Кіріспе
Югославияның регент-принці Югославияның принці Пауль, Пауль Караджорджевич (ағылшынша транслитерациясы: Пауль Карагеоргевич; 27 сәуір 1893 – 14 қыркүйек 1976), король Петр II еңбекке қабілетсіз кезінде Югославия Корольдігінің регенті болды. Пауль Петрдің әкесі Александр I-нің бірінші туысы еді.
Prince Paul of Yugoslavia, also known as Paul Karađorđević (, English transliteration: Paul Karageorgevich; 27 April 1893 – 14 September 1976), was prince regent of the Kingdom of Yugoslavia during the minority of King Peter II. Paul was a first cousin of Peter's father, Alexander I.
Ерте өмір
Югославияның князі Павел, Сербия князі Арсеннің, король Петр I-нің кіші ағасының және швед тілінде сөйлейтін фин филантропы Аврора Карамзин мен оның орыс күйеуі, князь және граф Павел Николаевич Демидовтың бір жағынан немересі, екінші жағынан орыс князі Петр Трубецкой мен оның әйелі Елизавета Эсперовнаның, тегі бойынша Белосельская-Белозерская князьдығынан шыққан, жалғыз ұлы болды. Карагеоргиевичтер әулеті Сербиядан қуылған күйде болды, ал елді олардың өлім жауы Обреновичтер әулеті биледі. Павел Женевада өсті және өзінің ағасы Петр Карагеоргиевичтің үйінде жалғыз және тасталып қалған бала ретінде тәрбиеленді. 1817 жылы басталған Обреновичтер мен Карагеоргиевичтер әулеттері арасындағы ұзақ және қанды дұшмандық 1903 жылы әскери төңкеріспен аяқталды. Петр Карагеоргиевич Сербияға оралып, король Петр I болды. Павел ағасымен бірге 1903 жылы Сербияға алғаш рет келді. 1912 жылы ол Оксфорд университетінде оқуға шешім қабылдады, бұл серб элитасы үшін Париж немесе Санкт-Петербургте білім алуды артық көретініне байланысты ерекше жағдай болды. Павел Оксфордтың Крайст-Черч колледжінде білім алды, онда ол эксклюзивті Буллингдон клубының мүшесі болды – бай мүшелерімен, әсем кештермен және шулы дәстүрлерімен танымал тамақтану клубы. Ол өзінің жақын достары, Кент герцогы Джордж және сэр Генри Ченнон сияқты, өмірге деген көзқарасы британдық деп есептелді. Павел жиі "өзін ағылшын секілді сезінетінін" айтқан. Ченнон Павелді "мен ең жақсы көретін адам" деп атады. Бір кезде Павел мен Ченнон Лондонның бір үйінде Ченнонның тағы бір сүйіктісі, лорд Гейджбен бірге тұрды. Достарының сүйіспеншілігін қозғайтын мәдениетті және жеңіл мінезді бон виван Павел, британдық аристократиясымен араласпағанда Моне, Тициан және Ван Гогтың картиналарын жинады. 9 қазанның кешкі сағатында Павел телефон қоңырауы арқылы корольдің қаза болғаны туралы хабар алды және бірден патша сарайына бару керектігін естіді. Александр бұрынғы екі қастандықтан аман қалған еді және егер ол қайтыс болса, Павелдің регент ретінде қызмет етуі керек екенін айтқан. Патша сарайына келгенде Павелді премьер-министр Никола Узунович және Король гвардиясының командирі генерал Петр Живкович күтіп алды. Үш адам корольдің өсиеті сақталған сейфті ашты, онда Павелдің 1941 жылдың қыркүйегінде жаңа король Петр II есейгенге дейін регент ретінде қызмет етуі керек екені жазылған. Князь Павел Александрдан гөрі югославтыққа жақын болды, серб емес, және Александрдан айырмашылығы, ол демократияға көбірек бейімделген. Оның ішкі саясаты Александрия диктатурасының орталықтандыру, цензура және әскери бақылау мұрасын жоюға және серб-хорват мәселесін шешу арқылы елді тыныштыққа келтіруге бағытталған. Павел серб-хорват келісіміне қол жеткізуді қалаған, бірақ сонымен қатар ол көп уақыт бойы патшалықты Петрге жетілген кезде шамамен өзгеріссіз тапсыру міндеті бар деп сезінген, сондықтан конституциялық өзгерістерді қабылдауға дайын емес еді. Трифкович былай деп жазды: "Инстинктімен де, жеке дамуымен де Павел автократиялық билікке де, милитаризмге де қарсы болды". Князь-регент ретінде Павел өте кең өкілеттіктерге ие болды, бірақ ол бұл өкілеттіктерді қолдануға азырақ бейімделді, бұл Югославияны 1934-1941 жылдары "диктатурасыз диктатура" деп атауға әкелді. Павел Александрдың өлтірілуімен қаламайтын билік позициясына ие болды (осы себепті Александр оны өзінің өсиетінде регент ретінде таңдады, өйткені ол ұлының тағын тартып алуға тырыспайтынын білген), және оның регенттік кезінде ол Югославияны басқару оған ауыртпалық болды деген ой қалдырды. Француз дипломаты Павелді "оның талассыз қасиеттері, теңгерімі, талғамы, Оксфордтағы әуесқойлығы және қонақтарына көрсеткен сүйкімділігі қазіргі жағдайда және күш-қуатының дәлелдері ғана маңызды болатын елде пайдасыз" деп сипаттады. Британдық тарихшы Д. К. Уатт Павелдің "басымға ұшырағанда жүйкелері бұзылып, оған төтеп берудің орнына, оған мойынсұнуға бейімделгенін" айтты. Грек ханшайымына үйленген, ағылшын және грек мәдениетін қатты сүйетін Павел фашистік Италия мен нацистік Германияға сенімсіздікпен қарады. Сербияның Бірінші дүниежүзілік соғыста алған ауыр шығындары Павелді тағы бір соғысқа қатысудан қатты бас тартты және Югославияның Франциямен одақтасуына қарамастан, бейтараптық саясатын қолдауға итермеледі. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Сербия пропорционалды түрде ең көп шығынға ұшырады; 1914 жылы тірі болған әр бес сербтің біреуі 1918 жылы қайтыс болды. Француз полициясы Александр патшаның өлтірілуін тергеу кезінде өлтірушілерді Италия мен Венгрия үкіметтері қару-жарақпен қамтамасыз еткенін анықтады, бұл ақпарат Югославиямен бөлісті. Сонымен қатар, өлтірушілерге Францияға баруға рұхсат берген жалған чехословакиялық паспорттар Венгриядан келген, ал өлтірушілер Римде тұратын Анте Павеличке телефон соққан. Алайда, Франция премьер-министрі Пьер Лаваль Италиямен одақтасуға тырысып, егер Югославия корольдің өлтірілуіне Италияның қатысы туралы мәселе көтерсе, Франция Югославияны қолдамайтынын Павелге нақты айтты, сондай-ақ Югославияның ең көп істей алатыны Венгрияны кінәлау екенін мәлімдеді. Француздардың король өлтіруіне байланысты Югославияның алаңдаушылығын Италиямен жақсы қарым-қатынас үшін елемеуі Павелді француз одағына көңіл көшірді.
Стойдинович жылдары
1935 жылғы 24 маусымда Пауль Милан Стоядиновичті премьер-министр етіп тағайындады, оған Ұлы депрессиямен күресу және "хорват мәселесіне" шешім табу міндеті жүктелді. Стоядинович Ұлы депрессияны жеңудің жолы Германиямен тығыз экономикалық байланыстар екеніне сенді, себебі Германияның халқына жеткілікті тамақ берілмейтін және қазіргі заманғы индустриялық экономикаға қажетті шикізаттың көп бөлігі жетіспейтін. Германияға азық-түлік пен темір, боксит, мыс және марганец сияқты шикізаттар қажет болғандықтан, 1935 жылдан бастап Югославияның ауылшаруашылық өнімдері мен минералдарды Рейхке экспорттау өркендеді, бұл экономикалық жаңаруға және Югославияны Германияның экономикалық ықпалына енгізуге әкелді. Югославия 1927 жылы Франция Рейн аймағын әлі де оккупациялап тұрған кезде Франциямен одақ шартына қол қойды. Франко-югослав штабтық келіссөздерінде, егер Германия тағы да соғыс бастаса, Франция Германияның батысына шабуыл жасайтыны уәделенді. Рейн аймағы демилитаризацияланған аймақ болғандықтан, Францияның Батыс Германияға шабуыл жасауы мүмкін болды, бұл Югославияны сенімді етті. Американдық тарихшы Герхард Вайнберг Версаль шартының Рейн аймағының демилитаризацияланған статусы "Еуропадағы бейбітшіліктің ең маңызды кепілі" екенін жазды, себебі Рейн демилитаризацияланғаннан бастап Германия Францияның Шығыс Еуропадағы одақтастарына шабуыл жасамай, француз шабуылының қаупіне ұшырамайтын. Рейн аймағының 1936 жылғы 7 наурызда қайта әскериленуі Германияның Франциямен шекарасында Батыс қабырғасын салуды бастағанын білдірді, бұл Францияның Батыс Германияға шабуыл жасауына үміттерді жойды. 1936 жылдың 15-20 маусымында Бухарест қаласында Кіші Антантаның (Румыния, Чехословакия және Югославия) штаб басшылары Рейн аймағы қайта әскериленгеннен кейін жоспарларын талқылау үшін кездесті. Бухарест кездесуінің көңіл көншітпейтін қорытындысы Франция Шығыс Еуропадағы фактор емес еді, және енді Шығыс Еуропада тек екі үлкен держава бар, атап айтқанда, Кеңес Одағы мен Германия, және олардың бірінің жеңісі тағы бір соғыста олардың тәуелсіздігінің соңы болар еді. Британдық және француздық сезімдеріне қарамастан, Пауль Рейн аймағының қайта әскериленуінен кейін Югославияның сыртқы саясатын Германияға қарай бұру қажет деп сенді. Сонымен қатар, 1935 жылғы Хоаре-Лаваль келісімдері және 1937 жылғы "Джентльмендер келісімі" және 1938 жылғы Пасхалық келісімдер сияқты ағылшын-итальян қарым-қатынастарын жақсартуға бағытталған британдық әрекеттер Паульды британдықтар Италиямен жақсы қарым-қатынас үшін Югославияны құрбан етуге дайын екеніне сендірді. Фашистік Италия мен нацистік Германияға ашық түрде құлшынып жүрген Стоядинович 1936-1937 жылдардың қысында фашистік мемлекеттермен жақсы қарым-қатынас орнату үшін, Принц-регенттің үндеусіз қолдауымен дипломатиялық күшті күш салды. Франция, Чехословакия немесе Румынияны хабардар етпей, Стоядинович 1937 жылғы 25 наурызда Италиямен келісімге қол қойды, бұл Кіші Антантаны әлсіретті. Стоядинович келісімге қол қоюдан бұрын, Пауль Белградтағы британдық министр Рональд Кэмпбеллге жоспарланған іс туралы айтты. Пауль Югославия Италияның ықпал аймасына кіретіні байқалса, бұл Югославияны басқа бағытта тарту үшін британдық жауап беруге итермелейді деп сенген көрінеді. Италиямен жасалған келісімдер француздарды қатты алаңдатты, олар 1937 жылдың қыркүйегінде Белградқа генерал Морис Гамелинді, содан кейін 1937 жылдың желтоқсанында Сыртқы істер министрі Ивон Дельбосты жіберді, ол екі жағдайда да Югославия Франциямен одақтан бас тартпайды деген кепілдіктерді іздеді. Стоядиновичтің сыртқы саясаты, кем дегенде сербтер арасында танымал болмады. Чехословакия президенті Эдвард Бенеш Белградқа келгенде, оны құттықтаған құлшынысты көпшілік қарсы алды, бұл қоғамдық пікірдің дәстүрлі одақтарға әлі де берік екенін білдіреді. Паульдың қолдауымен Стоядинович ағылшын-неміс жақындасуын бейбітшілікті сақтаудың ең жақсы жолы деп санайды, Версаль келісімінде белгіленген халықаралық тәртіптің жойылатынын және бейбітшілікті сақтаудың ең жақсы жолы Германияның Еуропаға тым көп үстемдік етуіне жол берместен Рейхке жеңілдіктер жасау деп санайды. 1937 жылдың тамызында Синайдағы король Кароль II жазғы резиденциясында өткен Кіші Антанта саммиті кезінде Пауль мен Стоядинович Бенешке Чехословакияның Кеңес Одағымен одақ құруын тоқтатуға қысым жасады. Сонымен қатар, югослав дипломаттары неміс-чехословакиялық жақындасуды жүзеге асыруға тырысты, немістерге Бенеш тек қорқыныштан...
Данциг дағдарысы: соғысқа дейінгі санау
1939 жылғы 4 ақпанда Пауль Стойадиновичті премьер-министр қызметінен босатып, сол кезде Югославияның Оське қарай бұрылуы тоқтатылды. Стойадиновичті қызметтен босатқаннан кейін Пауль Албанияны аннексиялауға қатысты Италияның өтінішіне қарсылық білдірді. 1939 жылғы 15 наурызда Германия Чехословакияның (Чехословакия 1938 жылғы қазанда атауын өзгерткен) чех бөлігін басып алып, оны Богемия және Моравия протекторатына айналдырды. Эмиль Хаха мен басқа да басшылардың Германияға құл тәрізді бағынышты сыртқы саясатты жүргізуге тырысқандарына қарамастан, Рейхтің Чехословакияның тәуелсіздігін жоюы Пауль үшін үлкен оқиға болды. Кейін, 1939 жылғы Пасха мерекесінде итальяндықтар Албанияны аннексиялағанда, Пауль наразылық білдіруден бас тартты, бұл Югославияның Балқан келісімінің серігі Түркиямен қарым-қатынасты шиеленістірді. Түркия мұсылман көпшілігі бар ұлтты аннексиялауға қарсы күшті наразылық білдірді, себебі түріктердің олармен тарихи жақын байланыстары болған. Италияның Албанияны аннексиялауы Италияға Отранто бұғазының екі жағын да бақылауға мүмкіндік берді, соның салдарынан итальяндықтар Югославияны әлемнің қалған бөлігінен оқшаулады. 1939 жылғы 12 мамырда Ұлыбритания мен Түркия "Балқанда қауіпсіздікті қамтамасыз етуге" уәде беретін бірлескен мәлімдеме жасады. Пауль Италияға мемлекеттік сапарға шығар алдында, Белградтағы түрік елшісінің Югославияның Түркиямен Балқандағы итальяндықтардың кез келген ілгерілеуіне қарсы тұру үшін ағыл-түрік мәлімдемесінің рухында жұмыс істеуі жөніндегі ұсынысы Паульге тиімсіз уақытта келді және ол түрік ұсынысына қатысуға ниеті жоқ екенін анық көрсетті. Пауль Түркияның сыртқы істер министрі Шүкру Сарачоғлудың Болгарияның Балқан келісіміне қосылуы жөніндегі жоспарын қолдады және хат арқылы Румыния королі Кароль II-ге Болгарияның Балқан келісіміне қосылуының құны ретінде Добруджа аймағының бір бөлігін беруге шақырды. Хатында Пауль Италияның Балқан елдерін басып алуын тоқтатудың маңыздылығын атап өтті, бұл болгарларды итальяндық ықпал аймағынан шығаруды талап етті (Болгария королі Борис III Италия королі Виктор Эммануил III-тің қызына үйленген). Ол болгарларды "өз басымнан алып тастауды" қалайтынын және югославтар мен гректерге жаңа колониясы Албанияда күшін жинап жатқан итальяндықтарға қарсы тұруға мүмкіндік беруді қалайтынын жазды. Пауль венгрлер Югославияға қарсы талаптарынан ешқашан бас тартпайды деп ойлағандықтан, болгарлар одан икемдірек болып көрінді. Германия мен Италиядан кейін Пауль ең көп уайымдаған ел Венгрия болды, себебі ол Дунай өзенінің аңғары Венгрия жазығынан тікелей Белградқа дейін созылып жатқанын байқады. Сонымен қатар Югославия Италияның кез келген елге басып кіруіне қарсы тұру мақсатында Грекиямен штабтық келіссөздерді бастады. Югославияның басты мәселесі заманауи қару-жарақ пен оларға төлеуге жеткілікті қаражаттың болмауы болды. Уотт "Паульдің тактикасы несиелерді жеңіп алуға және Берлин, Париж немесе Лондоннан қару-жарақ жеткізілімдерін қамтамасыз етуге бағытталған" деп жазды. Белградтағы француз министрі Реймонд Брюжермен сөйлескеннен кейін, соңғысы принц-регентке Югославия үшін лоббилік іс жүргізу үшін Парижге ұшатынын уәде етті. 1939 жылғы 29 маусымда Париждегі Селигман банкі Югославияға 600 миллион франк несие беретіні туралы хабарланды, ол Югославия әскеріне қару-жарақ сатып алуға жұмсалмақ еді. Немістер Югославияның дипломатиялық кодтарын бұзып, Паульдің Югославия үшін ең жақсы келісімді қамтамасыз ету үшін Оське қарсы Достасқан державаларды ойнауға тырысқанын жақсы білген; Паульдің 1939 жылғы құтқарылуы Германияның Польшаға шабуыл жасау алдында тұрғанымен және Германияның қару-жарақ өнеркәсібін жалғастыру үшін Югославиядан боксит пен мыс сияқты шикізат қажет болғанымен байланысты. Гитлер Польшаға шабуыл жасау туралы шешім қабылдағаннан кейін, Рейх Югославиядан екі нәрсені талап етті, атап айтқанда, Германияны барлық қажетті шикізаттармен қамтамасыз ету туралы келісім және Югославия британдықтар шабыттанған "бейбітшілік майданына" қосылудан бас тартқаннан басқа, дипломатиялық саясатын Осі державаларымен ресми түрде сәйкестендірді. 1939 жылы мемлекет басшысы міндетін атқарушы ханзада Пауль Адольф Гитлердің ресми шақыруын қабылдап, Берлинде тоғыз күн болды. Берлинде болған сапарында Паульды Германияны "тұрақтандыруға" арналған "бейбітшілік майданына" қосылмауға көндіруге үлкен күш-жігер жұмсалды. Пауль Берлиндегі теміржол станциясында Гитлермен күшін қосып, Рейх канцеляриясындағы қабылдау мен кешкі асқа арналған құрметті қонақ ретінде қабылданды, Потсдам әскери базасын аралады, Берлин операсында Вагнердің галалық қойылымын көрді және оған Рейхтің күшін көрсету мақсатында өткізілген екі ірі әскери шеруді қарады. Сапарының бірінші бөлігінде Пауль бұрынғы императорлық сарай болған Bellevue сарайында тұрды, ал соңғы үш күнде Гёрингтің Carinhall имениесінде болды. Барлық салтанатты шараларға қарамастан, Пауль Германияға жасаған сапары кезінде Югославияны неміс экономикалық колониясына айналдыратын немесе Югославияны Ұлттар лигасынан шығарып, Антикоминтерн пактісіне қол қою сияқты нақты Оське бағытталған шараларға қол қою туралы ұсыныстарды қайта-қайта қабылдаудан бас тартты. Германияның сыртқы істер министрі Йоахим фон Риббентроп Паульді "көлденең" (неміс сленгінде өте ақымақ адамды білдіретін сөз) деп атады, ал Гитлер Паульдің жомарт қонақжайлыққа қарамастан, айырбас бағамын Рейхмарка мен Динар арасында сәл түзетуден басқа ешқандай уақыттық жеңіліске келіспегеніне ашуланды. Айырбас бағамын түзетудің орнына Пауль немістерді 1938 жылы Югославия алдын ала төлеген кейбір ұшақтарды, бірақ немістер жеткізуден жалтарып келгендерін жеткізуге мәжбүр етті. Германияда болған кезде Пауль генерал Петар Пешичті соғыс жағдайындағы ағылшын-француз жоспарларын анықтау үшін Париж бен Лондонға құпия миссияға жіберді. Пешич британдық генерал штабының лорды Гортқа және француздық генерал Морис Гамеленге Югославия Польшаға шабуыл жасаған жағдайда бейтараптық жариялайтынын, бірақ Жерорта және Адриатика теңіздері Достасқан державалардың бақылауына өткенде соғысқа қатысуға дайын екенін айтты. Пешич Достасқан державалардың тұрғысынан Югославияның бейтараптығының пайдалы болуы мүмкін екенін мәлімдеді, себебі қазіргі Югославия Гитлер қаласа елді басып ала алмайды, бұл немістерге Югославияның барлық маңызды шикізаттарын пайдалануға мүмкіндік береді, бірақ Югославия бейтарап күйін сақтап, Достасқан державалар қолдау көрсете алатын кезде соғысқа қатысса, шикізат немістерге тұрақты түрде берілмейді. Пешич француздықтар, олардың Франциядан басқа жерде соғыс болғанын қаламайтынын, Данциг дағдарысы соғысқа әкелсе Югославияның қатысуын британдықтардан гөрі қызығушылық танытқанын анықтады. Гамеленнен ол француздықтартың Максим Вейганд басқаратын Левант армиясын Тессалоникиге жерден өткізіп, Югославиямен және румындармен байланысып, поляктарға көмектесуді жоспарлап жатқанын білді. 1939 жылдың мамырында Югославия дипломатиялық кодтарын өзгертті, бұл итальяндықтар мен немістерге Югославия кодтарын оқуға мүмкіндік бермеді. Сол айда Румынияның сыртқы істер министрі Григоре Гафенку Белградқа келгенде Пауль Югославия мен Румынияның Ұлыбританиямен жақындасуын тіледі. Неміс және итальяндық министрлердің Белградтағы қысымына қарамастан, Пауль Югославияның Оське қатысты елдермен байланысын көрсету үшін Ұлттар лигасынан шығу туралы талаптарын қабылдаудан бас тартты. Германия мен Жапония 1933 жылы, ал Италия 1937 жылы Ұлттар лигасынан шыққандықтан, Оське қатысты елдер басқа елдердің де Ұлттар лигасынан шығуына үлкен маңыз берді. 1939 жылғы маусымда Пауль Югославиядағы американдық елшіні Forschungsamt (зерттеу кеңсесі – G...
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға Германияның басып кіруімен Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Югославия бейтараптығын жариялады. Тыныш соғыс кезінде Пол Югославияның Германияға мыс жеткізуін арттыруын қамтамасыз етті, ал оның орнына Германия Югославия бұрыннан төлеген, бірақ Германия жеткізуге үнемі сылтау іздеп келген қару-жарақтарды ақыры жеткізуге уәде берді. Германия Югославияның британдықтардың шабыттандырған "бейбіт майданына" қосылудан бас тартуын және тіпті дипломатиялық саясатын Осі державаларымен ресми түрде үйлестіруін қалады. Пауль Франция мен Ұлыбританияның соғыста жеңіске жетуін қалағанмен, Вермахттан қатты қорқыды. Пауль Бірінші дүниежүзілік соғыстағы Салоника майданының стратегиясын қайта жаңғыртуды бірнеше рет талап етті, егер француз және британдық күштер Салоникиге қонса, бұл оларды Югославияға көмектесуге мүмкіндік береді, онда ол одақтастарға көбірек бейімделуі мүмкін деп мәлімдеді. Тыныш соғыс кезінде Хорватияда Паульдің одақтастар жағында соғысқа кіріп, Франциядағы Мажино желісін күзетуге хорват полктерін жіберуді жоспарлап отырғаны туралы, шындыққа жатқан қауесет тарады, бұл хорват сепаратизмін қолдауды күшейтті. Паульдің Германияға қарсы тепе-теңдік табуға деген талпынысы соншалық, тіпті Кеңес Одағына да жүгінді. 1914 жылы Белградтағы елшілікте Ресейдің іскерлік уәкілі Василий Страндтман, Югославия үкіметінің қысымымен 1939 жылдың қазан айында елшілікті жапты. 1940 жылдың мамырында Кеңес Одағымен экономикалық келісімге қол қойылды, ал 1940 жылдың маусымында Югославия Мәскеумен дипломатиялық қарым-қатынас орнатты, бұл Кеңес Одағын мойындаған соңғы еуропалық мемлекеттердің бірі болды. 1940 жылдың желтоқсанында және 1941 жылдың наурызында Пауль Югославияға Кеңес Одағынан заманауи әскери техника сатып алуға тырысты. 1941 жылдың 4 наурызында Пауль Бавария Альпі тауларындағы Бергхофта Адольф Гитлермен кездесті. Гитлер Паульге Грекияға шабуыл жасауға шешім қабылдағанын және Вермахтқа Югославия арқылы транзит құқығы берілсе, Грекияны басып алғаннан кейін Салоникині Югославияға беруге дайын екенін айтты. Пауль бұл ұсыныстан бас тартып, әйелі грек болғандықтан, Югославияны Грекияға қарсы агрессия үшін база ретінде пайдалануға рұқсат бере алмайтынын мәлімдеді. Пауль Ұлыбританияға деген симпатиясын білдірді және Үшжақты келісімге қол қою оның құлауына әкелетінін айтты. Кездесуге қатысқан Германия армиясы штабының бастығы генерал Франц Халдер өзінің күнделігіне: "Позитивті нәтиже жоқ. Үшжақты келісімге қосылу ниеті де жоқ" деп жазды. 1941 жылдың 6 наурызында Пауль Югославия Корольдік Кеңесінің отырысын шақырды, онда Пешич әскери сарапшы ретінде Корольдік Югославия армиясы неміс басқыншылығын тоқтата алмайтынын, Босния тауларында алты апта бойы тұруға үміттенуге болатынын айтты. Келесі күні Югославияның сыртқы істер министрі Александар Цинкар Маркович Белградтағы неміс министрі Виктор фон Херенмен кездесіп, Вермахтқа Грекияға шабуыл жасауға рұқсат беретін транзит құқығы берілмесе, Югославия Үшжақты келісімге қол қоюға дайын екенін айтты және Паульдің әйелінің туған жеріне қарсы соғыс базасы ретінде Югославияны пайдалануға ар-ұжданы көнбестейтінін мәлімдеді. 1941 жылдың 25 наурызында Югославия үкіметі Үшжақты пактіге маңызды ескертулермен қол қойды, өйткені оған үш қосымша жазылды. Бірінші қосымшада Осі державалары Югославияның аумақтық тұтастығы мен егемендігін құрметтеуге міндеттенді. Екінші қосымшада Осі державалары Югославиядан ешқандай әскери көмек сұрамауға уәде берді, ал үшінші қосымшада олар соғыс кезінде Югославия аумағы арқылы әскери күштерді жылжытуға рұқсат сұрамауға уәде берді. Дегенмен, келісімге қол қою Корольдік Югославия армиясының бір бөлігін наразылыққа түсірді. 1941 жылдың 27 наурызында, Югославия Үшжақты келісімге қол қойғаннан екі күн өткен соң, Югославияның әскери қайраткерлері британдықтардың қолдауымен Паульді биліктен күшпен алып тастады және патша Петр II-ні ересек деп жариялады. Он күннен кейін Германия және Италия әскерлері елге басып кірді.
Жер аудару
Соғыстың қалған бөлігінде ханзада Паул отбасымен бірге британдықтар тарапынан Кенияда үй қамауында ұсталды. Паул және оның отбасы 1941 жылғы 28 сәуірде Найваша көлінің жағасында орналасқан Лорд Эрроллдың бұрынғы үйі – Осерианға келді. Графтың 1941 жылдың басында өлтірілуіне байланысты Осериан жағдайы нашар болды, ал принцесса Ольга оны "толыққанды қорқыныш" деп атады. Паулдың ескі достасының бірі, Оңтүстік Африканың премьер-министрі Ян Сматс, Черчилльге Паулды босатуға лобби жасады, ол ақыры 1944 жылы босатылып, Йоханнесбургте қоныстануға рұқсат алды. Ол Швейцарияның Лозанна қаласындағы Буа-де-Во зиратында жерленді. Ханзада Паул 2011 жылы серб соттарымен ақталып, 2012 жылғы 6 қазанда Сербияның орталық бөлігіндегі Тополаға жақын Опленацтағы отбасылық мазарда әйелі Ольгасымен және ұлы Николасымен бірге қайта жерленді.