Кіріспе

Американдық заңгер, саясаткер және әскери қолбасшы (1754–1844)

Морган Льюис (16 қазан 1754 – 7 сәуір 1844) – американдық заңгер, саясаткер және әскери қолбасшы. Тәуелсіздік декларациясына қол қойған Фрэнсис Льюистің екінші ұлы Льюис Америка Тәуелсіздік соғысы мен 1812 жылғы соғыста шайқасты. Ол Нью-Йорк штатының Ассамблеясында (1789, 1792) және Нью-Йорк штатының Сенатында (1811–1814) қызмет етті, сондай-ақ Нью-Йорк штатының бас прокуроры (1791–1801) және Нью-Йорктің үшінші губернаторы (1804–1807) болды.

Ерте өмір және білім

Морган Льюис 1754 жылғы 16 қазанда, уэльс тегінен шыққан, Фрэнсис Льюис (1713–1802) және Элизабет (туған Аннисли) Льюис (1715–1778) отбасындағы екінші ұл ретінде дүниеге келді. Льюис Нью-Джерси штатының Элизабеттаун қаласында өсті, онда ол өмірін дін қызметіне арнауға шешім қабылдады. Алайда, әкесінің кеңесімен, ол Нью-Джерси колледжіне, қазіргі Принстон университетіне оқуға түсіп, 1773 жылы бітірді және құқық тануды бастады. Ол Джон Джеймен бірге заң оқыды. Америка Тәуелсіздік соғысы кезіндегі әскери қызметі оқуын үзіліске ұшыратты, бірақ ол 1783 жылы адвокаттыққа қабылданды.

Америка революциялық соғысы

1776 жылдың 1 қыркүйегінен бастап соғыс аяқталғанға дейін ол полковник және Солтүстік департаменттің генерал-квартирмейстері болды. 1774 жылы ол Континенттік армияға ерікті ретінде Америка революциясына қосылды. Льюис сол кезде Нью-Йорк милициясының бір полкіне капитан болып тағайындалды. Нью-Йорк милициясының 2-ші полкі құрылғаннан кейін ол майор шеніне көтерілді. Одан кейін ол полковник шенімен генерал Горацио Гейтстің штаб бастығы болып тағайындалды, оны Канадаға ертіп барды, жақын арада Конгресс оны Солтүстік армияның генерал-квартирмейстері етіп тағайындады. 1775 жылы ол Тас Арабияға түнгі шабуылды жоспарлап, орындады және Нью-Йорк губернаторы Джордж Клинтонмен бірге Краун-Пойнт шайқасында басшылық етті. Ол Саратогада Джон Бургойннің тапсырылуымен аяқталған науқанда көзге түсті.

Нью-Йорк губернаторы

Революциядан кейін Льюис заңгерлік білімін Нью-Йорк штатының Олбани қаласында тұрып аяқтады, Джеймс Бладгудтың өзен жағасындағы үйінде пансионда тұрды. 1779 жылы салық тізімінде оның жеке мүлігі 2000 долларға бағаланған, бұл қаланың ең жоғары салық салынуының бірі болды. Кейіннен ол Олбани округі милициясының қалалық полкінің мүшесі ретінде "бонус құқығына" (bounty right) ие болды. Сол кезде ол Олбанидегі бірнеше жылжымайтын мүлікті сатып алды. Ол 1789 және 1792 жылдары Нью-Йорк штатының Ассамблеясына, ал 1811-1814 жылдары Нью-Йорк штатының Сенатына сайланды. Ол 1791 жылдың 24 желтоқсанынан 1801 жылдың 28 қазанына дейін Нью-Йорк штатының бас прокуроры, ал кейін 1801 жылдың 28 қазанынан бастап Нью-Йорк Жоғарғы Сотының судьясы және бас судьясы болды. Ол 1804 жылдан 1807 жылға дейін Нью-Йорк штатының губернаторы болып қызмет етті, Джордж Клинтонның орнына ие болу үшін өткен сайлауда вице-президент Аарон Беррді жеңді. 1804 жылғы Нью-Йорк губернаторы сайлауында ол "Льюистер" (Льюис жақтастары) және "Клинтондар" (Нью-Йорк мэрі ДеУит Клинтонның жақтастары) деп бөліне отырып, Нью-Йорктегі Джефферсондық республикалық партияны бөлуге ықпал етті. Ол "Льюистерді" (Клинтондар "Квидс" деп атады) және федералистерді біріктірді. Оның қызмет ету кезеңінде Вест-Пойнттағы АҚШ Әскери академиясы құрылды, штаттың милиция жүйесі қайта құрылды және білім беру саласында жақсартулар жасалды. 1807 жылдың 30 сәуірінде ол Даниэль Д. Томпкинсқа (болашақ вице-президент) қайта сайлану үшін өткен сайлауда жеңілді. Томпкинс 35 074 дауыс алды, ал Морган Льюис 30 989 дауыс алды. Одан кейін ол Нью-Йорк штатының Датчесс округіне, Штаттсбургке оралды, онда ол ауыл шаруашылығына көшті. Заңгерлік тәжірибесінен бас тартып, Льюис мата фабрикасын ашты және бірнеше жыл өндіріспен айналысты. Оның тауарлары жіберілген сауда үйінің банкротқа іріктелуі оның бизнесін тоқтатуға себеп болды.

1812 жылғы соғыс

1812 жылғы соғыстан бұрын Льюис АҚШ президенті Джеймс Мэдисон ұсынған соғыс министрі лауазымынан бас тартты. Оның орнына ол бұрынғы қызметіне оралып, Нью-Йорк штатының батыс бөлігіндегі міндеттерін атқара берді. 1812 жылдың 3 сәуірінде ол бригадир генерал шеніне ие болды, ал 1813 жылдың 2 наурызында Ниагара шебіндегі қызметі барысында генерал-майор болып жоғарылатылды. Ол Форт-Джордж шайқасында американдық күштерге басшылық етті. Британдықтардың бекінісі басып алынғанмен, Льюис полковник Винфилд Скоттқа жеңілген британдық әскерлерді қууды тоқтатуға бұйрық берді. Льюис тым сақ болмағанда, Скотт генерал-майор Джон Винсенттің бүкіл дивизиясын тұтқынға алып, Ниагара түбегіндегі британдық қорғанысты әлсірете алатын еді. Кейін Льюис Нью-Йорк штатының солтүстік аймағының қолбасшысы болып тағайындалды. Ол Канададағы американдық тұтқындардың босатылуын қамтамасыз етті, осы мақсатқа жеке қаражатынан ақша жұмсады, сондай-ақ соғыста қызмет өткен немесе ұлдарын соғысқа жіберген шаруаларына әскери қызмет мерзіміне дейін жалға төлемеу арқылы сыйлық берді. Соғыстан кейін Льюис 1815 жылдың 15 маусымында әскерден босатылды. Льюис 1828 жылғы президенттік сайлауда сайлаушы болып қатысты.

Жеке өмір

1779 жылы ол Маргарет Бикман мен судья Роберт Ливингстонның қызы Гертруда Ливингстонға (1757–1833) үйленді. Олар Рейнбекте, содан кейін Нью-Йорк штатының Дачесс округіне қарасты Хайд-паркте тұрды. 1790 жылы оның Рейнбек үйінде сегіз құл жұмыс істеді. Морган мен Гертруданың бірге: Маргрет Льюис (1780–1860), Нью-Йорктің заңгері және саясаткері Матурин Ливингстонға (1769–1847) үйленді. 1792 жылы Льюис Нью-Йорк штатының Штаттсбург қаласында шамамен 334 акр (135 гектар) жерді сатып алып, отарлық стильдегі үй салуды тапсырды. 1824 жылдың жазында АҚШ-қа келген Маркиз де Лафайетт, Льюистің қайын інісі, канцлер Ливингстонға жол тартқанда, өзен бойымен бара жатып сол жерде тамақтанды. 1832 жылы үй өртеніп кетті, бұл наразы шаруалардың салған өрті екені айтылады. Өрттен кейін Льюис пен оның әйелі дереу оның орнына 25 бөлмелі грек стиліндегі сарай салды. Үй 1844 жылы Морган Льюис қайтыс болғаннан кейін оның қызы Маргарет пен күйеуі Матурин Ливингстонға мұра болып өтті.

Кейінгі өмірі

Льюис масон болған және 1830-1843 жылдар аралығында Нью-Йорк Ұлы ложасының Бас ұстазы қызметін атқарды. 1832-1835 жылдары ол Нью-Йорк тарихи қоғамының президенті болды. Льюис Цинциннати қоғамының Нью-Йорк бөлімінің алғашқы мүшесі болды және 1839-1844 жылдар аралығында оның бас президенті болды. Ол сонымен қатар Нью-Йорк қаласында Нью-Йорк университетінің құрылуына көмектесті. Льюис 1844 жылдың 7 сәуірінде Нью-Йорк қаласында қайтыс болды.