Кіріспе

Ганалық абстрактілі стратегиялық ойын

Oware – бүкіл әлемде әртүрлі нұсқаларда таралған манкала отбасының тақта ойындарына (ұяшықтар мен тастар ойындары) жататын абстрактілі стратегиялық ойын. Ойын алаңының құрылымы, ойыншылар саны және стратегиясы бойынша шамалы айырмашылықтар болуы мүмкін. Оның шығу тегі нақты белгісіз, бірақ көбінесе ашанти тайпасынан шыққан деп есептеледі. Гананың Боно, Боно Шығыс, Ахафо, Орталық, Батыс, Шығыс және Ашанти аймақтарында, сондай-ақ Кариб аймағында кеңінен таралған Oware-ның көптеген атаулары бар: айо, айойо (йоруба), авалэ (Кот-д’Ивуар, Бенин), вари (Мали), оури, урил немесе урил (Кабо-Верде), вори (Кариб теңізі), паллангузи (Үндістан), вали (дагбани), аджи (эве), нчо/оқве (игбо), исе (эдо), авале (га) (ағылшын тілінде "шай қасықтары" деген мағынаны білдіреді). Ағылшын тілінде жиі қолданылатын атауы – ауари, бірақ ойынды зерттеген алғашқы батыс ғалымдарының бірі Роберт Сазерленд Раттрей «вари» деген атауды пайдаланған.

Ережелер

Төменде, ересектерге арналған, бәсекелі ойынға ең қолайлы деп саналатын абапа нұсқасының ережелері келтірілген.

Жабдық

Ойынға овер тақтасы мен 48 тұқым қажет. Типик овер тақтасында "үйлер" деп аталатын алты шұңқырдан тұратын екі тік қатар және әдетте әр басында бір үлкен "есеп" үйі болады. Әр ойыншы тақтаның өзіне қараған жағындағы алты үйді және өзінің "есеп" үйін басқарады. Ойын он екі кіші үйдің әрқайсысында төрт тұқымнан басталады. Тақталар әсем ойылған немесе қарапайым, функционалды болуы мүмкін; олар тұғырға ие болуы немесе ұзындығынан немесе енінен бүгіліп, тұқымдарды тасымалдау және сақтау үшін бекітілуі мүмкін. Көбінесе екі шетте орналасса да, "есеп" үйлері басқа жерде де орналасуы мүмкін, ал қатарлар міндетті түрде тік болуы керек емес. Егер тақта диптихтей жабылатын қақпағы болса, "есеп" үйлері қақпақтың екі жағына ойылып, ойын барысында ойыншылардың алдында болуы мүмкін. Жерді де тақта ретінде пайдалануға болады; ойыншылар жерден екі қатар шұңқыр қазып алады. Кариб аймағында тұқымдар көбінесе тегіс және жылтыр жаңғақтар болып табылады. Сонымен қатар, мұнаралар мен тастар да қолданылады. Батыста кейбір арзан жиынтықтарда сопақ пішіндес мәрмәрлер қолданылады. Ал кейбір туристік жиынтықтарда каури қабықтары пайдаланылады.

Мақсаты

Ойын әр үйде төрт тұқымнан басталады. Ойынның мақсаты – қарсыласынан көп тұқым жеңіп алу. Ойында барлығы 48 тұқым болғандықтан, 25 тұқымды жеңіп алу ойынды жеңуге жеткілікті. Тұқымдардың саны жұп болғандықтан, ойын тең нәтижемен аяқталуы мүмкін, мұнда әр ойыншы 24 тұқым жеңіп алады.

Ұстау

Оуэре Абапада, ойыншы қарсыласының үйіндегі тұқымдар санын дәл екі немесе үшке жеткізгенде ғана тұқымдарды қолға түсіру мүмкін, бұл соңғы кезекте сепкен тұқымы арқылы жасалады. Бұл әрқашан сәйкес үйдегі тұқымдарды, және мүмкін одан да көп тұқымдарды түсіреді: Егер соңғы тұқымнан бұрынғысы да қарсыластың үйін екі немесе үшке жеткізсе, олар да түсіріледі, және осылайша екі немесе үш тұқымы жоқ немесе қарсыласқа тиесілі емес үйге дейін жалғасады. Түсірілген тұқымдар ойыншының ұпай жинау үйіне салынады (немесе егер тақтада ұпай жинау үйлері болмаса, бөлек қойылады). Дегенмен, егер бір қозғалыс қарсыластың барлық тұқымдарын түсіруге әкелсе, түсіруден бас тартылады, себебі бұл қарсыластың ойынды жалғастыруына бөгет жасайды, сондықтан тұқымдар тақтада қалады. (Дегенмен, Grand Slam нұсқалары туралы талқылауға қараңыз). Келесі суретте, төменгі ойыншы e, d және c үйлеріндегі барлық тұқымдарды түсіреді, бірақ b (онда төрт тұқым бар) немесе a (өйткені ол басқа түсірілген үйлермен іргелес емес) үйлерін түсірмейді.

Қарсылас ойын ойнасын

Қарсылас ойыншының барлық тұқымдарын алуға тыйым салу, қарсыластың ойынды жалғастыруына мүмкіндік беретін қадам жасау керек деген жалпы идеямен байланысты. Егер қарсылас ойыншының барлық үйлері бос болса, қазіргі ойыншы қарсыласына тұқым беруге мүмкіндік беретін қадам жасауы тиіс. Егер мұндай қадам жасау мүмкін болмаса, қазіргі ойыншы өз аумағындағы барлық тұқымдарды алып, ойынды аяқтайды.

Жеңіс

Ойын бір ойыншы 25 немесе одан көп тұқымды түгелдей алған кезде немесе әр ойыншы 24 тұқымнан жинаған кезде аяқталады (тең түсу). Егер екі ойыншы да ойынның аяқсыз циклге түсіп қалғанына келіссе, ойын әр ойыншының ұяларында тұқым қалғанда аяқталады, содан кейін әр ойыншы тақтаның өзінің жағындағы тұқымдарды жинап алады.

"Ұлы шлем" түрлері

Гранд слэм – қарсыластың барлық сегізін бір жүрісте алу. Қолданылатын ережеге қатысты өзгерістер болуы мүмкін, олар мыналардың бірі болуы мүмкін: Гранд слэм тұтқындаулары заңды емес. Мұндай жүріс заңды, бірақ тұтқындау болмайды. Халықаралық жарыстарда көбінесе осы ереже қолданылады. Гранд слэм тұтқындауларына рұқсат етіледі, бірақ тақтадағы қалған барлық тастар қарсыласына беріледі. Мұндай жүріс заңды, бірақ соңғы (немесе бірінші) үй тұтқындалмайды. Тағы да басқа ережелер де бар. Гранд слэм ойынды аяқтауға мүмкіндік беретін нұсқалар 2002 жылы Амстердамдағы Vrije Universiteit-те Анри Бал мен Джон Ромейн тарапынан толық зерттелді; екі тараптың да тең ойнау мүмкіндігі бар.

Басқа

1964 жылы 3M компаниясы бұл ойынды «Oh Wah Ree» тақта ойыны ретінде саудаға шығарды.

Тарих және қоғам

Оуэре – манкала ойындарының отбасындағы ең көп таралған ойын болып саналады. Боно штатының, Ашанти қалалық мемлекетінің және Антигуа мен Барбуданың ұлттық ойыны саналатын Оуэре, өзінің атын – сөзбе-сөз "ол/ол үйленеді" деген мағынаны білдіретін – акан тіліндегі және акан халқының тілі – твидегі, бір ер адам мен әйелдің үздіксіз ойнаған және бірге тұрып, ойынды жалғастыру үшін үйленгендері туралы аңызға қарыз деп есептеледі. Африканың дәстүрлі құндылықтарын көрсететін Оуэре ойыншылары, ойынға көрермендердің қатысуын ынталандырады, осылайша оны екі ойыншыға арналған ең әлеуметтік ойынға айналдырады. Бос уақытта көрермендердің ағымдағы ойынды талқылауы және ойыншыларға кеңес беруі жиі кездеседі. Ойын көңіл көтеруге және жаңа адамдармен танысуға мүмкіндік береді. Сондай-ақ, бұл ойынның немесе оның түрлерінің африкалық балаларды арифметикаға үйретуде маңызды рөлі болған.

Теория және стратегия

Стратегиялық ойын ретінде Оуэр адам ойыншыларынан өткір стратегиялық ойлау қабілетін талап етеді. Дегенмен, компьютерлік талдау көрсеткендей, Оуэр (немесе Авари) – шешілген ойын, егер ең жақсы ойын ойналса, кез келген ойыншы тең нәтижеге қол жеткізе алады.