицерлерімен кеңесіп, науқанын бастауға шешім қабылдады. 25 мамырда Боливар өзінің венесуэлалық әскерлерімен Апуре аймағындағы Мантекал қаласынан батысқа қарай, Жаңа Гранададағы Тамеге (қазіргі Колумбия) Сантандер құрған әскермен кездесу үшін, содан кейін Анд тауларына қарай жолға шықты. Венесуэладан Жаңа Гранадаға қарай жасалған жорық кезінде көптеген жылқылар мен қаптамалық қашырлар суға батып, Льянос аймағында қалды. 4 маусымда олар Араука өзенін кешіп, 12 маусымда Тамеге жетті. Сол жерде Боливар 2500 сарбаздан тұратын біріккен армияны ұйымдастыруды бастады, оның бас қолбасшысы генерал Карлос Сублетте болды. Армия 2 дивизияға бөлінді: бригада генерал-майоры Франсиско де Паула Сантандер басқаратын авангардтық дивизия армияның алдында, ал бригада генерал-майоры Хосе Антонио Ансоатеги басқаратын артқы дивизия армияның басым бөлігімен бірге болды. Осы артқы дивизия құрамында полковник Джеймс Рук басқаратын Британ легионы да болды. Тамеде Боливар мен Сантандер армияның Шығыс Кордильераны қай жолмен кесіп өтетінін талқылау үшін әскери кеңес өткізді. Боливар бастапқыда Ла Салина өтегі арқылы өтуді жоспарлаған болса, Сантандер бұған келіспей, Парамо де Писба арқылы өтуді ұсынды, және Боливар ақырында осы ұсынысқа келісті. Парамо де Писба арқылы өту ең қысқа және ең аз қорғалған маршрут болды, бірақ ол ең қиын және қауіпті болды, бірақ испан күштерін таңқалдыру мүмкіндігі ең жоғары болды, өйткені Барейро оны, әсіресе жаңбырлы маусымда өткісіз деп есептеді. Сантандермен Апуре және Мета өзендерінің аймақтарында жинаған күштерімен біріккеннен кейін, 17 маусымда 1819 жылы жорыққа шықты. Өткеге жету үшін Патриот армиясы Анд тауларының етегі басталған Моркотеге қарай, содан кейін Паяға қарай өрлеп, Парамодан өтіп, Кордильераның арғы жағындағы Соча қаласына жеткенге дейін Писба деп аталатын соңғы қалаға жетті. Армияның жорығы әдетте таңғы сағат 5-те басталар еді, себебі таңертеңгі ауа райы әскерлерге ыңғайлырақ болды. Авангардтық дивизия 26 маусымда Моркотеге жетіп, 27 маусымда Паяға қарай аттанды. Артқы дивизия әдетте авангардтан бір күндік жолдан қалып қояр еді. 27 маусым таңында авангард күштері Моркотеге жетті.

Bolívar conceived of the operation in late 1818 and early 1819 after the Congress of Angostura began its deliberations and had reappointed him president of Venezuela. If Bolívar could liberate New Granada, he would have a whole new base from which to operate against General Pablo Morillo, head of the royalist forces in the area and end the stalemate in Venezuela. Central New Granada held great promise since, unlike Venezuela, it had only been recently conquered by Morillo and it had a prior six year experience of independent government. Royalist sentiment, therefore, was not strong. But it would be hard to take the initiative against the better prepared and better supplied royalist army. To surprise it, Bolívar's proposed plan would be to move during the rainy season, when the Llanos flooded up to a meter and the campaign season ended, and penetrate Central New Granada by crossing the Cordillera Oriental at the Salina pass through the Tunja Province and from there and march on the capital Santa Fe. Success depended on the rapid penetration of the central New Granada. This would be done in tandem with a diversionary effort led by Paez to invade New Granada near Cucuta in order to distract both the II Division of the Royalist Army based in Barinas, Venezuela as well as the III Division based in New Granada. Also included the proposed plan would be a naval landing near Santa Marta or Riohacha led by Scottish adventurer Gregor MacGregor. The proposed route, however, was considered impassable, and therefore the plan understandably received little support from the Congress or from Páez. On May 15 Santander informed Bolivar of his successes against Barreiro's failed invasion of Casanare, and that his agents that he had dispatched on the other side of the cordillera reported that the peoples of central New Granada were "enthusiastic for their independence", at this moment Bolivar consulted his officers and decided to begin his campaign. On May 25, Bolívar set out with his Venezuelan troops from the town of Mantecal in the Apure region of Venezuela westwards towards Tame in New Granada (modern day Colombia) to meet up with the army Santander had formed to combine their forces and then set off for the Andes. During the march from Venezuela to New Granada a considerable number of horses and pack mules were lost to the flooded Llanos where they drowned. On June 4 they crossed the Arauca River and reached Tame on June 12. Once there Bolívar began the organization of the combined army of 2,500 men with him as commander in chief and General Carlos Soublette as his Chief of staff. The army was organized into 2 Divisions, a Vanguard Division in the front of the army under the command of Brigadier General Francisco de Paula Santander, and a Rearguard Division, with the bulk of the army under the command of Brigadier General José Antonio Anzoátegui. Within this Rearguard Division was the British Legion under the command of Colonel James Rooke. While at Tame, Bolivar and Santander conducted a war meeting in order to discuss which route the army would take to cross the Cordillera Oriental. While Bolivar had originally intended to take the route through La Salina pass, Santander disagreed with this and suggested taking the route through the Paramo de Pisba with Boilvar eventually agreeing with this recommendation. The pass through the Paramo de Pisba was the shortest and the least defended route, however it was also the most difficult and treacherous but with the greatest chance of surprising Spanish forces as it was deemed impassable by Barreiro especially during the rain season. With the forces that he and Santander had recruited in the Apure and Meta River regions now combined, set off on June 17, 1819. In order to reach the pass, the Patriot Army marched towards Morcote where the foothills of the Andes began and then to Paya where they climbed to the last town, called Pisba, before crossing the Paramo, where they reached the town of Socha on the other side of the Cordillera. The army's march usually began around 5 am as the early morning weather was much easier on the troops. The Vanguard division eventually reached Morcote on 26 June and on 27 June they marched towards Paya. The rearguard was usually a day's march behind the vanguard. The Vanguard force reached Morcote on the morning of 27 June.

Пая шайқасы - 27 маусым

27 маусымда Патриоттар авангарды Пайя қаласына жақындағанда, қаланы күзетіп тұрған испан гарнизонының бар екенін көрді. Бұл испан гарнизоны 2 ротадан тұрып, шамамен 300 сарбазды құрады және оған майор-сержант Хуан Фигероа и Ладрон басшылық етті. Олар қаланы күзетіп тұрды, себебі ол Лабранзаграндедегі басты тау жолына апаратын жолдың бойында жатқан еді. Сантандер содан кейін Казадорес батальонының әскерлеріне испандық күштерге шабуыл жасап, армияның қалған бөлігіне жол ашуға бұйрық берді. Шабуыл қысқа болды, өйткені Фигероа өзінің күштерінен Лабранзаграндеге шегінуге бұйрық берді, себебі қарсылас күш өте көп екенін түсінді. Шегіну кезінде ол өзінің әскерлеріне сол қалаға бағытталған Патриот армиясының жолы деп ойлап, сол қалаға қарай соққан көпірді қиратуға бұйрық берді. Осы күні, 27 шілдеде, ол полковник Баррейроға хат жазып, шайқас туралы хабарлады.

Анд таулары арқылы

Жол ашылғаннан кейін, әскер жорысын жалғастырды. Бірақ 27 маусымда Боливар мен артынан ерген бөлім Моркотеге жетті. Венесуэла әскерлері мен офицерлері (Боливардан басқа) арасында, қиын тауды кесіп өтуге жеткілікті киім мен жабдық болмағандықтан, науқанның мүмкін болатынына күмәндер туды. Содан кейін Боливар соғыс кеңесін шақырып, Сантандерге хат жіберіп, оған хабарлап, әскердің Кукута арқылы Анды тауларын кесіп өтуге тырысуын ұсынды. Сантандер өз офицерлерін (олардың көпшілігі онымен бірдей Жаңа Гранададан болған) жинап, не істеу керектігін талқылады. Ол Боливарға жауап хат жіберіп, әскердің қалған бөлігі жалғастыруды қаламаса да, алдыңғы қатардағы күштер сәттілікке жетудің ең аз мүмкіндігі болғанда да науқанды жалғастыратынын жазды. Сантандер Боливардың сөзіне қарсы шығып, Анды тауларын Кукута арқылы кесіп өтуге көбірек уақыт кететінін және олардың жасырын күштері жоғалып, Баррейроға Венесуэладан күш-қуат алуға мүмкіндік беретінін айтты. Әскер Венесуэла мен Жаңа Гранаданың ыстық, ылғалды және су тасқынына ұшыраған жазықтарынан көтерілгенде, оларды Көк таулар арқылы 3960 метр (13 000 фут) биіктікке жететін Парамо-де-Писбаның мұзды тау өткелінің суық желдері қарсы алды. Дерлік теңіз сияқты қиындықпен өтіп өткеннен кейін, көбінесе жазықтардан келген әскер суық пен таудың биіктігіне, сондай-ақ олар бастан өткерген қатты жаңбырларға дайын емес және нашар киінген еді. Өтуді жеңілдету үшін әскер 3 бөлімге бөлінді, ал полковник Антонио Арредондо басқаратын шағын күш 3 шілдеде бірінші болып жетті. Сантандер мен алдыңғы қатардағы дивизия да соңдарынан ерді, олардың екеуі де Арредондоның бөлімшелерімен бірге климатқа жақсы бейімделе алды, өйткені олардың көпшілігі таудан шыққан еді. Анзоатеги мен артынан ерген дивизия 5 шілдеде Парамоны кесіп өтуге кірісті және түнді платода өткізді. Олармен бірге болған Боливар келесідей сипаттады: «Сол күні біз Парамоға кірдік, ауа райы жақсы болғанмен, әскерлер суықтан қатты зардап шекті және барлық жабдықтарымызды, жүк тасуға арналған жануарларды жоғалттық; мұндай жағдай сирек кездеседі». Артынан ерген бөлім өте ауыр зардап шекті, өйткені олардың көпшілігі жазықтардың адамы болды. Түнде көптеген адамдар суықтан мұздап қалды, себебі аймақта өсімдіктердің жетіспеуі от жағуға мүмкіндік бермеді. Артынан ерген бөлім 6 шілдеде төмен түсті. Паяда болған генерал Сублет Боливарға 13-ші күні британдық легионның кешетінін хабарлады. Кешу кезінде 100 адам қаза тауып, бірнеше сарбаз дезертирлік жасады. Сочада шамамен 500 адам ауруханаға жатқызылды және оларға қала тұрғындары күтім жасады. Сантандер әскердің қайғылы жағдайына қатысты: «Әскер өліп бара жатқан дене еді».

With the path cleared, the army continued its march. However that same day 27 June, Bolivar and the rearguard reached Morcote. Doubts began to arise amongst the Venezuelans troops and officers (apart from Bolivar) about the feasibility of the campaign, due to the lack of sufficient clothing and supplies for the difficult mountain crossing. Bolivar then convened a war council and sent a letter to Santander informing him of this, recommending that the army try crossing the Andes through Cucuta. Santander then gathered his officers (who were mostly New Granadan like him) to discuss what should be done. He then sent a letter responding to Bolivar, writing that even if the rest of the army did not wish to continue, the Vanguard force would continue the campaign whilst there was the slightest chance of success. Santander also countered Bolívar by saying that crossing the Andes through Cucuta would take far longer and that they would lose their element of surprise, allowing Barreiro to receive reinforcements from Venezuela. As the army ascended from the hot and humid, flood swept plains of Venezuela of New Granada they were greeted by the freezing cold of the icy mountain pass of the Páramo de Pisba, which reached an elevation of 3,960 meters (13,000 feet), through the Cordillera Oriental. After the hardships of wading through a virtual sea, the mostly llanero army was not prepared and poorly clothed for the cold and altitude of the mountains as well as the heavy rainfall they experienced. The army was split into 3 sections in order to facilitate the crossing with a small force under Colonel Antonio Arredondo crossing first arriving July 3. Santander and the Vanguard division followed suit, both he and Arredondo's units were able to weather the climate better as they were mostly from the Andes. Anzoategui and the rearguard division began to cross the Paramo on July 5 and had spend the night on the plateau. Bolivar, who was with them, described the crossing: "That same day we entered the Paramo, while the weather was good, the troops suffered a lot from the cold and we lost all beasts of saddle and burden; It has been rare that one would make it." The rearguard suffered heavily during the crossing as their troops were mostly men of the Llanos. During the night many froze to the death due to the scarcity of vegetation in the area preventing the building of fires for warmth. The rearguard eventually descended on 6 July. General Soublette, who was still in Paya, informed Bolivar that the British Legion would cross on the 13th. During the crossing, 100 men had perished and a number of soldiers had deserted. In Socha, some 500 men were hospitalized and had to be cared for by the townsfolk. Santander commented on the sorry state of the army, stating that "the army was a dying body."

Баррейроның реакциясы

1819 жылдың маусым айынан бастап испандықтар Боливардың қозғалып жүргені туралы хабар алды. Бірақ испандықтар Боливар әскерінің жаңбырлы маусымда сапарға шыға алатынына күмәнданды. Мамыр айынан бері Туньяда гарнизон болған Баррейро 25 шілдеде Тамеде Боливар мен Сантандердің қайта қосылғаны және олардың Жаңа Гранаданың орталық бөлігіне ену ниеті туралы хабардар болды. Сол күні ол вице-король Хуан де Саманоға жағдай туралы мәлімдеді. Содан кейін Баррейро Боливардың тауларды кесіп өтуге болатын бірнеше жолды қарастырды: Ла Салина, Пая (Писба), Пуэбло-Вьехо, Медина, Мирафлорес, Тенза аңғары және Какеза. Ол алғашқы төртеуін қабылдамады, себебі олар тым қиын және адам өміріне қымбатқа түсер еді, әсіресе қыс мезгілінде. Сондай-ақ, ол Какеза арқылы өтуді де жоққа шығарды, өйткені ол оңтүстікке тым алыс орналасқан. Баррейро Боливардың Тенза аңғары арқылы өтуді ең қолайлы деп таңдайды деп болжады және сол жерге күш жіберді. Баррейро көп ұзамай қиын жағдайға түсті: ол тау жотасын кесіп өтіп, Боливарға шабуыл жасауға батылы бармады, себебі ол 250 шақырымға жуық созылған майданның басқа да жолдарын ашудан қорқады. Сонымен қатар, ол әскерін Тунья мен астанадан мүлдем үзіліп қалған таудың арғы жағында ұстап тұру мүмкін емес деп ойлады. Сондықтан ол күтуге шешім қабылдады, ал Боливардың Пьедекуэстада Паэспен кездесетіні туралы алаңдатарлық және қайшылы хабарлар келіп түсе бастады. Патшалықтың қауіпсіздігін ескере отырып, ол кеңінен тараған жерлерде орналасқан әскерінің бірнеше бөлігін жинауға тырысты. Соңында, 5 шілдеде ол 500 бас малдың Паядан Писбаға қарай айдалып әкелінгенін естіді, ал 6-сы күні жау әскерінің Писба мен Сокотаға қарай, Парамо де Писба арқылы жолға шыққандығын білді, бұл Патриоттардың сол бағытты таңдағандығын растады. Боливар 6 шілдеде Сочаға келгенде оның әскері әлсіреп, ең осал күйде болды, бірақ Баррейро провинция бойынша шашырап кеткен күштерін шоғырландыру үшін Туньяда қалуды жөн көрді. Вице-король Самано бұл тәсілге наразы болып, Баррейроны қызметінен босатып, оның орнына Санта-Феді күзеткен 400 саяқты еуропалық Арагон батальонының командирі полковник Себастьян де ла Кальзаданы тағайындады және оны дереу Туньяға жіберді. Бірақ Баррейро бұл бұйрықты орындаудан бас тартты, себебі ол "әскери шенеунік ретінде оның абыройын дақтайды" және вице-корольге генерал Пабло Морилло ғана оны қызметінен босатуға құқылы екенін айтты. Соның салдарынан ол де ла Кальзаданы Санта-Феге қайтаруға бұйрық берді. Осы уақыт ішінде Боливар Соча маңында қалып, әлсіреген әскерін қайта құруға кірісті, бұл жұмысты Тунья провинциясының (қазіргі Бояка департаменті) жергілікті халқы қолдады. Олар киім тігіп, әскерге адамдар мен жылқы берді, Парамодан өту кезіндегі шығынды толықтыруға көмектесті. Патриот әскеріне жергілікті халықтың көрсеткен қолдауын Роялист шенеуніктері де байқады, Баррейро вице-король Саманоға бұл туралы шағымданып жазды. Әскердің басым бөлігі Сочада 4 күн демалыс алғаннан кейін Боливар Сантандердің алғы шеп күштеріне жақын маңдағы Корралес және Гамеза қалаларын бақылауға алуға бұйрық берді. 7 шілдеде бұл алғы шеп күштері Согамосодан жіберілген испандық подполковник Франсиско Гонсалес басқаратын роялисттік күзет отрядымен шағын шайқасқа түсті. Гонсалес Патриот әскерлерінің жақын маңдағы қалаларды басып алғанын естіген соң, Согамосодан Туньяға қарай шегінуге шешім қабылдады.

Since June 1819, the Spanish had received intelligence that Bolívar was possibly on the move. However, the Spanish doubted that Bolívar's army could make the trip during the rainy season. Barreiro who had been garrisoned in Tunja since May was informed about the reunion of Bolívar and Santander in Tame on July 25 and their intentions of penetrating central New Granada, the same day he informed Viceroy Juan de Sámano of the situation. He then considered several paths through which Bolívar could cross the mountains: La Salina, Paya (Pisba), Pueblo Viejo, Medina, Miraflores, Tenza valley and Cáqueza. He discarded the first four, considering them too difficult and costly in human lives, especially in the winter season. He also ruled out penetration through Cáqueza, because it was located too far to the south. He assumed that Bolívar would choose the one in the Tenza Valley as the most appropriate and sent a number of force there to guard the pass. Barreiro soon found himself in a difficult situation: he did not dare to cross the mountain range and attack Bolívar, because he feared opening any other passage for him on a front that extended almost 250 kilometers. Furthermore, he did not see the possibility of maintaining his troops on the other side of the mountains, practically cut off from Tunja and the capital. He therefore chose to wait, while alarming and contradictory reports began to arrive such as one that informed that Bolívar was going to meet Páez in Píedecuesta. He tried to gather, as far as the security of the Kingdom allowed, several detachments of his army, who had been stationed at widely dispersed points. Finally, on July 5 he received news that 500 cattle were led from Paya to Pisba and on the 6th, that the enemy army had moved towards the moor towards Pisba and Socotá, confirming that the Patriots had taken the route through the Páramo de Pisba. When Bolívar arrived in Socha on July 6 his army was in a weakened state and at its most vulnerable, however Barreiro preferred to stay garrisoned in Tunja in order to concentrate his forces that had been dispersed throughout the province. Viceroy Sámano grew frustrated with this approach and decided to relieve Barreiro of his command and replace him with Colonel Sebastian de la Calzada, who was commander of the 400 strong European Aragon Battalion which guarded Santa Fe, as commander of the III Division dispatching him to Tunja at once. Barreiro however refused to obey this order as it would "Stain his honor as a military officer" and also told the Viceroy that only General Pablo Morillo had the authority to relieve him of his command, as a result he ordered de la Calzada to return to Santa Fe. During this time Bolívar remained near Socha as he began to rebuild his weakened army, this was aided with the support of the local people of the Tunja Province (modern day: Boyacá Department) who sewed uniforms, provided men for the army, as well as horses to replace the losses suffered during the crossing of the Paramo. The support of the local people for the Patriot Army had been noted by the Royalist officials, with Barreiro complaining about this in his communications with Viceroy Samano. While the bulk of the army rested for 4 days in Socha, Bolívar ordered Santander's Vanguard force to take control of the nearby towns of Corrales and Gámeza, Gámeza in particular was important strategically as there was a bridge there that crosses the Gameza river which was swollen during this time of year. On July 7 this vanguard force engaged in small skirmishes with patrolling Royalist squads dispatched from Sogamoso by the local Spanish commander Lieutenant Colonel Francisco Gonzalez. As reports of the Patriot troops taking nearby towns reached Gonzalez he decided to fall back from Sogamoso toward Tunja.

Коралес пен Гамеза - 10 шілде

8 шілдеде Баррейро Корралес пен Гамеза маңында патриоттардың бар екенін естігеннен кейін, әскерін Согамосо бағытына жылжытты, онда Гонсалес қосылды, ол 9 шілде түнінде келді. Келесі күні, 10 шілдеде, ол әскерлеріне Корралес және Гамеза қалалары аумағында барлау жүргізуге бұйрық берді. Корралеске лейтенант Мануэль Гутьеррес басқаруымен 30 сарбаз, ал Гамезаға Корольдің 1-ші батальонынан гранадерлер ротасы және 200-ге жуық драгун жіберді. Лейтенант Гутьеррес әскері Корралес маңында 20 патриот атты әскерімен кездесті, Гутьеррес оларды қууға бұйрық берді, содан кейін полковник Жюсто Бричено басқаруымен 300 патриот жақын ғимараттарда тықсырды. Осының салдарынан роялистер отряды қырылды, Гутьеррес пен 4 драгун ғана қашып құтыла алды, ал Гамезаға жіберілген күш те кері шегінуге мәжбүр болды. Осы жағдайлардың нәтижесінде Баррейро Чикамоча өзенінің жағалауымен жылжыды және штабын Топага Миллс деген жерге орналастырды. Ол Корралес маңындағы күштерін қолдау үшін, сондай-ақ Гамезаға күштер жіберді. Бұл күштер патриоттардың шабуылын кері қайтарды, испандықтар Корралес қаласынан асып өткен патриот атты әскерін қуды, олар испандықтардан қашу үшін өзенге секірді, нәтижесінде 20 сарбаз мерт болды және 5-і тұтқынға алынды, ал патриот жаяу әскері дерлік толығымен жойылды. Осылайша Баррейро жартылай жеңіске жетті және вице-корольге хатында бұл туралы хабарлады. Шайқас аяқталғаннан кейін, Баррейроның бұйрығымен көптеген патриот тұтқындары штыкпен өлімге кесілді, оқ-дәрілерді үнемдеу үшін.

Гамеза көпірі - 11 шілде

Корралес шайқасынан кейін, 11 шілдеде Баррейро 900 жаяу әскер мен 180 атты әскерді Гамеза көпірін басып алуға жөнелтті. Бұл күш 11 шілдеде таңертең Молинос-де-Топагадан жорыққа шықты. Испан алғы шеп күштері алға жіберілді, Гамеза өзенінің үстіндегі көпірден өтіп, қала орналасқан төбеге көтерілуді жалғастырды. Баррейро, негізгі топтың басында жүріп бара жатып, көпірге жақындағанда, қаланың үстіндегі таудан бір колонна келе жатқанын байқады. Ол дереу Нумансия батальонына орналасқан жерінде тоқтауға бұйрық берді. Содан кейін ол басқа екі колонна төмен түсіп келе жатқанын көрді, олар патшалық күштерге шабуыл жасауға дайындалып тұрғандай болды. Ол жаудың құрамында 2000 жаяу әскер мен 150 атты әскердің бес колоннадан тұратынын есептеді. Бұл күштер Сантандер мен Ансоатегидің алғы және артқы дивизиялары, яғни бүкіл Патриот армиясы еді. Баррейро Нумансия батальоны өзен бойымен шегінуге мүмкіндіксіз боларын ескеріп, оның бөлім командирі, подполковник Хуан Толраға батальонын сол жағалауға, яғни көпірдің артына, өзеннің бағытын ескере отырып, қайтаруға бұйырды. Боливар бұл қимылды байқап, Касадорес батальонына, сондай-ақ Рифлес, Барселона және Паэс батальондарынан әрбір ротаға роялистерге шабуыл жасауды бұйырды. Бұл патриоттар мен роялистерді өзеннің екі жағында қорғанысқа тұруға мәжбүр етті, екі тарап та бір-бірінің жағына өтуге әрекеттенді, бірақ сәттілікке жете алмады. Шайқас 5-тен 8 сағатқа дейін созылды, екі армия да өте алмады және өздерінің бұрынғы орналасқан жерлеріне қайтып келді. Шайқас нәтижесінде патриоттар 180 адамдық шығынға ұшырады, Сантандер жеңіл жарақат алды, ал полковник Антонио Арриендо қаза болды және бірнеше күннен кейін қайтыс болды, оның орынбасары Хоакин Париске подполковник болып тағайындалды және Касадорес батальонына басшылық етті. Роялистер 74 адамдық шығынға ұшырады. Кездесу кезінде екі тарап та көп мөлшерде оқ-дәрі жұмсады, испандықтар 35 000 қағаз патронды (әр сарбазға 39 оқтан) жұмсады, бұл Баррейроны вице-корольден қосымша оқ-дәрі сұрауға мәжбүр етті.

After the battle of Corrales, on July 11 Barreiro deployed around 900 infantry and 180 cavalry to take Gameza bridge, this force marched on the morning of July 11 from Molinos de Topaga. The Spanish vanguard force was dispatched ahead crossed the bridge over the Gámeza River and continued the ascent of the slope where the town is located. Barreiro, who was marching at the head of the main group, observed when he arrived near the bridge that a column was coming from the top of the mountain, above the town. He immediately ordered the Numancia battalion to halt their positions. He then saw that the other columns were coming down, apparently to attack the royalist force. He estimated the enemy at 2,000 infantry and 150 cavalry divided into five columns. These forces were the vanguard and rearguard divisions of Santander and Anzoátegui, that is, the entire Patriot Army. Barreiro considering that the Numancia battalion could be cut off from retreating along the river, ordered its unit commander, Lieutenant Colonel Juan Tolrá, to withdraw his battalion to the left bank, that is, behind the bridge, taking into account the direction of the river. Bolivar saw this movement, and ordered the Cazadores Battalion as well as a company from each of the Rifles, Barcelona and Bravos of Páez battalions to charge the royalists. This led both the patriots and royalists, to take defensive positions on both sides of the river with both attempting to cross each others sides various times to no avail, the battle lasted between 5 and 8 hours with neither able to cross both armies withdrew to their previous positions. As a result of the battle the Patriots suffered 180 casualties with Santander himself being lightly wounded as well as Colonel Antonio Arriendo being mortally wounded and dying a few days later, leading to his second in command Joaquin Paris being promoted to Lieutenant Colonel and being given command of the Cazadores Battalion. The Royalists suffered 74 casualties, during the encounter both sides expended a large amount of ammunition with the Spanish having expended 35,000 Paper cartridges (39 shots per soldier) which forced Barreiro request more ammunition from the Viceroy.

Варгас батпағы - 25 шілде

Гамеза шайқасының нәтижесінен кейін Боливар өзінің стратегиясын өзгертті, Согамосоға тікелей шабуыл жасау жоспарынан бас тартып, оның орнына Серинза аңғары арқылы қанаттық маневр жасауды жөн көрді. Бұл әрекет Баррейроны Пайпа қаласына қайта шегінуге мәжбүр етті, онда ол оны тоқтатуды үміттенеді. 22 шілдеде Британдық легион Парамо-де-Писбадан өтіп, әскерге қосылды. Патриот әскерінің саны енді шамамен 2400 адамды құрады. Толық күшіне ие болған Боливар әлі де астана Санта-Феге негізгі Камино Реал жолымен жетуді көздеді, бірақ бұл үшін ол суы толған Чикамоча өзенін кесуі керек еді. 23 шілдеде патриот әскері өзеннен өту үшін сал жасауға кірісті, олар 24 шілдеге дейін аяқталды. 25 шілде таңында патриот әскері Чикамоча өзенін Пуэнте-де-Бальса деген жерге жақын кесіп өтуге тырысты. Бірақ салдардың бір бөлігінің күйреуі салдарынан әскердің қимылы кешікті. Бұл кешігуді маңайдағы роялист тыңшылары байқап, Баррейроға хабарлады. Баррейро Пайпада орналасқан күштерін жинап, 1800 сарбазды дайындады, өйткені айналасынан келген әскерлер басты күшке қосылды. Баррейро әскерін Пикачо және Кангрехо төбелеріне, Варгас батпағына жақын, тиімді орналастырды. Бұл жер Салитрден Пайпаға дейінгі жолдың тосқауыл нүктесі болды, ол сағат 11-де жетті. Патриот әскері сағат 12-де келді және бірден роялист әскерімен шайқасқа түсті. Варгас батпағы шайқасы 5 сағатқа созылды, патриот әскері испандықтарды Пикачо және Кангрехо төбелерінен ығыстыруға талай рет тырысты. Бірақ роялист әскері патриоттарды қайта-қайта ұстап, кері тартты. Сағат 17:00 шамасында патриоттар дүркіреп, шегіне бастады. Баррейро резервтік жаяу әскері мен атқыштарды фронталды шабуылға жіберді, сонымен қатар патриоттарды қоршау үшін қанаттық маневр жасады. Боливар мұңайып, полковник Хуан Хосе Рондон басқаратын резервтік атқыштарды жіберді. 14 найзашысы бар Рондон Кангрехо төбесіндегі испандық қатарға шабуыл жасады. Рондонның шабуылы испандықтарды даярсыз жағдайда ұстап, Фердинанд VII гусарларына ауыр зиян келтірді, олар жаяу әскерге көмектесу үшін аттан түскен еді. Рондонның шабуылынан кейін лейтенант-полковник Леонардо Инфанте басқаратын жаяу әскер Кангрехо төбесінен испандықтарды ығыстырды. Сонымен қатар Сантандердің алғы шебі және Рук басқаратын Британдық легион Пикачо төбесіне шабуыл жасады, испандықтарды сол жерден де ығыстырды. Бірақ Рук шабуыл кезінде қаза тапты және бірнеше күннен кейін қайтыс болды. Роялист әскері кері шегіп кеткенімен, олардың күштері көбінесе сақталды және тропикалық жаңбырдың арқасында Пайпаға қарай шегіну кезінде одан әрі жойылмай қалды. Патриот әскері Чикамоча өзеніне қайта шегінді. Боливар үшін бұл шайқас қиын жеңіс болды, бірақ екі тараптың да бірін-бірі толықтай жеңе алмауынан нәтижесіз аяқталды. Екі әскер де ауыр шығынға ұшырады, Баррейро 400-500 сарбазды, Боливар 300 сарбазды жоғалтты, сонымен қатар көптеген жаралылар болды. Баррейро вице-корольге жолдаған хатында Варгас батпағында роялист әскерінің жеңіске жеткенін, бірақ тропикалық дауыл патриоттарды толықтай жеңуге кедергі келтіргенін хабарлады.

After the results of the Battle of Gameza, Bolivar changed his strategy disregarding his initial plan for a frontal assault on Sogamoso and instead opting for a flanking maneuver through Cerinza Valley. This movement caused Barreiro to fall back towards the town of Paipa where he hoped to intercept him. By 22 July the British Legion had finally crossed Páramo de Pisba and rejoined the army, the Patriot army now numbered around 2,400 men. Bolivar now at full strength, still aimed to reach the capital Santa Fe through the main Camino Real, however he would need to cross the swollen Chicamocha River in order to do this. On 23 July the Patriot army began building rafts to ford the river, these would be completed by late 24 July. On the early hours of July 25 the Patriot Army attempted to cross the Chicamocha River near an area called Puente de Balsa, this crossing would be complicated by the collapse of some of the rafts which delayed the army significantly. This delay was noticed by royalist spies in the vicinity who informed Barreiro of this, Barreiro camped in Paipa now knew Bolivar intended to take the road from Salitre and Paipa. The Royalist Army was able to muster 1,800 men as troops from the surrounding areas finally rejoined the bulk of the army. Barreiro moved quickly to place his troops on favorable ground on top of Picacho and Cangrejo hills in an area near Vargas Swamp that served as a chokepoint between the Salitre to Paipa road arriving there at 11am. The Patriot Army arrived at 12pm and immediately did battle with the Royalist Army. The Battle of Vargas Swamp lasted 5 hours as the Patriot Army tried repeatedly to dislodge the Spanish from their positions on Picacho Hill and Cangrejo Hill. Time and time again the Royalists were able to hold off and push back the Patriots. Around 5pm the Patriots began to fall back in disarray, Barreiro committed his reserve infantry and cavalry for a frontal assault in tandem with a flanking maneuver in order to encircle the patriots to finish them off. Bolivar in an act of desperation committed his reserve cavalry under the command of Colonel Juan José Rondón who led an uphill charge with 14 lancers that managed to penetrate the Spanish line on Cangrejo Hill. Rondón's charge caught the Spanish off guard and inflicted heavy casualties on the Hussars of Ferdinand VII who had dismounted to support the infantry. Rondón's charge was followed by an infantry attack by Lieutenant Colonel Leonardo Infante that finally dislodged the Spanish forces off of Cangrejo Hill. At the same time Santander's Vanguard force along with the British Legion under Rooke, led a renewed bayonet charge up Picacho Hill which dislodged the Spanish forces there as well, however Rooke would be mortally wounded as a result of the charge dying a few days later. While the Royalists had been pushed back, their forces were mostly intact and were able to avoid further destruction thanks to a tropical rainstorm that covered their withdrawal towards Paipa. The Patriot army withdrew to the Chicamocha River. This uphill battle for Bolivar was a close victory, however it was ultimately indecisive as neither side was able to decimate the other. Both armies suffered heavy loses as a result, with Barreiro suffering around 400 500 dead and Bolivar 300 dead as well numerous wounded. Barreiro in his letter to the Viceroy informed him that it was the Royalist Army that triumphed at Vargas swamp but that the tropical storm had prevented it from crushing the Patriots.

Бояка - 7 тамыз

Варғас батпағы шайқасынан кейін Боливар армиясының жұмылдырған шығындары оны жауынгерлік қабілетсіз қалдырды. Бұл жағдайды түзету үшін ол 28 шілдеде аймақта әскери жағдай жариялады және күштерін қайта құру үшін 14-тен 60 жасқа дейінгі барлық ер адамдарды әскерге шақырды. Патриот армиясы 3 тамызға дейін демалды, содан кейін Боливар Венесуэлаға қайта оралуға бұйрық берді, Чикамоха өзенінен шегініп, Баррейро күштері оны байқады. Бірақ бұл тек алдау ғана болды, өйткені түнде ол күштерін қайта бағыттап, өзенді қайтадан кешіп, Тока жолы арқылы Туньяға қарай басты. Патриот армиясы 1819 жылғы 5 тамызда күндіз қаланы басып алды. Қалада патриоттар 600 мылтық, сондай-ақ киім-кешек, жамылғылар және басқа да маңызды жабдықтарды қолға түсірді. Баррейро бұл туралы 5 тамызға дейін білмеді және Санта-Фе жолымен Туньяға қарай әскерін жетектеп, онда вице-король жіберген Хуан Лоно басқаратын роялистер күштері қосылды. Вице-король оларға оқ-дәрімен және сұраған 3 зеңбірекпен қамтамасыз етті. Баррейро Туньяға қарай жорығын жалғастырды және оның қала басылып алынғанын естіді. Осыдан кейін оның қорғаныс стратегиясы сәтсіз аяқталды және ол әскерін жұмылдырып, Боливардың шабуылын тоқтатып, астананы қорғауға міндетті болды. Баррейро Санта-Феге ең жылдам жолмен жетуі керек болды. Ол Патриоттарды алдап, Тунья маңындағы Комбита және Мотавита қалалары арқылы жаңбыр астында түнгі шеру жүргізуді жоспарлады. Ауыр шеру сол күні, 5 тамызда жүргізілді, ал роялистер армиясы 6 тамызда таңертең Мотавитаға жетті. Роялистер өздерінің байқаусыз қозғалғанына сенді. Мотавитаны басып алу маңызды болды, өйткені ол 3200 метр биіктікте орналасқан, бұл роялистерге Туньяны биіктен бақылауға мүмкіндік берді. 7 тамыздың таңында роялистер армиясы, енді 2670-ке жуық сарбаздан тұратын, Санта-Феге қарай жорығын жалғастырды. Санта-Феге апаратын негізгі Санта-Фе жолына қайта қосылу үшін роялистер әскеріне Мотавитадан 45 шақырымды Самака жолымен жүруге тура келді, ол Бояка көпірінде Санта-Фе жолымен қосылды, ол Театинос өзендерінің тасқын суынан өтті. Баррейро армиясын екіге бөліп, көпірді ұстап тұру үшін және қалған армия жеткенше күту үшін авангард күшін жіберді. Бірақ Баррейроның білмегені, тыңшылар Патриоттарға роялистер армиясының Мотавитаға қарай жорыс екенін хабарлаған еді. 7 тамыз таңында Боливар Баррейроның Тунья маңындағы Сан-Лазаро биіктіктерінен Бояка көпіріне қарай жорыс екенін байқады. Сағат 9-да Сантандер мен Анзоатегиге Бояка көпірінде Баррейроны тоқтатуға бұйрық берді. Патриот армиясы 2850-ге жуық сарбазды жинап, Туньядан Санта-Фе жолымен жүріп өтіп, кешкі сағат 2-де Бояка көпірінде Баррейроны тоқтатып, ұстады. Бояка шайқасы науқанның шешуші нүктесі болды, өйткені Патриот армиясы екі сағатқа созылған шайқаста 2670 роялистер сарбазын жеңіп, бөліп тастады. Сантандер испан авангардын көпірдің жанында ұстап тұрды, ал Анзоатеги өзінің жаяу әскері мен ат әскерін Баррейроның артқы жасағының ортасына бастап барды. Шайқаста 66 патриот, 250 роялист қаза тапты, сондай-ақ III дивизияның қалған 1600 сарбазы тұтқындалды. Полковник Баррейро да 37 офицерімен бірге тұтқындалды. III дивизия Бояка шайқасында толықтай талқандалды, тек полковник Себастьян Диас басқаратын аз ғана сарбаздар мен офицерлер тобы ғана қашып құтылып, тұтқынға түсуден немесе қаза табудан сақтады.

After the Battle of Vargas Swamp, the losses suffered by Bolivar's army had left the army nonoperational, to remedy this he decreed martial law in the area on 28 July and conscripted all men from the ages 14 to 60 to rebuild his force. The Patriot Army rested until August 3, when Bolivar ordered a return to Venezuela retreating across the Chicamocha River which was observed by Barreiro's forces. This was feint however, as during the night, he redirected his forces and crossed the river again and marched towards Tunja taking the alternate way through the Toca Road. The Patriot Army took the city by mid day of 5 August 1819, in the city the Patriots were able to capture 600 muskets as well as uniforms, blankets and other important supplies. Barreiro was not aware of this until August 5, and marched his army down the Camino Real de Santa Fe in the direction of Tunja, where he was joined by Royalist reinforcements under the command of Juan Loño who had been sent by the Viceroy, who provided him with munitions as well as 3 cannon that he had so requested from the Viceroy. Barreiro continued his march towards Tunja and was informed of its capture by passersby, with Tunja captured his defensive strategy had failed and he was now obliged to mobilize his troops to cut Bolivar's advance defend the capital, Santafé. Barreiro now needed take the fastest route to Santa Fe, he hoped to fool the Patriots by conducting a night march in the rain around Tunja through the towns of Combita and Motavita, the arduous march was conducted the same day August 5 with the Royalist Army arriving in Motavita during the early hours of August 6. the Royalists believed they had moved undetected. Taking Motavita was important as it sat at an elevation of 3.200 meters allowing the Royalists to observe Tunja from its heights. On the early hours of August 7, the Royalist Army, now with some 2,670 troops, continued their march to Santa Fe. In order to rejoin the main Camino Real that led to Santa Fe the Royalist troops would have to march some 45km from Motavita through the Samaca Road that rejoined the main Camino Real at the Boyaca Bridge which crossed the overflowing Teatinos Rivers. Barreiro then split his army in two, sending a vanguard force to hold the bridge and wait until the rest of the army caught up. Unbeknownst to Barreiro, was that spies had informed the Patriots of the Royalist Army's march to Motavita, Bolivar on the morning of August 7 observed Barreiro's march in the direction of Boyaca Bridge from the San Lazaro Heights near Tunja. At 9am he ordered Santander and Anzoategui to intercept Barreiro at the Boyaca Bridge. The Patriot Army mustered some 2,850 troops, and marched down the Camino Real from Tunja and successfully intercepted Barreiro at the Boyaca Bridge around 2 in the afternoon. The Battle of Boyacá was the decisive culmination of the campaign, as the Patriot Army successfully divided and defeated the 2,670 royalist soldiers in a battle that lasted two hours. Santander pinned down the Spanish Vanguard by the bridge while Anzoategui led his infantry and cavalry into the heart of Barreiro's rearguard. The battle resulted in 66 Patriot casualties, 250 Royalist casualties, as well as the capture of approximately 1,600 of the remaining troops of the III Division. Colonel Barrerio was also captured himself alongside 37 of his officers. The III Division was effectively dismantled at the Battle of Boyaca with only a small group of soldiers and officers, the most notable being Barreiro's chief of staff Colonel Sebastian Diaz, who were able to flee and avoid being captured or killed.

Салдары

Роялистер армиясының Бояка шайқасында жеңілгені туралы хабар 8 тамыз күні түнде Санта-Феге жетті. Вице-король Хуан Хосе де Самано бұл жаңалыққа қатты таң қалды, өйткені оның Баррейромен соңғы хабарласуы Варгас батпағындағы патриоттар үстінен жеңіс туралы болған еді. Самано және қалған роялистік үкімет келесі күні таңертең астанадан Картахена де Индиасқа қашып кетті, қазынаны қалдырып кетті. Полковник Себастьян де ла Кальзада басқаратын Арагон батальонының 400 әскері де астананы Попаянға қарай тастады, бірақ қаладағы ұңғын қорын жоймастан бұрын. 10 тамыз күні түстен кейін Боливар армиясы Санта-Феге роялистердің ешқандай қарсылығынсыз кірді. Оның келуі Жаңа Гранаданы азат ету науқанын аяқтады. Бояка шайқасы – Жаңа Гранададағы және жалпы испандық Америкадағы испандық билікке қарсы шешуші жеңіс болды. Роялистердің Санта-Марта және Пасто сияқты аймақтың басқа провинцияларындағы күшіне қарамастан, онда төңкеріс көтерілістеріне бірнеше жыл бойы қарсылық көрсетілді, Жаңа Гранада вице-корольдігінің астанасы Жаңа Гранадалықтардың қолына көшті.

Саяси салдарлары

Жаңа Гранада қауіпсіздігі қамтамасыз етілген соң, Боливар бұрын-соңды болмаған әскери, саяси және қаржылық күшпен Венесуэлаға оралды. Оның болмаған кезінде Конгресс оны Жаңа Гранадада қаза табады деп есептеп, оны орнынан түсіруді қарастырған. Вице-президент Франсиско Антонио Зеа қызметтен алынып, оның орнына Хуан Баутиста Арисменди тағайындалды. Бірақ Боливардың табысы туралы хабар Конгреске жеткен соң, бұл шешім тез арада өзгертілді. Желтоқсан айында Боливар Ангостураға қайтып келді, онда Конгреске жаңа мемлекет құруды жариялауға шақырды: Колумбия Республикасы (Ұлы Колумбия). 17 желтоқсанда жаңа елдің президенті болып сайланды. Оның үш аймағының екеуі – Венесуэла және Кито (Эквадор) әлі де монархиялық үкімде болғандықтан, бұл жеңіс толық болмады. Боливар Венесуэланың монархиялық аймақтарына қарсы күресін жалғастырды, екі жылдан кейін Карабобо шайқасымен аяқталды, ол Оңтүстік Американың солтүстік бөлігін бақылауын толыққанды қамтамасыз етті. Осылайша, Боливардың Жаңа Гранададағы жеңісі Оңтүстік Американың солтүстік бөлігі тарихындағы маңызды бетбұрыс болды. Саяси биліктің осы өзгерісі Жаңа Гранада мен Венесуэланың Колумбия Республикасы құрамына бірігуіне жол ашты. Дегенмен, тәуелсіздік күресі жалғасты: Антонио Хосе де Сукре оңтүстікке қарай Пастоға, Кито Аудиенциясына, Перу вице-корольдігіне және Жоғарғы Перуға аттанды, ал Боливар науқанды әлі испан билігінде қалған Венесуэланың батыс аймақтарына таратуға тырысты, оны қорғау үшін 27 000 әскер саналды.