Ежелгі Үндістандық нұсқаулық ойын

Кіріспе

Pachisi (/p//ə/'/tʃ//iː//z//i/ pəCHEEzee, ) – ежелгі Үндістанда пайда болған айқас және шеңбер пішіндес ойын. Ол ежелгі «Махабхарата» кітабында «Паша» деген атпен сипатталған. Ойын симметриялық крест пішіндес тақтада ойналады. Ойыншының фигуралары алты немесе жеті каури қабығын лақтыру арқылы тақтада жылжып, қабықтың ашық жағымен түскен саны қозғалатын клеткалардың санын көрсетеді. Ойынның атауы «жиырма бес» деген мағына беретін хинди тіліндегі paccīs сөзінен шыққан, себебі каури қабықтарымен лақтырылатын ең жоғары ұпай – жиырма бес. Сондықтан бұл ойын «Жиырма бес» деген атпен де белгілі. Ойынның ең жоғары ұпайы отызға жететін нұсқалары да бар. Шаупардан басқа, осы ойынның көптеген түрлері бар. Барджис [ар] (барсис) Левант аймағында, әсіресе Сирияда танымал, ал Парчис – Испания және Солтүстік Мароккода кең таралған. Паркес – оның Колумбиялық нұсқасы. Parcheesi, Sorry! және Ludo – ойынның батыстық стильдегі коммерциялық түрлерінің кейбірі. «Жігіттер ойыны» (Jeu des petits chevaux) Францияда, ал «Mensch ärgere Dich nicht» – неміс тіліндегі танымал нұсқа. Бұл ойынның Баекдже ежелгі мемлекеті арқылы корейлік Юннори ойынының пайда болуына ықпал еткен болуы мүмкін.

Ойыншылар

Пачизи – екі, үш немесе төрт ойыншыға арналған ойын, көбінесе төрт ойыншы екі командадан ойнайды. Бір команда сары және қара түсті фигураларды, ал екінші команда қызыл және жасыл түсті фигураларды пайдаланады. Барлық фигураларын бірінші болып финиш сызығына жеткізген команда ойында жеңіске жетеді.

Ойын процесі

Әр ойыншының мақсаты – қарсыластарынан бұрын, төрт фигурасын дастарқанның айналасына сағат тіліне қарсы бағытта жылжыту. Фигуралар Шаркониден басталып, сонда аяқталады. Ойын тәртібін әр ойыншы каурилерді лақтырып шешеді. Ең жоғары ұпай жинаған ойыншы бастайды, ал кезектер тақтайшаның айналасында сағат жүрісіне қарсы жалғасады. Кейбір нұсқаларда әр ойыншы каури қабықтарын лақтырады және 2, 3 немесе 4 лақтырылғанша фигуралар қозғала алмайды. Егер 6, 10 немесе 25 тасталса, ойыншы рақым алады, бұл ойыншыға Шаркониден өздерінің бір фигурасын тақтаға енгізуге мүмкіндік береді. Ойыншы өз кезегін қайталайды. Басқа нұсқаларда бұл олардың басқа бір фигурасын енгізу үшін 10, 25 немесе 35 құрайды. Жаңа енгізілген пеш 1-ші алаңға түседі, бұл әр ойыншының бірінші алаңы: осында 10 немесе 25 немесе 35 тастағанда, сіз жаңа пешті 1-ші алаңға енгізесіз, содан кейін сіз екінші атқан сандарды қосасыз, олар сіздің каурилеріңізде пайда болады және 7, 14 фигураларды енгізбей, рақым ретінде (осында ойыншыларға 7 немесе 14 тастағанда, сіз жаңа пешті енгізе алмайтыныңызды, тек қосымша айналым аласыз). Ойыншы 7 немесе 14 санын тастау үшін тақтада кем дегенде бір фигура болуы керек. Қарапайым айтқанда, 10 немесе 25 немесе 35 атқанда, сіз жаңа пешті 10 немесе 25 немесе 35 сандық квадратқа тікелей енгізе алмайсыз, сіз жаңа пешті 1 сандық квадратқа түсіріп, қалған сандарды қосуыңыз керек. Барлық пештер ойынға кіргеннен кейін, 10 немесе 25 немесе 35 тастау сізге тиісті сандарды алға жылжытуға мүмкіндік береді. Әр ойыншының бірінші фигурасы Шаркониді тақтаға енгізгеннен кейін кез-келген лақтыруда тастай алады. Әр ойыншы өз фигураларын тақтаның өз қолының ортаңғы бағанасынан төмен қарай жылжытады, содан кейін сыртқы бағаналар бойынша сағат тіліне қарсы бағытта. Ойыншы бір уақытта тақтада кез келген сандағы фигураларды ұстай алады. Бір рет бір ғана фигураны жылжытуға болады, немесе ойыншы таңдаса, бір рет кез келген фигураны жылжытудан бас тарта алады. Кейбір нұсқаларда ойыншы бір рет тастау арқылы кез келген сандағы фигураларды жылжыта алады. Сондай-ақ, егер ойыншы бір рет тастауға болатыннан жоғары бағаны тастаса, онда ойыншы автоматты түрде бұл кезекті жоғалтады. Бір команданың бірден көп фигурасы бір алаңды алып отыруы мүмкін (кейбір нұсқаларда барлық алаңдарға қатысты емес). Алайда, бір фигура қарсыластың фигурасы орналасқан алаңға көшуі мүмкін емес. Егер бір фигура қарсыластың кез келген фигуралары орналасқан алаңға (қалдық алаңнан басқа) түсіп қалса, онда сол фигуралар тұтқындалады/өлтіріледі және Шаркониге қайта оралуы керек. Ұсталған фигуралар тек рақыммен қайтадан ойынға кіре алады. Қаптап алған ойыншыға тағы бір кезек беріледі (кейбір нұсқаларда дұрыс емес). Кейбір нұсқаларда ойыншы қарсыласының бірін өлтіргеннен кейін ғана өз фигураларын Шаркониге қайтара алады. Кейбір нұсқаларда ереже бар, мысалы, егер екі ойыншы бір-біріне қарсы ойнаса, ал 1-ші ойыншы 2-ші ойыншының бір фигурасын ұстаса, онда 2-ші ойыншы, бірінші рет тұтқындалғаннан кейін, дәл сол ойыншыны тұтқындауға арналған бір фигураны тұтқындайды, тұтқындау болған дәл сол алаңға, содан кейін 1-ші ойыншының тұтқындауы / өлтірілуі жарамсыз болып саналады. Ойыншы 1 Шарконияға қайта оралу үшін 2-ші ойыншының фигурасын қайтадан басып алуы керек, бірақ 2-ші ойыншы жоғарыда айтылған жағдай қайталанбаса, өз Шаркониясына еркін бара алады. Бөлшектің бір бөлігі ортаңғы бағанаға көтеріліп, тақтаны айналып өтуін аяқтайды. Қайта оралған бөлшектерді жаңадан кірген бөлшектерден ажырату үшін олардың жағына қоюға болады. Шарконияға бір шайқас тек тікелей атқанда ғана қайтарылады. Қалдықтың төрт алаңы Шаркониден дәл 25 қадам қашықтықта орналастырылған. Жалпы стратегия - бұл 25-ті тастағанға дейін ұсталудан қауіпсіз болатын осы алаңшаларда қалу үшін фигураларды қайтару. Ойынды бірден аяқтауға болады. Ойынның аты осыдан шыққан. Кейбір нұсқаларда, мұнда көбірек басымдық қайықты лақтыруға беріледі, тәжірибелі ойыншылар қайықты белгілі бір жолмен жерге түсіре алады, сондықтан ойынды қызықтыра түсу үшін басқа да ережелер бар. Егер ойыншының фигуралары аяғына жақын болса және жоғары бағадағы лақтыру қажет болмаса, жоғары бағадағы лақтыруды жоюдың жолдары бар. Егер ойыншы 10, 25 немесе 30 атса, ойыншы жоғары бағадағы атқанды жою үшін 10, 25 немесе 30 санын үш рет (алғашқы атқанды қоса алғанда) бірінен соң бірі атпауы керек. Егер ойыншы 7 атса, ойыншының 7 атқаннан кейін 3 рет (алғашқы атқанды қоса алғанда) атпауы керек, ал егер 14 атса, 14-ті үш рет (алғашқы атқанды қоса алғанда) атпауы керек. Егер ойыншы үш рет қатарынан 10, 25 немесе 30 атса, олар оларды жояды, ал ойыншылар кезегін жалғастыру үшін арасында 7 немесе 14 атпауы мүмкін. Мысалы: Ойыншы бір кезегінде 25, 25, 14, 10, 30, 7, 25, 30, 7, 10, 14, 25, 3 атпауы мүмкін. Барлық фигуралар тақтаға енгізілгеннен кейін, ойыншы 10, 25 немесе 30 атқан сайын, фигурасын бір алаңға жылжытуы керек, бұл ПИАДА деп белгіленеді. Мысалы: Ойыншы өз кезегінде 25, 25, 3 атса, оның фигуралары барлығы 53 алаңға жылжытуы мүмкін. Алайда, барлық фигуралар тақтаға енгізілгеннен кейін, ойыншы барлығы 55 алаңға (25+25+3+1+1) жылжытуы мүмкін, яғни 2 ПИАДА қосылады.

Each player's objective is to move all four of their pieces completely around the board, counter clockwise, before their opponents do. The pieces start and finish on the Charkoni. The playing order is decided by each player throwing the cowries. The player with the highest score starts, and turns continue counter clockwise around the board. In some versions, each player throws the cowrie shells and pieces cannot move until a 2, 3, or 4 is thrown. If a 6, 10, or 25 is thrown, the player gets a grace, which enables the player to introduce one of their pieces from the Charkoni onto the board. The player then repeats their turn. In other versions, this includes 10, 25, or 35 to introduce another of their pieces. The newly introduced pawn will be landed on square number 1, which is the very first square for every respective player: here, it is said that on throwing 10 or 25, or 35, you will introduce your new pawn at square number 1, and then you will add the second throw numbers that will be appeared on your cowries and 7, 14 as a grace without the introduction of pieces (here, it should be clear to players that on throwing 7 or 14, you can not introduce your new pawn, you only get an extra turn). A player needs to have at least one piece on the board to be able to throw a 7 or 14. Simply put, on throwing 10 or 25, or 35, you can not introduce your new pawn directly to 10 or 25, or 35 number square directly, you have to land the new pawn on square number 1 and then add your remaining numbers. Once your all pawns have entered the game, throwing 10 or 25, or 35 allows you to move the respective numbers ahead. Each player's first piece may leave the Charkoni on any throw after it has been introduced onto the board. Each player moves their pieces down the centre column of their own arm of the board, then counter clockwise around the outside columns. A player may have any number of pieces on the board at one time. Only one piece may be moved with a single throw, or if the player chooses, they can decline to move any piece on a throw. In some versions, a player can move any number of their pieces with a single throw. Also, if the player casts a value higher than they are eligible to move in a single throw, then the player automatically loses that turn. More than one piece of the same team may occupy a single square (not true for all squares in some versions). However, a piece may not move onto a castle square that is already occupied by an opponent's piece. If a piece lands on a square (other than a castle square) occupied by any number of the opponent's pieces, those pieces are captured/killed and must return to the Charkoni. Captured pieces may only enter the game again with a grace throw. A player making a capture is allowed another turn (not true in some versions). In some versions, a player cannot take their pieces back to the Charkoni/home, unless they have captured/killed at least one of the opponent's pieces. Some versions have a rule where if, for example, two players are playing against each other, and Player 1 captures a piece of Player 2, then Player 2, in their immediate turn after being captured for the first time, captures the same piece Player 1 just used to capture, in the same square where the capture took place, then Player 1's capture/kill is invalidated. Player 1 will need to recapture Player 2's piece again to be able to go back to the Charkoni, but Player 2 is free to go ahead to their respective Charkoni unless the above repeats. A piece completes its trip around the board by moving back up its central column. Returning pieces may be placed on their side in order to distinguish them from pieces that have just entered. A piece can only return to the Charkoni by a direct throw. Four of the castle squares are placed so they are exactly 25 moves from the Charkoni. A common strategy is for returning pieces to stay on these squares, where they are safe from capture until a 25 is thrown. The pieces can then finish the game directly. This is where the name of the game comes from. In some versions, where more emphasis is put on the throwing of the cowries, experienced players can cause cowries to land in a specific way, so there are certain other rules to make the game more exciting. If a player has their pieces closer to the end, and does not need a higher value throw, there are ways to nullify the higher value throw. If the player casts a 10, 25, or 30, the player needs to consecutively throw either 10, 25, or 30 three times (including the original throw) to nullify the higher value throw. If the player casts a 7, the player must consecutively cast a 7 only 3 times (including the original throw) to nullify the throw. If the player casts a 14, the player must consecutively cast a 14 only 3 times (including the original throw) to nullify the throw. Since throwing three consecutive throws of 10, 25, or 30 in a single turn nullifies them, players can instead throw a 7 or 14 in between to keep their turn going. EX: A player can throw the following in a single turn: 25, 25, 14, 10, 30, 7, 25, 30, 7, 10, 14, 25, 3. Once all of the player's pieces are introduced onto the board, every time a player throws a 10, 25, or 30, the player must move their piece one additional square, which is known as PYADA. EX: A player casts 25, 25, 3 in their turn, and their pieces can move a total of 53 squares. However, when all the player's pieces have already been introduced onto the board, the player can then move a total of 55 squares (25+25+3+1+1), meaning 2 pyadas extra.