Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын зоологы, жазушысы және натуралисті (1784–1867)
English zoologist, writer and naturalist (1784–1867)
Уильям Ярелл (3 маусым 1784 – 1 қыркүйек 1856) – ағылшын зоологы, көп еңбек жазған автор, кітап сатушы және натуралист. Өзінің нақты ғылыми жұмыстары үшін замандастарының құрметіне ие болды. Ярелл ең белгілісі «Британдық балықтар тарихы» (2 том, 1836) және 564 түпнұсқалы суреттері бар «Британдық құстар тарихы» (3 том, бірінші басылымы 1843 ж., екінші басылымы 1845 ж., үшінші басылымы 1856 ж.) еңбектерінің авторы ретінде танымал. Соңғысы бірнеше рет қайта басылды және британдық орнитологтардың бір буыны үшін стандартты анықтамалық еңбек болды. Ол 1830 жылы Бевиктің аққуын сипаттап, оны ірі жүректі аққудан ажыратты.
William Yarrell (3 June 1784 – 1 September 1856) was an English zoologist, prolific writer, bookseller and naturalist admired by his contemporaries for his precise scientific work. Yarrell is best known as the author of A History of British Fishes (2 vols., 1836) and A History of British Birds featuring 564 original engravings (in 3 vols., first ed. 1843, second ed. 1845, third ed. 1856). The latter went into several editions and was the standard reference work for a generation of British ornithologists. He described Bewick's swan in 1830, distinguishing it from the larger whooper swan.
Ерте өмір
Ярелл Лондонның Сент-Джеймс ауданында, Дюк-стритте, Фрэнсис Ярелл мен оның әйелі Сараның (құрметті аты Блейн) отбасында дүниеге келді. Оның әкесі мен інісі газет және кітап дүкенін басқарды. 1802 жылы ол Herries, Farquhar and Co. банкіне кеңсе кезеншісі болып орналасты. 1803 жылы ол өзінің інісі Эдвард Джонспен бірге әкесінің бизнесіне қосылды. Кейде ол бизнесті Джонсқа тапсырып, ауылға балық аулауға және аң аулауға шығатын. Ярелл Лондон зоологиялық қоғамының алғашқы мүшелерінің бірі болды. 1833 жылы ол Лондон Корольдік энтомологиялық қоғамын құрушылардың бірі болды. Джон Джеймс Одубон оны «қадірлі досы» деп мойындады және «солтүстіктің шұғыл аймақтарынан жиналған құстар мен жұмыртқалардың құнды үлгілері» туралы берген ақпараты үшін алғыс айтты. Ол көп жыл бойы Энтомологиялық қоғам мен Линней қоғамының қазынашысы қызметін атқарды. Сондай-ақ, «Британ құстары» (1843) атты еңбегін жариялады, соңғысы Томас Бевик 1797 жылдан 1804 жылға дейін жариялаған, бірақ әртүрлі гравюралар жинағымен шыққан танымал кітабымен бір атауға ие болды. «Британ құстары» алғаш рет «әрқайсысы үш парақтан тұратын отыз жеті бөлімге бөлініп, екі ай сайын жарық көрді; бірінші бөлімі 1837 жылдың шілдесінде, ал соңғысы 1843 жылдың мамырында жарық көрді». Парақтар кейін екі томға біріктірілді, оған «көптеген сирек кездесетін құстар және тіпті Ұлыбритания үшін жаңа түрлер» қосылды. Қосымша құстар кіріспеде тізімделіп, қысқаша сипатталды, ал «жаңа тақырыптар жеке парақтарға түсіріліп, кітап мұқабасын жасайтын адамға оларды тиісті туысқа жататын құстардың арасына енгізуге мүмкіндік берді». Жарық көрген кезде Яреллдің «Құстары» тақырып бойынша ғылыми және көркемдік тұрғыдан ең жақсы жұмыс деп есептелді, бұл туралы профессор Альфред Ньютон 1871 жылғы басылымға жазған «Проспектісінде» айтқан, онда Яреллдің кіріспесі және Томпсонның басшылығымен суретшілердің есімдері алынып тасталды. Яреллдің екі кітабы да соншалықты танымал болды, олардың баспагері Джон ван Вурст сатудың 4000 фунт стерлингтен асып кеткенін мәлімдеді. Томас Р. Форбс Ярелл туралы жазған өмірбаяндық мақаласында «Барлық [«Құстар» басылымдары] автордың айқын, әңгімелі стильіне, дәлдігіне, мұқият зерттеуіне және қарапайым тартымдылығына байланысты ерекшеленеді» деп жазады. Яреллдің «Сыныстық мүшелердің сыртқы пішінді өзгертуге тигізетін әсері туралы» (1856) соңғы еңбегінде, елік сау ұрық безі болмаса, денесінің сол жағында мүйіз өсіре алмайды деген сенімді жоққа шығарған тәжірибе сипатталған.
Yarrell was born in Duke Street, St James's in London, to Francis Yarrell and his wife Sarah (née Blane). His father and uncle ran a newspaper agency and bookshop. In 1802 he became a clerk with the Herries, Farquhar and Co. bank. In 1803 he and his cousin, Edward Jones, joined his father's business. He sometimes left the business in Jones's care, going into the countryside to fish and shoot. Yarrell was one of the original members of the Zoological Society of London. In 1833, he was a founder of what became the Royal Entomological Society of London. He was acknowledged by John James Audubon both as a "valued friend" and for the information and "precious specimens of birds and eggs, collected in the desolate regions of the extreme north." He served for many years as treasurer both of the Entomological Society and of the Linnean Society. and A History of British Birds (1843), the latter having the same title as the popular book by Thomas Bewick, published from 1797 to 1804, but with a different set of engravings. British Birds was first published "in thirty seven parts of three sheets each, at intervals of two months; the first Part was issued in July 1837 and the last in May 1843." The sheets were then collected into two volumes, with the addition of "many occurrences of rare birds and of some that were even new to Britain". The additional birds were listed and briefly described in the Preface and "the new subjects have been engraved on single leaves, so paged, that the bookbinder may insert these separate leaves among the birds of the genus to which each respectively belongs." At the time of its release, Yarrell's Birds was considered the best work on the subject both scientifically and artistically, as noted by Prof. Alfred Newton in his "Prospectus" to the 1871 edition, from which Yarrell's introduction was removed along with the names of contributing artists under Thompson's direction. Both Yarrell's books were so popular that their publisher John van Voorst stated that sales exceeded £4,000. Thomas R. Forbes, in his biographical paper on Yarrell, writes that "All [editions of Birds] are outstanding because of the author's clear, narrative style, accuracy, careful scholarship and unassuming charm." Yarrell's last paper, "On the Influence of the Sexual Organ in Modifying External Character" (1856), described an experiment that disproved the belief that when a stag lacks a healthy testicle, it will fail to grow an antler on that side of the body.
Мұра
Ярелл Ұлы Ярмутқа саяхат жасағанда қайтыс болды және Пикадиллидегі Сент-Джеймс шіркеуінде оған ескерткіш орнатылды. Ол Гертфордширдегі Бейфорд қаласындағы Сент-Мэри шіркеуінің қорымдығына жерленді. Оның таңдаған эпитафисі: "Ол он екі бауыр-қарындасынан аман қалды, олардың барлығы ата-анасымен бірге осы жерге жақын жерленген". Бұл сөздермен қатар Уильям Вордсворттың мына шумақтары жазылған: "Бірінші де соңғы, ең ерте шақырылған және ең ұзақ сақталған – осы жерде мәңгілікке қалды". Яреллдің құрметіне бірнеше түр аталған, олардың ішінде сары бетті сискин (Carduelis yarrellii), Чили орман жұлдызы (Eulidia yarrellii) және Яреллдің бленни балығы (Chirolophis ascanii) бар. Сонымен қатар, британдық ақ шақшықтың (Motacilla alba yarrellii) пішіні де оның атымен аталады.
Yarrell died during a trip to Great Yarmouth and a memorial was erected in St James's Church, Piccadilly. He was buried in the churchyard of St Mary's in Bayford, Hertfordshire, with his chosen epitaph "He was the survivor of twelve brothers and sisters, who, with their father and mother, are all placed close to this spot" together with William Wordsworth's lines "first and last, The earliest summon'd and the longest spared — Are here deposited." Yarrell has a number of species named after him, including the birds yellow faced siskin (Carduelis yarrellii) and Chilean woodstar (Eulidia yarrellii) and the fish Yarrell's blenny (Chirolophis ascanii). The British subspecies of the white wagtail, the pied wagtail (Motacilla alba yarrellii), was also named for him.
Жарияланымдар
Құстардың трахеялары туралы байқаулар, олардың сипаттамалары мен бейнелері бұрын жарияланбаған. — Линн. Транс. 1827, 15. 378. Кембриджширде өлтірілген, Англия мен Еуропа үшін жаңа тринга түрінің сипаттамасы. — Линн. Транс. 16. 109. Құстардың дауыс мүшелері туралы. — Линн. Транс. 16. 305. Англияда ұсталған, бұрын Hooperмен шатастырылған жабайы аққудың жаңа түрі туралы. — Линн. Транс. 16. 445. Жабайы аққудың (Cygnus buccinator, Richards.) жаңа түрінің дауыс мүшелерінің сипаттамасы. — Линн. Транс. 17. Клайннің Leuciscus туысына жататын үш британдық тұщы су балығының сипаттамалары. — Линн. Транс. 17. 5. Үлкен қарлығаның (Linnaeus-тің Otis tarda) мінез-құлқы мен құрылымы туралы. — Линн. Транс. 21. 155. Конферва флувиатилис талшықтарының ерекше үлкен араласқан массасы туралы хабарлама. — Проц. Линн. Сок. 1. 65. Жыныс мүшелерінің сыртқы белгілерді өзгертуге тигізетін әсері туралы. — Журн. Линн. Сок. 1857, 1. 76–82. Тұщы судағы лососьдің өсуі туралы, балықтың табиғи мөлшеріндегі алты түрлі суреті бар. Сопақ фолио. Ван Вурст, Лондон, 1839.
Observations on the Tracheae of Birds, with Descriptions and Representations of several not hitherto figured. — Linn. Trans. 1827, 15. 378. Description of a species of Tringa, killed in Cambridgeshire, new to England and Europe. — Linn. Trans. 16. 109. On the Organs of Voice in Birds. — Linn. Trans. 16. 305. On a new species of Wild Swan, taken in England, and hitherto confounded with the Hooper. — Linn. Trans. 16. 445. Description of the Organs of Voice in a new species of Wild Swan (Cygnus buccinator, Richards.). — Linn. Trans. 17. Descriptions of Three British Species of Freshwater Fishes, belonging to the genus Leuciscus of Klein. — Linn. Trans. 17. 5. On the Habits and Structure of the Great Bustard (Otis tarda of Linnaeus). — Linn. Trans. 21. 155. Notice of an Interwoven Mass of Filaments of Conferva fluviatilis of extraordinary size. — Proc. Linn. Soc. 1. 65. On the Influence of the Sexual Organ in modifying External Character. — Journ. Linn. Soc. 1857, 1. 76–82. On the Growth of the Salmon in Freshwater, with six coloured illustrations of the fish of the natural size. Oblong Folio. van Voorst, London, 1839.