Кіріспе

Филиппиннің президенті 1961-1965 жылдар аралығында, Филиппиннің бұрынғы президенті Диосдадо Панган Макапагал (; 28 қыркүйек 1910 – 21 сәуір 1997) – филиппин заңгері, ақыны және саясаткер, 1961-1965 жылдар аралығында Филиппиннің тоғызыншы президенті, ал 1957-1961 жылдар аралығында алтыншы вице-президенті болды. Ол сонымен қатар Өкілдер палатасының мүшесі болды және 1970 жылғы Конституциялық конвенцияны басқарды. Ол 2001-2010 жылдар аралығында Филиппин президенті болған Глория Макапагал Арройоның әкесі болды. "Лубаодан келген кедей бала" деп танымал болған ол Пампанга провинциясының Лубао қаласында дүниеге келген. Макапагал Манила қаласындағы Филиппин және Санто-Томас университеттерін бітіргеннен кейін үкіметте заңгер болып жұмыс істеді. Ол алғаш рет 1949 жылы туған провинциясы Пампанганың 1-ші сайлау округінен Өкілдер палатасына сайланды. 1957 жылы президент Карлос П. Гарсияның басшылығымен вице-президент болды, бірақ кейін 1961 жылғы сайлауда одан жеңілді. Президент ретінде Макапагал парақорлықпен күресуге және Филиппин экономикасын дамытуға күш салды. Ол елдегі алғашқы жер реформасы заңын қабылдады, песоны еркін валюта нарығына шығарды, сондай-ақ валюталық және импорттық бақылауды жеңілдетті. Алайда, оның көптеген реформалары қарсыласы «Националистік партия» басымдығы бар Конгресс тарапынан тоқыратылды. Ол сонымен қатар Тәуелсіздік күнін 4 шілдеден 12 маусымға ауыстырғанымен де белгілі, бұл 1898 жылы президент Эмилио Агиналдоның Испания империясынан Филиппиннің бірінші республикасының тәуелсіздігін жариялаған күнін еске алу болып табылады. 1965 жылы қайта сайлауға түскенде Фердинанд Маркосқа жеңілді. Маркос билігінде Макапагал 1970 жылғы конституциялық конвенцияның президенті болып сайланды, ол кейін 1973 жылғы Конституцияның негізі болды. Бірақ, конституцияның қабылдану және өзгертілу жолы оны оның заңдылығына күдік тудырды. 1997 жылы 86 жасында жүрек жетіспеушілігі, пневмония және бүйрек ауруларынан көз жұмды. Макапагал испан тілінде ақын да болған, бірақ оның поэзиялық шығармалары саяси өміріне қарағанда көлеңкеде қалды.

Ерте өмір

Диосдадо Макапагал 1910 жылдың 22 қыркүйегінде Пампанганың Лубао қаласындағы Сан-Николас барында кедей отбасында бес баланың үшіншісі болып дүниеге келді. Ол сондай-ақ, атақты пианист Сесиль Ликадтың әжесі Мария Витуг Ликадтың екінші туысы болған Романа арқылы Ликадтар отбасына байланысты. Романаның әжесі Женовева Мигель Панган мен Марияның әжесі Селестина Мигель Макаспак бір-біріне апалы-сіңлілі болған. Олардың анасы Мария Консепсьон Лингад Мигель, Хосе Пингуль Лингад пен Грегориа Малит Бартолоның қызы еді. Диосдадоның отбасы қора-қора мал өсітіп, үйлеріне жатаққа келгендерді қабылдау арқылы қосымша табыс табатын. Ол Филиппиннің Манила университетінде заңға дайындық курсын бітірді, содан кейін 1932 жылы Филиппин заң мектебіне стипендиямен оқуға түсті және бухгалтериялық жұмыс істеп өзін асырады. Ол анасының туыстарынан, әсіресе Пампанганың Лубао қаласындағы Ста бариосында үлкен жерлерге ие болған Макаспактардан қаржылық көмек алды. 1936 жылы заң бакалавры дипломын алғаннан кейін, ол адвокаттыққа қабылданды және 1936 жылғы адвокаттық емтиханды 89,95% ұпаймен жеңіп алды.

Ерте мансап

Адвокаттық емтиханды тапсырғаннан кейін Макапагал американдық заң фирмасына іс жүргізуші заңгер ретінде шақырылды, сол кезде филиппин үшін бұл ерекше құрметтің белгісі еді. Ол Малакананг сарайында президент Мануэль Л. Кесонның заң кеңесшісі болып тағайындалды.

Өкілдер палатасы (19491957)

Папанга провинциясының жергілікті саяси көшбасшыларының шақыруымен президент Куирино Макапагалды Вашингтондағы қызметінен қайтартып алды, оның Папанга провинциясының бірінші сайлау округінен депутаттыққа кандидат болуына мүмкіндік жасады. Бұл оған Гарсия әкімшілігінің абыройының төмендеуінен пайда табуға мүмкіндік берді. Вице-президент ретінде тек рәсімдік міндеттерді атқаруға бекітілген ол, сайлаушылармен жақсырақ танысу және Либералдық партияның беделін арттыру үшін елді мекендерге жиі сапарлар жасады. Ол қолданыстағы президентті 55 пайызға 45 пайыздық үлеспен жеңді. Алайда демократиялық жүйедегі келесі таңдау еркін кәсіпкерлік пен бақылау жүйесін сақтап қалу арасында болды. Макапагал 1962 жылғы 22 қаңтарда Конгресс алдында сөйлеген сөзінде, "экономикалық даму міндеті негізінен жеке кәсіпкерлікке, ал емес үкіметке тиесілі" деп мәлімдеп, еркін кәсіпкерліктің мәнін қарапайым тілмен түсіндірді. Қызығы, ол халық арасында аса танымал болған жоқ. Әкімшілік сондай-ақ бірнеше ірі компанияларда бақылау үлесіне ие болған филиппин бизнесмендері Фернандо Лопес пен Эухенио Лопеспен ашық түрде келіспеді. 1965 жылғы сайлауда Лопестер Макапагалдың қарсыласы Фердинанд Маркосты қолдады, ал Фернандо Лопес Маркостың кандидаттығына қолдау көрсетті. 1964 жылы №4166 Республикалық заңға қол қойылды, соның арқасында бұл өзгеріс бекітілді. 1962 жылғы жарлығы үшін Макапагал Тәуелсіздік күнінің мерекелеу күнін өзгертуге ықпал еткен деп саналады. Бірнеше жыл өткен соң, Макапагал журналист Стэнли Карноуға өзгерістің нақты себебін былай түсіндірді: "Дипломатиялық корпуста жұмыс істеген кезде, 4 шілдедегі қабылдауларымызға ешкім келмейтінін, ал оның орнына американ елшілігіне баратынын байқадым. Сондықтан бәсекелесу үшін бізге басқа мереке керек деп шештім".

Солтүстік Борнео туралы талап

1962 жылдың 12 қыркүйегінде президент Диосдадо Макапагал басшылығымен Солтүстік Борнеоның шығыс бөлігі (қазіргі Сабах) және осы аумақтың толық егемендігі, құқығы мен билігі Сулу сұлтанатының мұрагерлері, Сұлтан Мұхаммед Есмаил И. Кирам I арқылы Филиппин Республикасына өткізілді. Бұл, Филиппин үкіметіне халықаралық соттардағы талаптарын іске асыруға толық өкілеттік берді. Филиппин 1963 жылы Сабах федерацияға қосылғаннан кейін Малайзиямен дипломатиялық қарым-қатынасты үзіп тастады. 1989 жылы бұл үзіліс қайта жаңғыртылды, себебі Филиппиннің келесі басшылықтары Куала-Лумпурмен экономикалық және қауіпсіздік байланыстарын жақсарту үшін бұл талапты екінші планға қойды. Бүгінгі күнге дейін Малайзия Филиппиннің Сабах мәселесін Халықаралық сотқа (ICJ) беру туралы ұсыныстарын үнемі қабылдамай келеді. Сенімсіз дереккөз: date=July 2013 Сабах Филиппиннің Моро көшбасшысы Нур Мисуаридің Сабахты Халықаралық сотқа (ICJ) беру туралы талабын маңызды емес деп есептейді және осы талапты қарастырмады.

МАФИЛИНДО

1963 жылдың шілдесінде президент Диосдадо Макапагал Манилада саммит өткізді, онда Малайзия, Филиппин және Индонезия үшін саяси емес конфедерация – Мафилиндо, Жозе Ризальдің колониалдық шекаралармен жасанды түрде бөлінген малай халықтарын біріктіру арманының іске асуы ретінде ұсынылды. Мафилиндо – ортақ мәселелерді консенсус рухымен қарастыратын аймақтық бірлестік ретінде сипатталды. Дегенмен, бұл Джакарта мен Манила тарапынан Малайзия Федерациясының құрылуын кешіктіру немесе тіпті тоқтату үшін қолданылатын тактика ретінде де қарастырылды. Маниланың Сабахқа (бұрынғы Британдық Солтүстік Борнео) қатысты өз талабы болды. АҚШ үкіметінің басқа елдерді соғысқа тартуға деген белсенді қызығушылығы 1961 жылдың басынан бері АҚШ саясатының талқылау тақырыбы болды. Президент Линдон Джонсон 1964 жылдың 23 сәуірінде «Көбірек тулар» бағдарламасы деп аталған бағдарлама аясында басқа елдерді Оңтүстік Вьетнамға көмекке шақырды.

Бірінші неке

1938 жылы Макапагал Пурита де ла Розаға үйленді. Олардың екі баласы болды: Сиэло Макапагал Сальгадо (кейіннен Пампанга вице-губернаторы болған) және Артуро Макапагал. Пурита 1943 жылы дүниеден озды.

Екінші неке

1946 жылы 5 мамырда Макапагал доктор Эванджелина Макарегке үйленді, олардың екі баласы болды: Глория Макапагал Арройо (кейін Филиппин президенті болған) және Диосдадо Макапагал-кіші.

Мұра

2009 жылдың 28 қыркүйегінде Макапагалдың қызы, президент Глория Макапагал Арройо, президент Диосдадо Макапагал мұражайы мен кітапханасын ашты. Ол президенттің туған қаласы Луваода, Пампанга облысында орналасқан. Президент Бениньо С. Акино III 2010 жылдың 28 қыркүйегін Макапагалдың туғанына 100 жыл толуына орай, оның туған облысы Пампангада еңбек демалысы күні деп жариялады. Ол 2002 жылдың 12 маусымынан 2013 жылға дейінгі Жаңа Дизайн сериясының және 2010 жылдың 16 желтоқсанынан қазіргі күнге дейінгі Жаңа Ұрпақ валютасының 200 песолық банкнотасында бейнеленген.

Мұражай және кітапхана

Бұл Макапагалдың жеке кітаптары мен естеліктерін сақтайды.

Жарияланымдар

Президент Диосдадо Макапагалдың сөздері. Манила: Баспа бюросы, 1961 жыл. Қарапайым халық үшін жаңа үміт: Президент Диосдадо Макапагалдың сөздері мен мәлімдемелері. Манила: Малакананг баспасөз кеңсесі, 1962 жыл. Филиппин үшін бес жылдық біріктірілген әлеуметтік-экономикалық бағдарлама. Манила: [с. н.], 1963 жыл. "Азаттықтың толыққандығы: Президент Диосдадо Макапагалдың сөздері мен мәлімдемелері". Манила: Баспа бюросы, 1965 жыл. Азиялықтың Оңтүстік Америкаға қарауы. Кесон қаласы: Mac баспасы, 1966 жыл. Филиппин шығысқа бет бұрды. Кесон қаласы: Mac баспасы, 1966 жыл. Құрылысқа арналған тас: Президенттің естеліктері. Кесон қаласы: Mac баспасы, 1968 жыл. Филиппин үшін жаңа Конституция. Кесон қаласы: Mac баспасы, 1970 жыл. Филиппинде демократия. Манила: [s. n.], 1976 жыл. Әлемдегі конституциялық демократия. Манила: Санто-Томас университетінің баспасы, 1993 жыл. Нипа үйінен Президенттік сарайға дейін: Президент Диосдадо П. Макапагалдың өмірбаяны. Кесон қаласы: Филиппин үздіксіз білім беру және зерттеу академиясы, 2002 жыл.