Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Американың жергілікті тілдер отбасы
Indigenous language family of North America
Алги тілдері (сондай-ақ Алгонкиан–Виот–Юрок немесе Алгонкиан–Ритван) – Солтүстік Американың жергілікті тілдер отбасы. Алги тілдерінің көп бөлігі Алгонкиан тармағына жатады, олар Роки тауларынан Атлантикалық Канадаға дейінгі кең аумаққа тараған. Басқа Алги тілдері – Калифорнияның солтүстік-батысындағы Юрок және Виот тілдері, географиялық жақындығына қарамастан, тығыз байланысты емес. Бұл тілдердің бәрі протоалгик тілінен туындаған, ол шамамен 7000 жыл бұрын сөйленген және қайта құрылған протоалгонкиан тілімен, сондай-ақ Виот және Юрок тілдерін пайдалана отырып қайта құрылған деп есептеледі.
The Algic languages (also Algonquian–Wiyot–Yurok or Algonquian–Ritwan) are an indigenous language family of North America. Most Algic languages belong to the Algonquian subfamily, dispersed over a broad area from the Rocky Mountains to Atlantic Canada. The other Algic languages are the Yurok and Wiyot of northwestern California, which, despite their geographic proximity, are not closely related. All these languages descend from Proto Algic, a second order proto language estimated to have been spoken about 7,000 years ago and reconstructed using the reconstructed Proto Algonquian language and the Wiyot and Yurok languages.
Тарих
Алгикалық терминін алғаш рет Генри Скулкрафт 1839 жылы жарияланған «Алгикалық зерттеулерінде» қолданған. Скулкрафт терминді «Аллегени және Атлантика сөздерінен туындаған, бұл географиялық аймақта ежелден қоныстанған жергілікті халықтарға сілтеме жасайды» деп түсіндірді. Скулкрафттың терминологиясы қабылданалмады. Ол «алгик» деп атаған халықтар кейіннен алгонкиан тілдерінде сөйлейтіндердің қатарына енді. Бұл тіл тобы «алгонкиан ритван» және «виот-юрок алгонкиан» деп те аталады. Эдвард Сапир, алгонкиан тілдер отбасының генетикалық жағынан Калифорнияның солтүстігіндегі виот және юрок тілдерімен байланысты екенін ұсынғанда, бұл кеңейтілген отбасы үшін «алгикалық» терминін қолданды. Алгикалық отаны АҚШ-тың солтүстік-батыс бөлігінде, алгонкиан тармағының болжамдалатын отанының (Ives Goddard бойынша, Superior көлінің батысында) және виот және юрок тілдерінің ең ерте белгілі орнының (Whistler бойынша, ортаңғы Колумбия өзені бойында) арасында орналасқан деп саналады.
The term Algic was first coined by Henry Schoolcraft in his Algic Researches, published in 1839. Schoolcraft defined the term as "derived from the words Allegheny and Atlantic, in reference to the indigenous people anciently located in this geographical area." Schoolcraft's terminology was not retained. The peoples he called "Algic" were later included among the speakers of Algonquian languages. This language group is also referred to as "Algonquian Ritwan" and "Wiyot Yurok Algonquian." When Edward Sapir proposed that the well established Algonquian family was genetically related to the Wiyot and Yurok languages of northern California, he applied the term Algic to this larger family. The Algic urheimat is thought to have been located in the Northwestern United States somewhere between the suspected homeland of the Algonquian branch (to the west of Lake Superior according to Ives Goddard) and the earliest known location of the Wiyot and Yurok (along the middle Columbia River according to Whistler).
Алгикалықтың жіктелуі
Виот және Юрок тілдерінің алгонкин тілдерімен генетикалық байланысын алғаш Эдвард Сапир (1913, 1915, 1923) ұсынды, ал алгонкин тілдері маманы Трумэн Микельсон (1914, 1914, 1935) оған қарсы шықты. Лайл Кемпбеллдің (1997) сөзіне сүйенсек, бұл байланыс "кейіннен барлығын қанағаттандыратындай дәлелденді". Солтүстік Америка тілдерін алғашқы рет жіктеу кезінде туған бұл дау "Ритван дауы" деп аталды, себебі Виот және Юрок тілдері "Ритван" деп аталатын генетикалық топқа жатқызылды. Бүгінгі таңда көптеген мамандар Ритван генетикалық тобының дұрыстығын жоққа шығарады. Берман (1982) Виот және Юрок тілдерінде алгик тілдерінің қалған бөлігінде кездеспейтін дыбыстық өзгерістер бар екенін болжады (мұны аймақтық таралу немесе генетикалық туыстық арқылы түсіндіруге болады); ал Проулкс (2004) Берманның ортақ дыбыстық өзгерістер туралы қорытындысына қарсылық білдірді. Жақында Сергей Николаев екі мақаласында Сахалин және Амур өзенінің бассейніндегі нивх тілі мен алгик тілдері арасындағы жүйелі байланыс, сондай-ақ осы екеуі мен вакаш тілдері арасындағы екінші деңгейдегі байланыс бар екенін дәлелдеді.
The genetic relation of Wiyot and Yurok to Algonquian was first proposed by Edward Sapir (1913, 1915, 1923), and argued against by Algonquianist Truman Michelson (1914, 1914, 1935). According to Lyle Campbell (1997), the relationship "has subsequently been demonstrated to the satisfaction of all." This controversy in the early classification of North American languages was called the "Ritwan controversy" because Wiyot and Yurok were assigned to a genetic grouping called "Ritwan." Most specialists now reject the validity of the Ritwan genetic node. Berman (1982) suggested that Wiyot and Yurok share sound changes not shared by the rest of Algic (which would be explainable by either areal diffusion or genetic relatedness); Proulx (2004) argued against Berman's conclusion of common sound changes. More recently, Sergei Nikolaev has argued in two papers for a systematic relationship between the Nivkh language of Sakhalin and the Amur river basin and the Algic languages, and a secondary relationship between these two together and the Wakashan languages.
Журналдар мен кітаптар
Микельсон, Трумэн. 1915 жыл. Жауап. Американдық антрополог, n. s. 17:194–198. (hbk); .
Michelson, Truman. 1915. Rejoinder. American Anthropologist, n. s. 17:194–198. (hbk); .