Кіріспе

Америкалық бояу жылқысы – батыс жылқысының дене бітіміне тән ерекшеліктерімен және ақ және қара түстің пинто дақты үлгісімен үйлесетін жылқы тұқымы. Бұл тұқым негізінен дақты жылқылардың, сондай-ақ Quarter Horse және Thoroughbred тұқымдарының қанынан пайда болған. Америкалық бояу жылқылары қауымдастығының (APHA) тұқымдық тізілімі қазір Солтүстік Америкадағы ең ірі тізілімдердің бірі болып табылады. Тізілімге кейбір дақсыз жануарларды "Тұтқыр бояулы тұқым" деп тіркеуге рұқсат етіледі және американдық бояу жылқысын тек түсті тұқым емес, ерекше қасиеттері бар жеке жылқы тұқымы деп есептейді.

Тіркеу

Американдық бояу жылқысының түсі мен дене бітімінің үйлесімі Американың бояу жылқы қауымдастығын (APHA) АҚШ-тағы ең ірі екінші тұқымдық тіркелімге айналдырды. Бұл тұқымның ерекшелігін анықтайтын маңызды фактор – әдемі түс болғанымен, американдық бояу жылқылары қатаң әруақ сызықтары мен ерекше жылқы дене бітіміне ие. Тіркеуге қабылданған Paint-тің әкесі мен анасы American Paint Horse Association, American Quarter Horse Association немесе Jockey Club (тазақандықтар) тіркелімінде болуы керек. Кем дегенде, ата-анасының біреуі американдық бояу жылқысы болып тіркелуі міндетті. Тіркеудің екі түрі бар: түсті жылқылар үшін – негізгі, ал түсі жоқтар үшін – қатты бояулы жылқы.

APHA-ның тұрақты тіркелуі

Американдық бояулы жылқы қауымдастығының (APHA) тұрақты тіркеліміне қабылданғанда, қандық байланысымен қатар, жылқыда "табиғи бояу белгісі" болуы міндетті. Яғни, жылқының түктерінің басым түсінің үстінде, талапқа сай өлшемдегі кем дегенде бір контрастты, қатты ақ түсті түк бөлігі болуы керек, сонымен қатар туған кезде терісінің астында пигменті жоқ тері болуы тиіс. Егер жылқының түктері негізінен ақ болса, онда оның үстінде талапқа сай өлшемдегі түсті түк бөлігінің кем дегенде біреуі болуы керек, оның астында пигментті тері болуы шарт. Табиғи бояу белгілері әдетте екі дюймнан асатын болуы керек және дененің белгілі бір бөліктерінде орналасуы тиіс.

Қатты бояу-тасымалдану

Екі тіркелген Paint тұқымды ата-анасынан туған, бір түсті ұрпақтар, "Тұтас түсті Paint тұқымдары" немесе "Көбейту мал бояулары" деп аталады, белгілі бір шектеулермен тіркеуге қабілетті. Олар кейбір танылған Paint тұқымындағы көрмелерге қатыса алады, сондай-ақ ұсынылатын балама бағдарламалар мен тіркелімде көптеген ынталандыру бағдарламалары бар. Егер бір түсті жылқыны әдеттегі Paint жылқысымен шағылыстырса, дақтанған төл тууы мүмкін. Кейбір жағдайларда, мысалы, төменде сипатталған рецессивті сабино үлгілерінде, тіпті бір түсті жылқыда да түс гендері болуы мүмкін. Дегенмен, доминантты тобиано үлгісінде, Көбейту мал бояуы осы түс гендерін тасымайды, бірақ басқа да қажетті қасиеттерін сақтап қалуы мүмкін.

Түсі

Әрбір бояу жылқының ақ және жылқы түс спектрінің басқа бір түсінің ерекше үйлесімі бар. Ең көп кездесетіні – қара, құлыншық, қоңыр немесе қызыл түсті ақ дақты жылқылар. Паломино, бакскин, кремелло, перлино, инжурлы немесе "Барлинк факторы", шампань, роанның түрлі реңктері немесе гралло сияқты жеңілдету гендерінің әсерінен пайда болған дақты түстері бар жылқылар сирек кездеседі. Бояу жылқыларда сұр ген болуы мүмкін, соның салдарынан дақтар ақ түске дейін ағарып, бірақ бұрынғы қара дақтардың астындағы пигменттелген тері сақталады. Дақтар кез келген пішінде және көлемде болуы мүмкін, бірақ алпауыттың ерекше белгісі болып табылатын леопард күрделі үлгісі болмайды және бояу жылқысының денесінің кез келген жерінде орналасуы мүмкін. Бояу жылқылары әртүрлі түстерде, әртүрлі белгілермен және әртүрлі генетикалық ерекшеліктермен кездеседі, бірақ олар тек төрт анықталған түс үлгісіне жіктеледі: overo (фрейм, splash және сабино), tobiano, tovero және қызыл түсті. Асыл тұқымды бояу жылқылары кейде шағын түстік белгілерін көрсетеді, әсіресе егер олар сабино генетикасын тасыса. Мұндай белгілерге көк көздер, ерін мен қанаттардың қызғылт терісі, роан дақтары және аз роандылық жатады.

Түс үлгілерінің анықтамасы

Тобиано: Ең көп таралған дақты үлгі, ақ аяқтары бар дөңгелек тәрізді белгілермен сипатталады, және құйрық сопақшасы мен доқтың арасында, әдетте тік бойымен орналасқан, ақ түсі қарадан басым, басы көбінесе қара болып, қалыпты жылқыдағы сияқты белгілері болады – яғни жұлдыз, кескіш, жолақ немесе жалын. Оверо: Дөңгелек емес, өткір, тегіссіз белгілермен сипатталатын дақты үлгілер тобы, көбінесе ақтан қараңғырақ, бірақ беті көбінесе ақ, кейде көк көзді болады. Ақ түс артқы жағына сирек келеді, ал төменгі аяқтары көбінесе қара болады. APHA үш оверо үлгісін мойындайды: Фрейм: Ең танымал оверо үлгісі, фрейм гені генетикалық картаға түсірілген, және гомозиготалық түрінде Өлімге әкелетін Ақ синдромын (LWS) тудырады. Көзге көрінетін фреймдердің түсіне байланысты денсаулықта ешқандай кемшілік байқалмайды, және дене жақтарында жыртылған, өткір ақ дақтармен сипатталады, әдеттегідей жоғарғы сызықты қамтитын ақ емес түстің «кадрын» қалдырады. Сабино: Көбінесе роан немесе рабиканомен шатастырылады, сабино – бұл аяқтардағы жоғары ақ түс, ішкі дақтар, беттегі көзден тысқары ақ белгілер және/немесе жалғыз тұрған немесе ақ белгілердің жиегіндегі роан үлгілерінің дақтарымен сипатталатын жеңіл дақты үлгі. Шашылған ақ: Ең сирек кездесетін дақты үлгі, шашылған ақтар көбінесе көк көзді болады және анық, тегіс, блокты ақ белгілерге ие, олар бас пен аяқтарды әрқашан қамтиды. Құйрығы көбінесе ақ немесе ақ ұшты болады, ал дене белгілері іштің астынан басталып «жоғары қарай» созылады. Товеро: Тобиано және оверо түстерінің қоспасынан пайда болатын дақты үлгі, мысалы, қара басындағы көк көздер. Қаты: Ақ түсті белгілері жоқ, бояу ретінде тіркеуге жарамды жылқы. "Түс": Жылқының дақты үлгісі бар екенін білдіретін бейресми термин. ("Қаты" сөзіне қарама-қарсы.) "Хром": Кейбір аймақтарда әсіресе жарқын дақты үлгіні сипаттау үшін қолданылатын бейресми мақұлдау термині. Пинталуза: Америкалық бояу және Аппалуза араласынан туған жылқының түсін сипаттау үшін қолданылатын бейресми термин.

Бояу немесе Пинто?

"Paint" және "pinto" терминдері кейде бояу түсті аттарды сипаттау үшін қолданылады. Бұл тұқымды "Paint" деп атайды, ал "pinto" нақты түс айту үшін қолданылады.

Тарих

Американдық бояу жылқысы американдық квартал жылқысы және тазақан жылқымен ортақ тектік байланысқа ие. Тіркелген бояу жылқысы квартал жылқыларында қажетті "қора жылқысы" дене бітіміне сәйкес болуы керек: бұлшықетті, салмақты, бірақ тым жоғары емес, маневрлеуге қолайлы төмен салмақ орталығымен және жылдам үдеуге және жүгіруге жарамды күшті артқы жағы бар жануар. 1940 жылы "қора" түріндегі жылқыларды сақтау мақсатымен Америкалық квартал жылқылар қауымдастығы құрылғанда, "пинто" түстес және "көрініс" жылқыларын – денесінде ақ дақтармен немесе тізелер мен тобықтан жоғары ақ түсті болатын жануарларды – қабылдамады. Бірақ мұның өзі оларды тоқтатпады. Олар түрлі түсті жылқыларды сақтау және насияттау үшін бірнеше ұйым құрды. 1965 жылы осы ұйымдардың бір бөлігі бірігіп, Американдық бояу жылқылар қауымдастығын құрды.

Қолданылуы

Paint Horse түрлі ат спорты түрлерінде қолданылады, ең көп таралғаны – батыс салтындағы жарыстар, реининг, баррель жарыстары және басқа да батыс іс-шаралары. Сонымен қатар, ол ағылшын стиліндегі жарыстарда да, мысалы, хант сит немесе конкурда да қолданылады.

Генетикалық проблемалар

Бұл тұқымға тән медициналық мәселелердің бірі – генетикалық ауру, яғни өлімге әкелетін ақ синдром (LWS). Ол сондай-ақ Overo өлімге әкелетін ақ синдромы (OLWS) немесе, сирек жағдайда, ақ құлын синдромы (WFS) деп те аталады. Бұл синдром Overo түсімен байланысты рецессивті генге байланысты. Жылқылар гетерозиготалық тасымалдаушы болған жағдайда, бұл жағдай дамымайды және физикалық денсаулығы жақсы болады. Дегенмен, егер құлын LWS генінің гомозиготы ретінде туылса, туғаннан кейін дереу адамгершілікпен өлтіру керек, әйтпесе нашар дамыған ішек салдарынан бірнеше күн ішінде қайтыс болады. LWS генін тасымалдаушы жылқыларды бір-бірімен шағылыстырмау үшін ДНК-тестілеу қолжетімді. Жылқы LWS генін алып жүруі мүмкін, бірақ сырттан қарағанда Overo түсін көрсетпеуі де мүмкін. Мұндай жағдайлар тобиано және бір түсті ата-аналардың ұрпақтарында кездескен, бірақ бүгінгі күнге дейін барлық жағдайларда жылқының Overo тегі болған. LWS тек Paint жылқыларына ғана тән емес; ол кадрлық Overo түсі бар кез келген жылқы тұқымында кездесуі мүмкін. Американдық Quarter Horse тұқымын кең пайдаланудың нәтижесінде, кейбір Paint жылқылары гиперкалемиялық периодтық паралич (HYPP), тұқым қуалайтын жылқының аймақтық дермальды астениясы (HERDA), жылқы полисахаридтерін сақтау миопатиясы (Paints, Quarter Horses және Appaloosas-та PSSM полисахаридтерін сақтау миопатиясы деп аталады), қатерлі гипертермия (MH) және гликоген тармақталу ферментінің жетіспеушілігі (GBED) сияқты генетикалық ауруларды да алып жүруі мүмкін. Толыққанды асыл тұқымның әсері кейбір қандық желілерде Wobbler синдромына шалдығу қаупін арттырады.