Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Грекия тарихы қазіргі Грекия мемлекетінің аумағының тарихын, сондай-ақ грек халқының тарихын және олар тарихи түрде қоныстанған және билік еткен аймақтарды қамтиды. Гректердің қоныстану және билік ету аумағы ғасырлар бойы өзгеріп отырды, сондықтан Грекия тарихы да сол сияқты кең ауқымды.
none
The history of Greece encompasses the history of the territory of the modern nation state of Greece as well as that of the Greek people and the areas they inhabited and ruled historically. The scope of Greek habitation and rule has varied throughout the ages and as a result, the history of Greece is similarly elastic in what it includes.
Палеолитке дейінгі кезең
Грецияда ең ертедегі адамдарға дейінгі бір түрдің (Ouranopithecus macedoniensis, 9,6–8,7 миллион жыл бұрын) қазбалары, сондай-ақ барлық адамдардың ең көне тікелей ата-тегі болуы мүмкін (Graecopithecus, 7,2 миллион жыл бұрын) табылған. Бұған қоса, Грекияның Крит аралында 5,7 миллион жылдық іздер анықталды, бұл қазіргі гипотезаларға қарамастан, гоминидтердің Африкадан тыс жерде дамуын көрсетеді.
Fossils of one of the earliest pre humans (Ouranopithecus macedoniensis, 9.6–8.7 million years ago), and of quite possibly the oldest direct ancestor of all humans (Graecopithecus, 7.2 million years ago) were found in Greece. In addition, 5.7 million year old footprints were found on the Greek island of Crete, which may suggest hominin evolution outside of Africa, contrary to current hypotheses.
Палеолит кезеңі (б.з.б. 3.3М 13000)
Палеолит кезеңі Грецияда жеткіліксіз зерттелген, себебі зерттеулер дәстүрлі түрде тарихқа дейінгі кезеңнің кейінгі мерзімдеріне (неолит, қола дәуірі) және классикалық кезеңдерге бағытталған. Дегенмен, соңғы жылдары елеулі жетістіктерге қол жеткізілді және археологиялық деректер көбінесе аймақтық зерттеулер, сондай-ақ жүйелі немесе авариялық қазбалар арқылы жиналған жаңа материалдармен толықтырылды. Жаңа үңгірлер мен жартастық паналар, сондай-ақ жақында ашылған және маңызды ашық алаңдар қазір қазылып жатыр. Қазіргі Греция аумағында адам қоныстанған ең ерте іздер Халкидикидегі Петралона үңгірінде табылды, олардың жасы 1 миллион жылға жетеді. Оңтүстік Грециядағы Мани аймағындағы Апидима үңгірінде Африкадан тыс жердегі анатомиялық жағынан қазіргі заманғы адамның ең көне қалдықтары сақталған, олардың жасы 210 000 жылға бағаланады. Қазіргі кездегі антропологиялық және археологиялық жағдайлар Грек аймағындағы Палеолитті төменгі (350 000–100 000 ж.б.), орта (100 000–35 000 ж.б.) және жоғарғы Палеолитке (35 000–11 000 ж.б.) бөлуге мүмкіндік береді.
The Paleolithic period is generally understudied in Greece because research has traditionally focused on the later parts of prehistory (Neolithic, Bronze Age) and the Classical times. Nevertheless, significant advances have been achieved over recent years, and the archaeological record has been enriched with new material, collected mostly in the framework of regional surveys but also through systematic or rescue excavations. New caves and rock shelters, as well as recently discovered and important open air sites are now being excavated. The earliest traces of human habitation in present day Greece were discovered at Petralona Cave in Chalkidiki, Macedonia and date back 1 million years. The Apidima Cave in Mani, southern Greece, contains the oldest known remains of anatomically modern humans outside of Africa, dated to 210,000 years ago. Currently known anthropological and archaeological finds allow the division of the Paleolithic in the Greek area into Lower (350,000–100,000 BP), Middle (100,000–35,000 BP) and Upper Palaeolithic (35,000–11,000 BP).
Мезолиттік кезең (б.з.д. 130007000)
Грекиядағы мезолит кезеңі жоғарғы палеолит пен неолит арасында болды. Грекиядағы мезолиттік орындары шектеулі, көбісі жағалауға жақын орналасқан. Франкти үңгірі, Манидегі Каламякия үңгірі (Пелопоннес), Эпирдегі Аспрохалико үңгірі (алғашқы қазба жұмыстары 1960 жылы жүргізілді) және Теопетра үңгірі Грекия мен Оңтүстік-Шығыс Еуропадағы ең маңызды мезолиттік орындардың қатарында болып табылады және палеолит және мезолит кезеңдерінің көп бөлігінде үзіліссіз қоныстанған.
The Mesolithic in Greece occurred between the Upper Paleolithic and the Neolithic. Mesolithic sites in Greece were limited, and the majority are located near the coast. Franchthi Cave, the Kalamakia Cave in Mani (Peloponnese), the Asprochaliko Cave in Epirus (where the first excavation took place in 1960) and the Theopetra Cave are among the most important Mesolithic sites in Greece and Southeast Europe, and were inhabited almost continuously throughout the Paleolithic and the Mesolithic Period.
Неолит дәуірі мен қола дәуірі (70001100 б.д.д.)
Неолит революциясы Еуропаға б.з.д. 7000-6500 жылдары, Таяу Шығыстан келген егіншілер Эгей теңізі арқылы аралдарды басып өтіп, Анатолиядан Грекия түбегіне енген кезде жетті. Еуропадағы ең ерте кездегі дамыған егіншілік экономикасы бар неолиттік орындары Грецияда 8500-9000 жыл бұрын табылды. Микен тіліне арғы тегі бар грек тілінде сөйлейтін алғашқы тайпалар неолит дәуірінде немесе ерте қола дәуірінде (б.з.д. 3200) Грекия материгіне келді.
The Neolithic Revolution reached Europe beginning in 7000–6500 BC when agriculturalists from the Near East entered the Greek peninsula from Anatolia by island hopping through the Aegean Sea. The earliest known Neolithic sites with developed agricultural economies in Europe, dated 8500–9000 BP, were found in Greece. The first Greek speaking tribes, speaking the predecessor of the Mycenaean language, arrived in the Greek mainland sometime in the Neolithic period or the Early Bronze Age ( 3200 BC).
Микен өркениетінің
Микен өркениетінің пайда болуы мен дамуы Грекияның ерте және орта Эллада кезеңдеріндегі қоғам мен мәдениеттен бастау алды. Ол шамамен біздің заманымыздан бұрын 1600 жылы, Миной Критінің ықпалымен Эллада мәдениеті өзгерген кезде пайда болды және шамамен біздің заманымыздан бұрын 1100 жылы Микен сарайларының құлауымен аяқталды. Микен Грециясы – ежелгі Грекияның Эллада қола дәуірі өркениетінің соңғы кезеңі. Ол Гомердің жырларының және грек мифологиясы мен дінінің көп бөлігінің тарихи тұрғысынан негізін құрады. Микен дәуірі өзінің атауын Оңтүстік Грекияның Пелопоннес аймағындағы Арголидтің солтүстік-шығысында орналасқан Микен археологиялық ескерткішінен алды. Афина, Пилос, Фива және Тиринс қалаларында да маңызды Микен ескерткіштері бар. Микен өркениетінде жауынгер аристократия басымдық құрды. Шамамен біздің заманымыздан бұрын 1400 жылы микендіктер Миной өркениетінің орталығы Критке билігін кеңейтіп, грек тілінің ерте түрін жазу үшін Миной жазуының Linear A нұсқасын қабылдады. Микен дәуіріндегі жазу Linear B деп аталады, оны 1952 жылы Майкл Вентрис жазып шығарды. Микендіктер өздерінің ақсүйектерін ара ұясы тәрізді қабірлерге (толои) жерледі, олардың ішінде үлкен күмбезді бөлмелер және таспен қапталған тік кіреберіс болды. Олар көбінесе қайтыс болған адамның қасына қылыштар немесе басқа да әскери жабдықтарды қойды. Ақсүйектерді алтын маскалар, тиаралар, қару-жарақтар және әшекейлі қарулармен де жерлеуші еді. Микендіктер отырып жерленді, ал кейбір ақсүйектер мумификацияланды. Шамамен біздің заманымыздан бұрын 1100-1050 жылдары Микен өркениеті құлады. Көптеген қалалар тоналып, аймақ тарихшылардың "қара ғасыр" деп атайтын кезеңге енді. Осы кезеңде Грекияда халық саны мен сауаттылық деңгейі төмендеді. Гректер бұл құлдырауды грек халқының келесі толқыны – Дориандардың шапқынымен байланыстырады, бірақ бұл пікірді қолдайтын археологиялық дәлелдер жеткіліксіз.
Mycenaean civilization originated and evolved from the society and culture of the Early and Middle Helladic periods in mainland Greece. It emerged c. 1600 BC, when Helladic culture was transformed under influences from Minoan Crete, and it lasted until the collapse of the Mycenaean palaces c. 1100 BC. Mycenaean Greece is the Late Helladic Bronze Age civilization of Ancient Greece, and it formed the historical setting of the epics of Homer and most of Greek mythology and religion. The Mycenaean period takes its name from the archaeological site Mycenae in the northeastern Argolid, in the Peloponnesos of southern Greece. Athens, Pylos, Thebes, and Tiryns also have important Mycenaean sites. Mycenaean civilization was dominated by a warrior aristocracy. Around 1400 BC, the Mycenaeans extended their control to Crete, the center of the Minoan civilization, and adopted a form of the Minoan script Linear A to write an early form of Greek. The Mycenaean era script is called Linear B, which was deciphered in 1952 by Michael Ventris. The Mycenaeans buried their nobles in beehive tombs (tholoi), large circular burial chambers with a high vaulted roof and straight entry passage lined with stone. They often buried daggers or some other form of military equipment with the deceased. Nobility were also often buried with gold masks, tiaras, armor, and jeweled weapons. Mycenaeans were buried in a sitting position, and some of the nobility underwent mummification. Around 1100–1050 BC, the Mycenaean civilization collapsed. Numerous cities were sacked and the region entered what historians see as a "dark age". During this period, Greece experienced a decline in population and literacy. The Greeks themselves have traditionally blamed this decline on an invasion by another wave of Greek people, the Dorians, although there is scant archaeological evidence for this view.
Ежелгі Грекия (б.з.д. 1100-146 жж.)
Ежелгі Грекия – грек тарихының грек қараңғы дәуірінен (б.з.д. 1050 – б.з.д. 750 жж.) антикалық дәуірдің соңына (б.з. 600 ж.) дейінгі кезеңді білдіреді. Көптеген жағдайларда, бұл термин Рим империясына дейінгі немесе оның құрамындағы барлық грек тарихын қамтуы мүмкін, бірақ тарихшылар оны дәлірек қолданады. Кейбіреулер миной және микендік өркениеттерді де қосады, ал басқалары осы өркениеттердің кейінгі грек мәдениеттерінен тым өзгеше екенін, оларды бөлек жіктеу қажет деп санайды. Дәстүрлі түрде, Ежелгі Грек кезеңі б.з.д. 776 жылы өткен алғашқы Олимпиада ойындарымен басталды деп есептелген, бірақ қазіргі тарихшылардың көпшілігі бұл мерзімді б.з.д. 1000 жылға дейін, яғни Грек қараңғы дәуірінің бастапқы кезеңіне дейін созады. Грек қараңғы дәуірінен кейін архаикалық кезең келді, ол шамамен б.з.д. 800 жылы басталып, Грецияға парсылардың екінші шабуылына дейін, б.з.д. 480 жылға дейін жалғасты. Осы кезеңде грек әліпбиі мен ерте грек әдебиеті қалыптасты, сондай-ақ Ежелгі Грекияның полистері ("қала-мемлекеттері") пайда болды. Қараңғы дәуір аяқталғаннан кейін гректер Қара теңіз жағалауына, Оңтүстік Италияға ("Магна Греция" деп аталатын аймаққа) және Кіші Азияға тарады. Классикалық кезең грек-парсы соғыстары кезінде, б.з.д. V ғасырда басталды және Парсы империясынан тәуелсіздіктің артуымен, сондай-ақ Ежелгі грек демократиясының, өнерінің, театрының, әдебиетінің және философиясының гүлденуімен сипатталады. Классикалық грек кезеңінің аяқталуының дәстүрлі күні – б.з.д. 323 жылы Ұлы Александрдың қайтысы, ал одан кейінгі кезең эллиндік деп аталады, ол б.з.д. бірінші мыңжылдықтың соңында Рим империясының күшеюімен аяқталады. Кейбір авторлар Ежелгі грек және эллиндік кезеңдерді бөлек қарастырмайды, олар Ежелгі грек өркениетін б.з. 3-ші ғасырында христиан дінінің таралуына дейін жалғасқан үздіксіз процестердің тізбегі деп есептейді. Көптеген тарихшылар Ежелгі Грекияны Батыс өркениетінің негізін қалаған мәдениет деп санайды. Грек мәдениеті Рим империясына зор әсер етіп, оның арқасында Еуропаның көптеген аймақтарына тарады. Ежелгі грек өркениетінің қазіргі әлемнің тіліне, саясатына, білім беру жүйесіне, философиясына, өнеріне және сәулет өнеріне, әсіресе Батыс Еуропадағы Ренессанс дәуірінде және 18-19 ғасырлардағы Еуропа мен Америкадағы неоклассицизмнің жаңа толқыны кезінде айтарлықтай ықпалы болды.
Ancient Greece refers to a period of Greek history that lasted from the Greek Dark Ages (c. 1050 – c. 750 BC) to the end of antiquity (c. 600 AD). In common usage, it can refer to all Greek history beforeor includingthe Roman Empire, but historians tend use the term more precisely. Some include the periods of the Minoan and Mycenaean civilizations, while others argue that these civilizations were so different from later Greek cultures that they should be classed separately. Traditionally, the Ancient Greek period was taken to begin with the date of the first Olympic Games in 776 BC, but most historians now extend the term back to about 1000 BC, toward the beginning of the Greek Dark Ages. The Greek Dark Ages are succeeded by the Archaic period, which began c. 800 BC and lasted until the second Persian invasion of Greece in 480 BC. It was during this period that the Greek alphabet and early Greek literature developed, as well as the poleis ("city states") of Ancient Greece. With the end of the Dark Ages, Greeks spread to the shores of the Black Sea, Southern Italy (the so called "Magna Graecia") and Asia Minor. The Classical period began during the Greco Persian wars in the 5th century BC and was marked by increased autonomy from the Persian Empire, as well as the flourishing of Ancient Greek democracy, art, theater, literature, and philosophy. The traditional date for the end of the Classical Greek period is the death of Alexander the Great in 323 BC, and the period that follows is termed the Hellenistic, ending with the rise of the Roman Empire at the end of the first millennium BC. Not everyone treats the Classical Greek and Hellenic periods as distinctsome writers treat the Ancient Greek civilization as a continuum running until the proliferation of Christianity in the 3rd century AD. Ancient Greece is considered by many historians to be the foundational culture of Western civilization. Greek culture was a powerful influence in the Roman Empire, which carried a version of it to many parts of Europe. Ancient Greek civilization has been immensely influential on the language, politics, educational systems, philosophy, art, and architecture of the modern world, particularly during the Renaissance in Western Europe and again during various neo classical revivals in 18th and 19th century Europe and the Americas.
Темір дәуірі (б.з.д. 1100800)
Гректің қараңғы дәуірі (б.з.д. 1100 – б.з.д. 800) – грек тарихында б.з.д. 11-ші ғасырда болған деп есептелетін дорийлік шапқыншылық және Микен өркениетінің аяқталуынан басталып, б.з.д. 9-шы ғасырда алғашқы грек қала-мемлекеттерінің пайда болуымен және б.з.д. 8-ші ғасырда Гомердің жырлары мен грек әліпбиіндегі ең алғашқы жазбалармен аяқталатын кезеңді білдіреді. Микен өркениетінің құлдырауы Таяу Шығыстағы бірнеше ірі империялардың құлдырауымен бірге болды, ең бастысы хетт және мысыр империялары. Бұл құлдыраудың себебі әлі де толыққанды түсініксіз, бірақ көбінесе темір қару қолданған, теңіз халықтарының шапқыншылығына байланысты деп есептеледі. Ежелгі грек аңыздары бойынша, дорийлік шапқыншылықтың да әсері болуы мүмкін, бірақ археологиялық жазбаларда бұл деректер расталмаған. Аңызға сүйенсек, дориандар Грекияға жоғары сапалы темір қарумен келіп, әлсіреген микендіктерді жаулап алып, оларды таратып жіберген. Осы оқиғалардан кейінгі кезең жиынтығында гректердің қараңғы дәуірі деп аталады. Бұл кезеңде патшалар билік жүргізіп, кейіннен аристократиямен ауыстырылды, ал кейбір аймақтарда аристократия ішіндегі аристократия – элитаның элитасы пайда болды. Соғыс тактикасы атты әскерден жаяу әскерге қарай өзгере бастады. Темірдің өндірістік арзандығы мен жергілікті қолжетімділігіне байланысты, ол құрал-жарақ жасауда қоланың орнын басты. Бірақ, адамдар арасындағы теңдік бірте-бірте артып, патшалар тақтан түсіріліп, отбасылардың мәртебесі көтерілді. Бұл тұрақсыздық кезеңінің соңында грек өркениеті қайта жандана бастады, бұл жаңару грек әлеміне, Қара теңізден Испанияға дейін тарады. Жазу өнері финикиялықтардан қайта оқытылды, содан кейін Италия мен Галлияға солтүстікке қарай тарады.
The Greek Dark Ages (c. 1100 – c. 800 BC) refers to the period of Greek history from the presumed Dorian invasion and end of the Mycenaean civilization in the 11th century BC to the rise of the first Greek city states in the 9th century BC and the epics of Homer and earliest writings in the Greek alphabet in the 8th century BC. The collapse of the Mycenaean civilization coincided with the fall of several other large empires in the near east, most notably the Hittite and the Egyptian. The cause is still somewhat mysterious, but has often been attributed to the invasion of hypothesized Sea Peoples wielding iron weapons. A hypothesized Dorian invasion may have also contributed, as asserted by ancient Greek legend but unsubstantiated by the archaeological record. Legend asserts that Dorians migrated down into Greece equipped with superior iron weapons, colonizing and easily dispersing the already weakened Mycenaeans. The period that follows these events is collectively known as the Greek Dark Ages. Kings ruled throughout this period until eventually they were replaced with an aristocracy, then still later, in some areas, an aristocracy within an aristocracy—an elite of the elite. Warfare shifted from a focus on the cavalry to a great emphasis on infantry. Due to its cheapness of production and local availability, iron replaced bronze as the metal of choice in the manufacturing of tools and weapons. Slowly, however, equality grew among the different sects of people, leading to the dethronement of the various kings and the rise of the family. At the end of this period of stagnation, the Greek civilization was engulfed in a renaissance that spread throughout the Greek world as far as the Black Sea and Spain. Writing was relearned from the Phoenicians, eventually spreading north into Italy and the Gauls.
Архаикалық Грекия
Біздің заманымыздан бұрынғы 8 ғасырда Грекия Микен өркениетінің құлдырауынан кейін соңғы қараңғы ғасырлардан шыға бастады. Жазу жоғалып, Микен жазуы ұмытылған еді, бірақ гректер финикия әліпбиін қабылдап, оны өзгертіп грек әліпбиін жасады. Шамамен біздің заманымыздан бұрынғы 9 ғасырдан бастап жазбаша мәліметтер пайда бола бастады. Грекия көптеген кішкентай, өздігінен басқарылатын қауымдастықтарға бөлінді, бұл үлгі грек географиясымен шартталған, онда әрбір арал, аңғар және жазық теңіз немесе тау тізбектерімен көршілерінен оқшауланған. Архаикалық кезеңді Грекияның жаңадан құрылып келе жатқан Неоассирия империясының шетінде болған, бірақ оның билігіне бағынбаған Ориентализация кезеңі деп түсінуге болады. Грекия шығыстан өнерде, сондай-ақ дін мен мифологияда маңызды мәдени элементтерді қабылдады. Археологиялық тұрғыдан алғанда, Архаикалық Грекия геометриялық өрнектермен безендірілген қыш ыдыстармен ерекшеленеді.
In the 8th century BC, Greece began to emerge from the Dark Ages which followed the fall of the Mycenaean civilization. Literacy had been lost and Mycenaean script forgotten, but the Greeks adopted the Phoenician alphabet, modifying it to create the Greek alphabet. From about the 9th century BC, written records begin to appear. Greece was divided into many small self governing communities, a pattern largely dictated by Greek geography, where every island, valley, and plain is cut off from its neighbors by the sea or mountain ranges. The Archaic period can be understood as the Orientalizing period, when Greece was at the fringe, but not under the sway, of the budding Neo Assyrian Empire. Greece adopted significant amounts of cultural elements from the Orient, in art as well as in religion and mythology. Archaeologically, Archaic Greece is marked by Geometric pottery.
Классикалық Грекия
Ежелгі Грециядағы саясаттың негізгі бірлігі полис (wikt:πόλις (πόλις)) болды, кейде "қала-мемлекет" деп аударылады. Бұл термин қазіргі ағылшын тіліндегі "политика" сөзіне бастау берді, ол сөзбе-сөз "полистің істері" дегенді білдіреді. Кем дегенде теория бойынша, әр полис саяси тұрғыдан тәуелсіз болды. Дегенмен, кейбір полистер басқаларына бағынышты болды (мысалы, колония дәстүрлі түрде ана қаласына құрмет көрсетті, ал кейбіреулеріндегі үкіметтер толығымен басқаларына тәуелді болды (мысалы, Пелопоннес соғысынан кейін Спарта Афинадағы отыз тиранды орнатты), бірақ әр полистегі номиналды жоғары билік сол қаланың ішінде орналасқан. Бұл Греция соғысқа шыққанда (мысалы, Парсы империясына қарсы) соғысқа шыққан одақ нысанында болды дегенді білдіреді. Сондай-ақ, бұл Греция ішіндегі әртүрлі полистер арасындағы соғыстарға кең мүмкіндік жасады.
The basic unit of politics in Ancient Greece was the polis (wikt:πόλις (πόλις]])), sometimes translated as "city state". The term lends itself to the modern English word "politics", which literally means "the things of the polis". At least in theory, each polis was politically independent. However, some poleis were subordinate to others (e. g., a colony traditionally deferred to its mother city, and some had governments wholly dependent upon others (e. g., the Thirty Tyrants in Athens was imposed by Sparta following the Peloponnesian War), but the titularly supreme power in each polis was located within that city. This meant that when Greece went to war (e. g., against the Persian Empire), it took the form of an alliance going to war. It also gave ample opportunity for wars within Greece between different poleis.
Парсы соғыстары
Екі ірі соғыс классикалық грек әлемін қалыптастырды. Біріншісі – парсы соғыстары (б.з.д. 499–449 жж.), грек тарихшысы Геродоттың «Тарихы» еңбегінде баяндалған. Б.з.д. 6 ғасырдың соңына қарай Ахеменидтер империясы Иониядағы (қазіргі Түркияның батыс жағалауындағы) барлық грек қала-мемлекеттерін бағындырып, Балқан және Шығыс Еуропа аумақтарында да табыстарға қол жеткізді. 499 жылы Милет қаласының жетекшілігімен Ионияның грек қалалары парсы империясына қарсы көтеріліс жасады, оларға Афина мен Эретрия сияқты материктік қалалар да қолдау көрсетті. Көтеріліс басылғаннан кейін Дарий I материктік гректерден кек алу үшін Грекияға қарсы бірінші парсы жорығын бастады. 492 жылы парсы генералы Мардоний (флотпен бірге) армияны бастап Геллеспонт арқылы өтіп, Фракияны қайта бағындырып, Македонияны толық бағынышты клиенттік мемлекет ретінде қосты. Алайда, Грекияға жеткенге дейін оның флоты Афон тауының жанындағы дауылда қирады. 490 жылы Дарий Афинаны бағындыру үшін Эгей теңізі арқылы (Мардоний жасағандай құрлық жолымен емес) тағы бір флот жіберді. Эретрия қаласын қиратқаннан кейін флот Марафонда қоныс алып, афиналық әскермен шайқасты, нәтижесінде афиналықтар шешуші жеңіске жетті. Дарийдің ізбасары Ксеркс I б.з.д. 480 жылы Грекияға қарсы екінші парсы жорығын бастады. Гректердің Термопильде жеңіліске ұшырағанына қарамастан, парсылар қысқа мерзімге Солтүстік және Орталық Грекияны басып алды. Бірақ грек қала-мемлекеттері тағы да Саламисте теңіз шайқасында және Платеяда құрлықтағы шайқаста жеңіс алып, жаугершілерді толық жеңді. Соғысты жүргізу және Грекияны парсылардың келесі шабуылынан қорғау үшін Афина 477 жылы Делиан одағын құрды. Бастапқыда Одақтың әрбір қаласы ортақ әскерге кемелер мен сарбаздар жіберуге міндетті болды, бірақ уақыт өте Афина кішірек қалаларға кемелерге қажетті қаражатты беруге рұқсат берді (кейін оларды мәжбүрледі). Одақтан шығу жазаланды. Парсыларға қарсы әскери жеңілістерден кейін қазына Делостан Афинаға көшірілді, бұл Афинаның Одаққа деген бақылауын күшейтті. Делиан одағы кейін Афина империясы деп аталды. 458 жылы, парсы соғыстары әлі жалғасып жатқанда, Делиан одағы мен Спарта және оның одақтастарынан құралған Пелопоннес одағы арасында соғыс басталды. Бірнеше шешілмейтін шайқастардан кейін екі тарап 447 жылы бейбітшілік шартына қол қойды. Бұл бейбітшілік отыз жылға созылуы тиіс еді, бірақ ол 431 жылға дейін ғана сақталды, Пелопоннес соғысының басталуымен аяқталды.
Two major wars shaped the Classical Greek world. The first was the Persian Wars (499–449 BC), recounted in the Greek historian Herodotus's Histories. By the late 6th century BC, the Achaemenid Persian Empire ruled over all Greek city states in Ionia (the western coast of modern day Turkey) and had made territorial gains in the Balkans and Eastern Europe proper as well. In 499 BC, the Greek cities of Ionia, led by Miletus, revolted against the Persian Empire and were supported by some mainland cities, including Athens and Eretria. After the uprising had been quelled, Darius I launched the first Persian invasion of Greece to exact revenge on the mainland Greeks. In 492 BC, Persian general Mardonius led an army (supported by a fleet) across the Hellespont, re subjugating Thrace and adding Macedonia as a fully subjugated client kingdom. However, before he could reach Greece proper, his fleet was destroyed in a storm near Mount Athos. In 490 BC, Darius sent another fleet directly across the Aegean Sea (rather than following the land route as Mardonius had done) to subdue Athens. After destroying the city of Eretria, the fleet landed and faced the Athenian army at Marathon, which ended in a decisive Athenian victory. Darius's successor, Xerxes I, launched the Second Persian invasion of Greece in 480 BC. Despite Greek defeat at Thermopylae, after which the Persians briefly overran northern and central Greece, the Greek city states once again managed to comprehensively defeat the invaders with naval victory at Salamis and victory on land at Plataea. To prosecute the war and then to defend Greece from further Persian attack, Athens founded the Delian League in 477 BC. Initially, each city in the League would contribute ships and soldiers to a common army, but in time Athens allowed (and then compelled) the smaller cities to contribute funds so that it could supply their quota of ships. Secession from the League could be punished. Following military reversals against the Persians, the treasury was moved from Delos to Athens, further strengthening the latter's control over the League. The Delian League was eventually referred to pejoratively as the Athenian Empire. In 458 BC, while the Persian Wars were still ongoing, war broke out between the Delian League and the Peloponnesian League, comprising Sparta and its allies. After some inconclusive fighting, the two sides signed a peace treaty in 447 BC. That peace was stipulated to last thirty years: instead, it held only until 431 BC, with the onset of the Peloponnesian War.
Пелопоннес соғысы
Пелопоннес соғысына қатысты негізгі дереккөздер (б.з.д. 431–404 ж.) – Фукидидтің «Пелопоннес соғысының тарихы» және Ксенофонттың «Эллин тарихы». Екі тарихшы да соғыс кезінде өмір сүрген афиналық генералдар болған. Соғыс б.з.д. 431 жылы Коркира мен Эпидамн қалалары арасындағы даудан басталды. Спартаның Пелопоннес одағындағы одақтасы Коринф Эпидамн жағына араласты. Афиналықтардың теңіз күші Коркира теңіз күшінен кейін екінші орында тұрды. Олар Сибота шайқасында Коринфтің Коркираға қонуына жол бермеді, Потидеяны қоршап алды және Мегария жарлығымен Коринфтің жақын орналасқан одақтасы Мегарамен барлық сауда-саттықты тоқтатты. Гректер арасында Делиан және Пелопоннес одақтары арасындағы келісімді қай тарап бұзғаны туралы келіспеушіліктер болды, өйткені Афина техникалық тұрғыдан жаңа одақтасын қорғады. Коринфтықтар Спартадан көмек сұрады. Афинаның өсіп келе жатқан күшінен қорқып және Афинаның оны мегарийлерге қарсы қолдануға дайын екендігін көріп (эмбарго оларды қиратқан болар еді), Спарта келісім бұзылғанын жариялады, ал Пелопоннес соғысы басталды. Соғыстың бірінші кезеңі (Архидамиялық соғыс деп аталады) б.з.д. 421 жылға дейін Никиа бейбіт шартымен аяқталды. Ол афиналық генерал Периклдің өз қаласын қорғаныс соғысына шақыруымен басталды, Спартаның басшылығымен жоғары құрлықтық күштермен шайқастан аулақ болып, өзінің күшті теңіз күшін сақтап, қажетті нәрселерді импорттады. Афина Спартадан асып түсетін еді, өйткені Спарта азаматтары ұзақ уақытқа қалаларын тастаудан қорқып, гелоттар – Спартаның бағынған халқы көтеріліс жасамас үшін. Бұл стратегия Афинаның тұрақты қоршауларға төзуін қажет етті, ал б.з.д. 430 жылы қалаға қорқынышты оба келді, оның салдарынан Периклдің ішінде шамамен төрттен бір бөлігі қайтыс болды. Перикл қайтыс болғаннан кейін қалада консервативті емес топтар билікке келді және Афина шабуылға көшті. 425 жылы Пил шайқасында 300–400 спарталық гоплиттерді (әскерлерді) тұтқынға алды, бұл Спартаның күресу күшінің маңызды бөлігі болды, оны жоғалтуға болмайтын еді. Осы уақытта Афина 424 жылы Делиумде және 422 жылы Амфиполисте жеңіліске ұшырады. 421 жылғы Никиа бейбіт шарты соғыстың бірінші кезеңін аяқтады, Спарта гоплиттерін қайтарып алды, ал Афина Амфиполис қаласын қайтарып алды. 421 жылы Никиа бейбіт шартына қол қойғандар оны елу жыл сақтауға ант берді, бірақ бейбітшілік тек жеті жыл ғана сақталды. Пелопоннес соғысының екінші кезеңі б.з.д. 415 жылы Афина Магна Грециядағы Сицилияға жорыққа шығып, Сиракузаның (Спартаның Сицилиядағы одақтасы) шабуылына қарсы Сицилиядағы одақтасы Сегестаны қолдап, аралды жаулап алу үшін аттанды. Бастапқыда Спарта Сиракузаға көмектесуге қарсы болды, бірақ Сицилия жорығын қолдаған афиналық генерал Алкивиад, өте жаман қылмыстар жасады деп айыпталғаннан кейін Спарта ісіне қосылды. Алкивиад спартандықтарды Афинаның Сиракузаны басып алуына жол бермеуге көндірді. Бұл жорық афиналықтар үшін апатқа ұшырады. Сицилиядағы афиналықтардың жеңілісінен кейін Алкивиадтың кеңесі бойынша Афинаның Иониялық иеліктері Спартаның қолдауымен көтерілді. 411 жылы б.з.д. Афинадағы олигархиялық көтеріліс бейбітшілікке мүмкіндік берді, бірақ демократияға берілген әскери-теңіз флоты өзгерісті қабылдаудан бас тартып, Афина атынан күресуді жалғастырды. Флот Алкивиадты еске алды, ол Спарта патшасы Агис II-нің әйеліне құмарлық танытқандықтан Спарта ісін тастауға мәжбүр болды, және оны өзінің басшысы етіп тағайындады. Афинадағы олигархия құлдырады және Алкивиад Афина үшін жоғалғандарды қайтарып алды. 407 жылы Алкивиад Нотий шайқасында жеңілгеннен кейін алмастырылды. Спарталық генерал Лисандр өз қаласының теңіз күшін нығайтып, бірінен кейін бірін жеңіске жетті. Афина 406 жылы Аргинуса шайқасында жеңіске жетті, бірақ нашар ауа райы көптеген теңізшілерді құтқаруға кедергі келтірді, нәтижесінде қала сегіз жоғары әскери қолбасшыны өлтірді немесе жер аударды. Лисандр б.з.д. 405 жылы Аэгоспотами шайқасында Афина флотын жойып жіберуге жақындаған соққы берді. Бір жылдан кейін Афина Пелопоннес соғысын аяқтап, Грекияда Спартаның қысқа мерзімді үстемдігін бастады. Соғыс өзінен кейін қиратуды қалдырды. Афина және бұрынғы Спарта одақтастарының Спарта үстемдігіне наразылығы 395–387 жылдардағы Коринф соғысына әкелді. Ахеменидтік парсы империясының қолдауымен Афина, Фива, Коринф және Аргос Спартаның әскери күшін едәуір әлсіретті, бірақ Спарта үстемдігін тоқтатуға сәтсіз аяқталды. Соғыс 387 жылы б.з.д. Анталкида шартымен аяқталды, онда Спарта Парсы империясына Иония мен Кипрді беруге мәжбүр болды. Коринф соғысы және оның салдары Спарта Грециясында наразылықтың тұқымын одан әрі септі, Фивалықтарды тағы бір шабуылға итермеледі. Олардың генералы Эпаминонд 371 жылы б.з.д. Леуктра шайқасында Спартаны талқандады, Грецияда Фива үстемдігінің кезеңін бастады. 346 жылы б.з.д. Фивамен он жылдық соғыста жеңіске жете алмағандықтан, Фива Македонияның Филипп II-нен көмек сұрады. Македония 338–337 жылдары б.з.д. Коринф лигасына біріктіріп, грек қала-мемлекеттерін тез арада біріктірді. 336 жылы б.з.д. билік Филипптің ұлы Александр Македонскийге берілді, ол келесі он жылды Парсы империясын және Батыс Азияның және Египеттің көп бөлігін жаулауға жұмсады. 30 жасқа келгенге дейін Александр тарихтағы ең ірі империялардың бірін құрды, Грециядан Солтүстік-Батыс Үндістанға дейін созылды. Ол шайқаста жеңіліске ұшырамады және тарихтың ең ұлы және сәтті әскери қолбасшыларының бірі саналады. Александрдың 323 жылы б.з.д. қайтысынан кейін Македония империясы кең ауқымды азаматтық соғыстардың салдарынан ыдырады, грек тарихының эллинистік дәуірін бастады.
The main sources concerning the Peloponnesian war (431404 BC) are Thucydides's History of the Peloponnesian War and Xenophon's Hellenica. Both historians were also Athenian generals who lived through the war. The war began in 431 BC over a dispute between the cities of Corcyra and Epidamnus. Corinth, an ally of Sparta in the Peloponnesian League, intervened on the Epidamnian side. Fearful lest Corinth capture the Corcyran navy (second only to the Athenian in size), Athens intervened. They prevented Corinth from landing on Corcyra at the Battle of Sybota, laid siege to Potidaea, and forbade all commerce with Corinth's closely situated ally, Megara, with the Megarian decree. There was disagreement among the Greeks as to which party violated the treaty between the Delian and Peloponnesian Leagues, as Athens was technically defending a new ally. The Corinthians turned to Sparta for aid. Fearing the growing might of Athens and witnessing Athens' willingness to use it against the Megarians (the embargo would have ruined them), Sparta declared the treaty violated, and the Peloponnesian War began in earnest. The first stage of the war (known as the Archidamian War for the Spartan king Archidamus II) lasted until 421 BC with the signing of the Peace of Nicias. It began with the Athenian general Pericles recommending that his city fight a defensive war, avoiding battle against the superior land forces led by Sparta, and importing everything needful by maintaining its powerful navy. Athens would simply outlast Sparta, whose citizens feared leave their city for long lest the helots, a subjugated population of Sparta, revolt. This strategy required that Athens endure regular sieges, and in 430 BC it was visited with an awful plague that killed about a quarter of its people, including Pericles. With Pericles gone, less conservative elements gained power in the city and Athens went on the offensive. In 425 BC, it captured 300–400 Spartan hoplites (soldiers) at the Battle of Pylos, a significant fraction of the Spartan fighting force which it could not afford to lose. Meanwhile, Athens suffered humiliating defeats at Delium in 424 BC and Amphipolis in 422. The Peace of Nicias in 421 concluded the first stage of the war, with Sparta recovering its hoplites and Athens recovering the city of Amphipolis. Those who signed the Peace of Nicias in 421 BC swore to uphold it for fifty years, but peace lasted only seven years. The second stage of the Peloponnesian War began in 415 BC when Athens embarked on the Sicilian Expedition in Magna Graecia to support its ally Segesta in Sicily against an attack by Syracuse (a Spartan ally also in Sicily) and conquer the island. Initially, Sparta was reluctant to help Syracuse, but Alcibiades, the Athenian general who had argued for the Sicilian Expedition, defected to the Spartan cause after being accused of grossly impious acts. Alcibiades convinced the Spartans that they could not allow Athens to subjugate Syracuse. The campaign ended in disaster for the Athenians. After the Athenian defeat in Sicily, Athens' Ionian possessions rebelled with the support of Sparta, as advised by Alcibiades. In 411 BC, an oligarchical revolt in Athens held out the chance for peace, but the Athenian navy, which remained committed to the democracy, refused to accept the change and continued fighting in Athens' name. The navy recalled Alcibiades, who had been forced to abandon the Spartan cause after reputedly seducing the wife of Agis II, a Spartan king, and made him its head. The oligarchy in Athens collapsed and Alcibiades reconquered what had been lost for Athens. In 407 BC, Alcibiades was replaced following a minor naval defeat at the Battle of Notium. The Spartan general Lysander, having fortified his city's naval power, began winning victory after victory. Athens won the Battle of Arginusae in 406 BC but was prevented by bad weather from rescuing many of its sailors, leading the city to execute or exile eight of its top naval commanders. Lysander followed with a crushing blow at the Battle of Aegospotami in 405 BC which almost destroyed the Athenian fleet. Athens surrendered one year later, ending the Peloponnesian War and beginning a brief of period of Spartan hegemony in Greece. The war left devastation in its wake. Discontent with Spartan hegemony from both Athenian and former Spartan allies led to the Corinthian War of 395–387 BC. Backed by the Achaemenid Persian Empire, Athens, Thebes, Corinth, and Argos significantly weakened Spartan military power, though unsuccessful in ending Spartan dominance. The war concluded with the Treaty of Antalcidas in 387 BC, in which Sparta was forced to cede Ionia and Cyprus to the Persian Empire. The Corinthian War and its aftermath further sowed the seeds of discontent in Spartan Greece, inducing the Thebans to attack once more. Their general, Epaminondas, crushed Sparta at the Battle of Leuctra in 371 BC, inaugurating a period of Theban dominance in Greece. In 346 BC, unable to prevail in its ten year war with Phocis, Thebes called upon Philip II of Macedon for aid. Macedon quickly unified the Greek city states under Macedonian hegemony into the League of Corinth in 338337 BC. In 336 BC, power was transferred to Philip's son, Alexander the Great, who spent the next ten years conquering the Persian Empire and much of Western Asia and Egypt. By the age of 30, Alexander had created one of the largest empires in history, stretching from Greece to northwestern India. He was undefeated in battle and is widely considered to be one of history's greatest and most successful military commanders. After Alexander's death in 323 BC, the Macedonian Empire disintegrated under widespread civil wars, beginning the Hellenistic Age of Greek history.
Эллиндік Грекия
Грек тарихының эллиндік кезеңі б.з.д. 323 жылы Ұлы Александрдың қайтысымен басталып, б.з.д. 146 жылы Римнің Грек жарты аралы мен аралдарды басып алуымен аяқталады. Рим үкіметінің орнауы грек қоғамы мен мәдениетінің үздірілісін бұзбаса да, христиан діні пайда болғанға дейін олар өзгеріссіз қалды, бұл гректердің саяси тәуелсіздігінің соңына белгі берді. Эллиндік кезеңде «Грекияның өзі» (қазіргі Грекия аумағы) грек тілінде сөйлейтін әлемдегі маңызы күрт төмендеді. Эллиндік мәдениеттің ірі орталықтары Александрия және Антиохия болды, олар Птолемей Египеті мен Селевкид Сириясының астаналары еді. (Осы кезеңде Грекиядан тыс грек мәдениетінің тарихы үшін эллиндік өркениетті қараңыз.) Афина және оның одақтастары Ұлы Александрдың б.з.д. 323 жылы қайтыс болғанын естіген соң Македонияға қарсы көтерілді, бірақ бір жыл ішінде Ламия соғысында жеңіліске ұшырады. Одан кейін Александрдың генералдары арасында билік үшін күрес басталды, нәтижесінде оның империясы ыдырап, Диадохия соғыстарында бірнеше жаңа мемлекет құрылды. Птолемей Египетті, ал Селевк Левантты, Месопотамияны және шығысқа қарайғы жерлерді алды. Грекия, Фракия және Анатолияны бақылау үшін талас болды, бірақ б.з.д. 298 жылы Антигонид әулеті Антипатрид әулетін ығыстырды. Македонияның қала-мемлекеттерді бақылауы үнемі болмады, бірнеше көтерілістер орын алды. Афина, Родос, Пергам және басқа грек мемлекеттері тәуелсіздігін сақтап, Македонияны тирандық мемлекет деп есептегендіктен, оған қарсы қорғану және өз мемлекеттерінде демократияны қайта орнату мақсатымен Этолия лигасына қосылды. Ахай лигасы Птолемейлерге формалды түрде бағынышты болғанымен, іс жүзінде тәуелсіз болды және Оңтүстік Грекияның көп бөлігін бақылады. Спарта да тәуелсіз болды, бірақ әдетте кез келген лигаға қосылудан бас тартты. Б.з.д. 267 жылы Птолемей II грек қалаларын Македонияға қарсы көтерілуге көндірді, бұл афиналық көшбасшы Кремонидтің есімімен аталатын Кремонид соғысы болды. Қалалар жеңіліске ұшырады, Афина тәуелсіздігі мен демократиялық институттарын жоғалтты. Бұл Афинаның саяси күш ретіндегі соңына белгі берді, бірақ ол Грекиядағы ең ірі, ең бай және ең мәдени қала болып қалды. Б.з.д. 225 жылы Македония Египет флотын жеңіп, Родостан басқа Эгей теңізіндегі аралдарды да бақылауына алды. Спарта ахайлықтарға қарсы болды және б.з.д. 227 жылы Ахайяға басып кіріп, Лиганы бақылауға алды. Қалған ахайлықтар жақын маңдағы Спартаға қарағанда алыс Македонияны артық көріп, олармен одақтасты. Б.з.д. 222 жылы Македония әскері спарталықтарды жеңіп, олардың қаласын басып алды – бұл Спартаның басқа мемлекет тарапынан басылып алынуының алғашқы жағдайы болды. Македонияның Филипп V гректерді біріктіруге және Римнің күшейіп келе жатқан күшіне қарсы тәуелсіздігін сақтауға қабілетті және мүмкіндігі бар соңғы грек билеушісі болды. Оның ықпалымен б.з.д. 217 жылы Наупакт бейбіт шарты Македония мен грек лигалары арасындағы қақтығысты аяқтады, және ол бұл кезде Афина, Родос және Пергамнан басқа бүкіл Грекияны бақылады. Алайда, б.з.д. 215 жылы Филипп Римнің жауы Карфагенмен одақ құрды. Рим Ахай қалаларын Филиппке адалдықтарынан тез айырды және Родос пен Пергаммен одақ құрды, қазір Кіші Азиядағы ең күшті держава. Бірінші Македония соғысы б.з.д. 212 жылы басталды және б.з.д. 205 жылы аяқталды, бірақ Македония енді Римнің жауы ретінде танылды. Б.з.д. 202 жылы Рим Карфагенді жеңіп, назарын шығысқа аударуға мүмкіндік алды. Б.з.д. 198 жылы Екінші Македония соғысы басталды, өйткені Рим Македонияны Шығыстағы ең үлкен держава Селевкид империясының ықтимал одақтасы деп қарады. Филипптің Грекиядағы одақтастары оны тастап кетті, ал б.з.д. 197 жылы Рим проконсулы Титус Квинтий Фламиний б.з.д. Киноскефал шайқасында оны шешуші түрде жеңді. Гректердің бақытына орай, Фламиний орташа адам және грек мәдениетінің жақтасы болды. Филипп флотын тапсырып, Риммен одақтасуға мәжбүр болды, бірақ ол басқа жағдайларда аман қалды. Б.з.д. 196 жылы Истмия ойындарында Фламиний барлық грек қалаларын еркін деп жариялады, бірақ Рим гарнизондары Коринф пен Халкиске орналастырылды. Бірақ Рим уәде еткен бостандық – иллюзия ғана еді. Родостан басқа барлық қалалар Рим ақырында бақылаған жаңа Лигаға қосылды, ал аристократиялық конституциялар жақсы көріліп, белсенді түрде ілгерілетілді.
The Hellenistic period of Greek history begins with the death of Alexander the Great in 323 BC and ends with the conquest of the Greek peninsula and islands by Rome in 146 BC. Although the establishment of Roman rule did not break the continuity of Hellenistic society and culture, which remained essentially unchanged until the advent of Christianity, it did mark the end of Greek political independence. During the Hellenistic period, the importance of "Greece proper" (that is, the territory of modern Greece) within the Greek speaking world declined sharply. The great centres of Hellenistic culture were Alexandria and Antioch, capitals of Ptolemaic Egypt and Seleucid Syria, respectively. (See Hellenistic civilization for the history of Greek culture outside Greece in this period.) Athens and her allies revolted against Macedon upon hearing that Alexander the Great had died in 323 BC, but were defeated within a year in the Lamian War. Meanwhile, a struggle for power broke out among Alexander's generals, which resulted in the break up of his empire and the establishment of a number of new kingdoms in the Wars of the Diadochi. Ptolemy was left with Egypt, and Seleucus with the Levant, Mesopotamia, and points east. Control of Greece, Thrace, and Anatolia was contested, but by 298 BC the Antigonid dynasty had supplanted the Antipatrid. Macedonian control of the city states was intermittent, with a number of revolts. Athens, Rhodes, Pergamum, and other Greek states retained substantial independence and joined the Aetolian League as a means of defending it and restoring democracy in their states, as they saw Macedon as a tyrannical kingdom. The Achaean League, while nominally subject to the Ptolemies, was in effect independent, and controlled most of southern Greece. Sparta also remained independent, but generally refused to join any league. In 267 BC, Ptolemy II persuaded the Greek cities to revolt against Macedon in what became the Chremonidean War, named after the Athenian leader Chremonides. The cities were defeated and Athens lost her independence and democratic institutions. This marked the end of Athens as a political actor, although it remained the largest, wealthiest, and most cultivated city in Greece. In 225 BC, Macedon defeated the Egyptian fleet at Cos and brought the Aegean islands, except Rhodes, under its rule as well. Sparta remained hostile to the Achaeans, and in 227 BC it invaded Achaea and seized control of the League. The remaining Achaeans preferred distant Macedon to nearby Sparta and allied with the former. In 222 BC, the Macedonian army defeated the Spartans and annexed their city—the first time Sparta had ever been occupied by a different state. Philip V of Macedon was the last Greek ruler with both the talent and the opportunity to unite Greece and preserve its independence against the ever increasing power of Rome. Under his auspices, the Peace of Naupactus (217 BC) brought conflict between Macedon and the Greek leagues to an end, and at this time he controlled all of Greece except Athens, Rhodes, and Pergamum. In 215 BC, however, Philip formed an alliance with Rome's enemy Carthage. Rome promptly lured the Achaean cities away from their nominal loyalty to Philip, and formed alliances with Rhodes and Pergamum, now the strongest power in Asia Minor. The First Macedonian War broke out in 212 BC and ended inconclusively in 205 BC, but Macedon was now marked as an enemy of Rome. In 202 BC, Rome defeated Carthage and was free to turn her attention eastwards. In 198 BC, the Second Macedonian War broke out because Rome saw Macedon as a potential ally of the Seleucid Empire, the greatest power in the East. Philip's allies in Greece deserted him, and in 197 BC he was decisively defeated at the Battle of Cynoscephalae by the Roman proconsul Titus Quinctius Flaminius. Luckily for the Greeks, Flaminius was a moderate man and an admirer of Greek culture. Philip had to surrender his fleet and become a Roman ally, but he was otherwise spared. At the Isthmian Games in 196 BC, Flaminius declared all the Greek cities free, although Roman garrisons were placed at Corinth and Chalcis. But the freedom promised by Rome was an illusion. All the cities except Rhodes were enrolled in a new League which Rome ultimately controlled, and aristocratic constitutions were favored and actively promoted.
Рим Грециясы (б.з.д. 146-дан б.з. 324-ке дейін)
Б.з.д. 2 ғасырда Грекия Рим республикасының бағындырылуымен оның билігіне көшті. Бірақ осы кезеңде грек мәдениеті гүлденді, қала-мемлекеттер саяси тәуелсіздіктің белгілі бір деңгейін сақтап қалды, ал римдік қоғам грек мәдениетінің көптеген элементтерін қабылдады. Мысалы, Овидий, Вергилий және Гораций сияқты рим ақындары ежелгі грек мифтерін қайта өңдеп, рим мәдениетіне сіңірді. Римдік қоғам тіпті Грекиямен мәдени байланысы бар екенін мәлімдеді, бұл Вергилийдің "Энеида" эпосында жақсы көрінеді, онда рим халқының Троялық Энейден, Гомердің баяндамаларындағы кейіпкерден тарағаны туралы миф толыққанды сипатталған. Грекиядағы рим үкімшілігінің басталуы б.з.д. 146 жылы римдік Луций Муммийдің Коринфті тонауымен байланысты болғанымен, Македонияның патшасы Персей б.з.д. 168 жылы Пидна шайқасында римдік Эмилиус Паулусқа жеңілгеннен кейін бұрыннан рим бақылауына өткен. Римдіктер аймақты төрт кішкентай республикаға бөлді, ал 146 жылы Македония ресми түрде Салоника қаласы орталық болған провинцияға айналды. Грекияның қалған қалалары да Римге бағынып, заңды тәуелсіздіктерін жойды. Римдіктер жергілікті басқаруды гректерге тапсырды және дәстүрлі саяси жүйені өзгертуге тырыспады. Афинадағы агора азаматтық және саяси өмірдің орталығы болып қала берді. 212 жылы император Каракалланың "Constitutio Antoniniana" жарлығы Италиядан тыс барлық еркін ересек адамдарға рим азаматтығын берді, провинциялық халықты Рим қаласымен тең мәртебеге көтерді. Бұл жарлықтың маңызы саяси емес, тарихи. Ол интеграцияның негізін қалады, мемлекеттің экономикалық және сот жүйелері Лациумнан бүкіл Италияға тарағандай, бүкіл Жерорта теңізінде қолданылуы мүмкін болды. Бірақ іс жүзінде интеграция біркелкі жүргізілген жоқ. Грекия сияқты Риммен тығыз байланысқан қоғамдарға артықшылық берілді, ал алыс, кедей немесе мәдени жағынан өзгеше Британия, Палестина немесе Египет сияқты провинцияларға қарағанда олар жақсы жағдайға ие болды. Каракалланың жарлығы Италия мен Батыстан Грекия мен Шығысқа биліктің ауысуын бастамады, керісінше, оны жеделдетіп, Грекияның мың жылдық өрлеуіне негіз салды. Шығыс Рим империясы түрінде, орта ғасырларда Еуропа мен Жерорта теңізіндегі маңызды державаға айналды.
In the 2nd century BC, Greece was conquered by the Roman Republic and came under its control. Still, Greek culture flourished during this periodcity states maintained a level of political autonomy, and Roman society adopted many aspects of Greek culture. For example, Roman poets like Ovid, Virgil, and Horace retold and adopted many Greek myths of old, folding them into Roman culture. Roman society even claimed to share a cultural lineage with Greece, as exemplified by Virgil's epic, the Aeneid, which details their founding myth of how the Roman people descended from the Trojan Aeneas of Homeric lore. Although the period of Roman rule in Greece is conventionally dated as starting from the sacking of Corinth by the Roman Lucius Mummius in 146 BC, Macedonia had already come under Roman control with the defeat of its king, Perseus, by the Roman Aemilius Paullus at Pydna in 168 BC. The Romans divided the region into four smaller republics, and in 146 BC Macedonia officially became a province, with its capital at Thessalonica. The rest of the Greek city states eventually paid homage to Rome, ending their de jure autonomy as well. The Romans left local administration to the Greeks without making any attempt to abolish traditional political patterns. The agora in Athens continued to be the center of civic and political life. Emperor Caracalla's decree in 212 AD, the Constitutio Antoniniana, extended citizenship outside Italy to all free adult men in the entire Roman Empire, effectively raising provincial populations to equal status with the city of Rome itself. The importance of this decree is historical, not political. It set the basis for integration, where the economic and judicial mechanisms of the state could be applied throughout the Mediterranean as was once done from Latium into all Italy. In practice, integration did not take place uniformly. Societies already integrated with Rome, such as Greece, were favored by the decree, as opposed to the further away, poorer, or more culturally different provinces like Britain, Palestine, or Egypt. Caracalla's decree did not set in motion the processes that led to the transfer of power from Italy and the West to Greece and the East, but rather accelerated them, setting the foundations for the millennium long rise of Greece, in the form of the Eastern Roman Empire, as a major power in Europe and the Mediterranean in the Middle Ages.
Византиялық билік (3241204)
Рим империясының шығыс және батысқа бөлінуі, сондай-ақ Батыс империясының құлдырауы Грекияның империядағы беделін арттырып, оны ақырында империяның билік орталығына жеткізді. Константинополь (қазіргі Стамбул) империяның орталық қаласына айналды. Бұл саяси өзгеріс эллинизмнің Анатолияға қарай кеңінен көшіп кетуін білдірді және қаланы эллиндік мәдениеттің орталығы ретінде орнықтырды, бұл гректер үшін қазіргі заманға дейін жалғасқан нұрға айналды. Шығыс Рим империясы, сондай-ақ Византия империясы деп белгілі, 324 жылдан 610 жылға дейін император Константин Ұлы мен Юстинианның саяси үстемдігінде болды. Рим дәстүрін қабылдап, императорлар кейінгі дамулар мен империяның қалыптасуы үшін негіз құруға тырысты. Империяның алғашқы ғасырлары шекараларын қорғауға, Рим аумақтарын қайта құруға, сондай-ақ Православие шіркеуінің құрылуына және одан кейін болған бірнеше діни айырмашылықтарға белгіленді. Орта Византия дәуірінің алғашқы кезеңінде (610-867) империяға ежелгі жаулар (парсылар, ломбардтар, аварлар және славяндар) және жаңа жаулар (арабтар, болгарлар) шабуыл жасады. Бұл кезеңнің ерекшелігі – тұрақсыздық болды, себебі жаулардың шабуылдары империяның ішкі аймақтарына терең бойлап, тіпті астанаға да қауіп төндірді. Славяндардың шабуылдары азайып, славян тайпаларының Оңтүстік-Шығыс Еуропаға қоныс аударуы аяқталып, тұрақты славян елді мекендері мен мемлекеттері құрыла бастады. Бастапқыда Константинопольге қарсы болған, кейін христиандығын қабылдаған византиялықтар осы тайпалар мен мемлекеттерді Склавиния деп атады. Сыртқы және ішкі жағдайлардың салдарынан империяның ішкі құрылымында да өзгерістер болды. Шағын еркін шаруалардың үстемдігі, әскери иеліктердің кеңеюі және тақырыптар жүйесінің дамуы ертедегі Византия императорлары бастаған дамуды аяқтады. Мәдени және діни өзгерістер де орын алды. Византияның әкімшілігі мен қоғамы грек тіліне толыққанды көшті. Сонымен қатар, иконаға қарсылық қозғалыстарынан (726-787 және 814-842) кейін Православиені қайта орнату көршілес халықтар арасында миссионерлік қызметті жаңартуға және оларды Византия мәдениетінің ықпалына енгізуге мүмкіндік берді. Бұл кезеңде империя географиялық тұрғыдан қысқарды және экономикалық тұрғыдан зардап шекті, себебі байлық өндіретін аймақтарды жоғалтты. Алайда, ол тілдік, догматикалық және мәдени тұрғыдан біртектілікке қол жеткізді. 8 ғасырдың соңынан бастап империя қатарынан жасалған шабуылдардың салдарынан қалпына келе бастады және грек түбегін қайта басып алу басталды. Сицилия мен Кіші Азиядан гректер қоныс аударды. Славяндар Кіші Азияға қуылды немесе ассимиляцияланды, ал Склавиниялар күшпен жойылды. 9 ғасырдың ортасына қарай грек түбегі қайтадан Византияның бақылауына көшті және оның қалалары қауіпсіздіктің жақсаруы мен тиімді орталық басқарудың қалпына келуінің арқасында жаңадан гүлдене бастады.
The division of the Roman Empire into East and West and the subsequent collapse of the Western one accentuated the position of Greece in the empire and eventually brought it into the imperial center of power. Constantinople (now modern day Istanbul) became the central city of the empire when Constantine the Great declared Byzantium the new capital of the Roman Empire, renaming the city in his honor. This political change signified the broader eastward migration of Hellenism toward Anatolia, and it nominally placed the city as the center of Hellenic culture, a beacon for Greeks that lasted into the modern era. The East Roman Empire, now also known as the Byzantine Empire, was dominated politically by Emperors Constantine the Great and Justinian from 324 to 610. Assimilating the Roman tradition, the emperors sought to build the foundation for later developments and formation of the Empire. The early centuries of the Empire were marked by efforts to secure its borders and restore the Roman territories, as well as the formation and establishment of the Orthodox Church and several of religious schisms following it. In the first period of the middle Byzantine era (610–867), the empire was attacked both by old enemies (Persians, Lombards, Avars, and Slavs) as well as by new ones (Arabs, Bulgars). The main characteristic of this period was instability, as enemy attacks tended to extend deep into the Empire's interior, even threatening the capital itself. The attacks of the Slavs became less frequent as the Slavic migrations to Southeastern Europe ended and permanent Slavic settlements and states began to form. Initially hostile to Constantinople until their Christianization, the Byzantines referred to these tribes and states as Sclavinias. Changes also occurred in the internal structure of the empire, due to both external and internal conditions. The predominance of small free farmers, the expansion of military estates, and the development of the system of themes brought to completion the developments started by early Byzantine Emperors. Cultural and religious changes occurred as well. Byzantine administration and society became inseparably Greek. Additionally, the restoration of Orthodoxy after the iconoclast movements (726787 and 814842) allowed the successful resumption of missionary action among neighboring peoples and their placement within the sphere of Byzantine cultural influence. During this period, the Empire was geographically reduced and economically damaged since it lost wealth producing regions. However, it obtained greater lingual, dogmatic, and cultural homogeneity. From the late 8th century, the Empire began to recover from the devastating impact of successive invasions, and the reconquest of the Greek peninsula began. Greeks from Sicily and Asia Minor were brought in as settlers. Slavs were either driven out to Asia Minor or assimilated, and the Sclavinias were forcibly eradicated. By the middle of the 9th century, the Greek peninsula was under Byzantine control again, and its cities began to recover due to improved security and the restoration of effective central control.
Экономикалық өркендеу
Византия империясы 12 ғасырда Алексий, Иоанн және Мануэль атты үш императордың шешімді басшылығымен дағдарыс кезеңінен құтқарылғаннан кейін Грекия гүлденді. Жақында жүргізілген зерттеулер бұл кезеңнің ауыл шаруашылығы экономикасының айтарлықтай өсу кезеңі болғанын, халық санының артуын және жаңа ауыл шаруашылығы жерлерінің кең ауқымда өндіріске енгізілуін көрсетті. Осы кезеңде ауылдық жерлерде көптеген жаңа шіркеулер салынуы, тіпті шалғай аймақтарда да өркендеудің пайда болғанын көрсетеді. Халық санының тұрақты өсуі халық тығыздығының артуына әкелді және демографиялық өсім қалалардың қайта жаңғыруымен бірге жүргенін көрсететін мол дәлелдер бар. Алан Харвидің "Византия империясындағы экономикалық кеңею 900–1200" еңбегінде 12 ғасырда қалалардың едәуір кеңейгені айтылған. Археологиялық мәліметтерге сәйкес, қалалық елді мекендердің көлемі ұлғайып, жаңа қалалардың саны да "көптеп" өскен. Сондай-ақ, Афина, Салоники, Фива және Коринф сияқты көптеген ортағасырлық қалалар 11 ғасырдан бастап 12 ғасырдың соңына дейін қарқынды және тұрақты өсімді бастан өткергені анықталды. Қалалардың өсуі жақын жердегі Италиядағы Венеция Республикасымен сауда байланыстарын күшейтті, ал саудаға деген осы қызығушылық Грекияның экономикалық өркендеуін одан әрі арттырған секілді. Венециялықтар және басқалар Киелі жердің порттарында белсенді саудагерлер болып жұмыс істеді, крестонос тәртіптерінің биліктері мен Батыс арасында тауар тасымалдау арқылы күнкөріс жасады, сонымен қатар Византия және Египетпен кеңінен сауда жасады.
After the Byzantine Empire was rescued from a period of crisis through the resolute leadership of the three Komnenoi emperors Alexios, John, and Manuel in the 12th century, Greece prospered. Recent research has revealed that this period was a time of significant growth in the rural economy, with rising population levels and extensive tracts of new agricultural land being brought into production. The widespread construction of new rural churches around this time is a strong indication that prosperity was being generated even in remote areas. A steady increase in population led to a higher population density, and there is good evidence that the demographic increase was accompanied by the revival of towns. According to Alan Harvey's Economic Expansion in the Byzantine Empire 900–1200, towns expanded significantly in the twelfth century. Archaeological evidence shows an increase in the size of urban settlements, together with a "notable upsurge" in new towns. It also indicates that many medieval towns, including Athens, Thessaloniki, Thebes, and Corinth, experienced a period of rapid and sustained growth, starting in the 11th century and continuing until the end of the 12th century. The growth of the towns attracted trade with the Venetian Republic in nearby Italy, and this interest in trade appears to have further increased economic prosperity in Greece. The Venetians and others were active traders in the ports of the Holy Land, and they made a living out of shipping goods between the Crusader Kingdoms of Outremer and the West while also trading extensively with Byzantium and Egypt.
Көркемдік жаңғыру
Византия өнерінің қайта жандануы 10 ғасырда басталды. Мысалы, Афинада және оның төңірегіндегі ең маңызды византиялық шіркеулердің көпшілігі осы кезеңде салынған. Бұл көркемдік қайта жандану Грекияның осы тұстағы қалалануын көрсетеді. Мозаика өнері де қайта өркендеді, суретшілер жабайы жануарлар мен аң ауру көріністерімен табиғи ландшафттарды бейнелеуге ерекше қызығушылық танытты. Мозаикалар көбірек реалистік және жарқын болды, үш өлшемді нысандарды көрсетуге баса назар аударылды. Сәнділікті, түрлі-түстілікті ұнататын осы дәуір өнері Византияның атағын христиан әлеміне таратып, шедеврлер жасауға құштарлық танытты. Константинополь шеберханаларынан шыққан әсем жібектерде арыстан, піл, бүркіт, гриф сияқты жануарлар жарқын түстермен бейнеленген, немесе атқа мінген не аң аулаумен айналысқан сәнді киімдерімен императорлар сомдалған. Бұл көптеген демеушілердің назарын аударды және Грекия экономикасы дамыды. Аймақтардағы архитектура мектептері әртүрлі мәдени ықпалдарға сүйене отырып, ерекше стильдерді жасауға кірісті. Мұның бәрі өнерге деген сұраныстың артып, көптеген адамдар осындай жұмыстарға тапсырыс беруге және төлеуге қажетті қаржылық мүмкіндіктерге ие болғанын көрсетеді. Дегенмен, империя тарихындағы ең керемет құбылыстардың бірі – осы кезеңде византия өнерінің тамаша кеңдеуі осымен тоқталған жоқ. 10-дан 12-ғасырға дейін Византия Батыс үшін көркемдік шабыттың басты көзіне айналды. Мысалы, Венециядағы Сан-Марко базиликасы мен Торчелло соборының мозаикалары византиялық стиль, композиция және иконографияның айқын ықпалын көрсетеді. Сицилияда Палатин капелласы, Марторана және Палермодағы Монреале соборының мозаикалары, сондай-ақ Чефалу соборы 12 ғасырдағы нормандық Сицилияға византия өнерінің әсерін көрсетеді. Батыс Еуропадағы Андалусия өнері де Византияның ықпалында болды. Романдық өнерде де византиялық элементтер көп, оның ішінде декоративтік формалары мен кейбір ғимараттардың жоспарлары (мысалы, Оңтүстік-Батыс Франциядағы күмбезді шіркеулер). Киев князьдері, Венеция догтары, Монте-Кассино аббаттары, Амальфи саудагерлері және Сицилия нормандық патшалары өз өнерлерінде византиялық мәдениеттен шабыт алды.
A renaissance of Byzantine art began in the 10th century. Many of the most important Byzantine churches in and around Athens, for example, were built around this time. This artistic revival reflects the urbanization of Greece during this period. There was also a revival in mosaic art, with artists showing great interest in depicting natural landscapes with wild animals and scenes from the hunt. Mosaics became more realistic and vivid, with an increased emphasis on depicting three dimensional forms. With its love of luxury and passion for color, the art of this age delighted in the production of masterpieces that spread the fame of Byzantium throughout the Christian world. Beautiful silks from the workshops of Constantinople portrayed animals in dazzling color, such as lions, elephants, eagles, and griffins confronting each other, or Emperors gorgeously arrayed on horseback or engaged in the chase. The eyes of many patrons were attracted and the economy of Greece grew. In the provinces, regional schools of architecture began producing many distinctive styles that drew on a range of cultural influences. All this suggests that there was an increased demand for art, with more people having access to the necessary wealth to commission and pay for such work. Yet the marvelous expansion of Byzantine art during this period, one of the most remarkable facts in the history of the empire, did not stop there. From the 10th to the 12th century, Byzantium was the main source of artistic inspiration for the West. For example, the mosaics of St. Mark's Basilica the Torcello Cathedral in Venice clearly show Byzantine influence in their style, arrangement, and iconography. Similarly in Sicily, the mosaics of the Palatine Chapel, Martorana, and Monreale Cathedral in Palermo, as well as the Cefalù Cathedral, show the influence of Byzantine art on Norman Sicily in the 12th century. Andalusian art in Western Europe was also influenced by Byzantium. Romanesque art, too, contains many Byzantine elements, including its decorative forms and the plans of some of its buildings (e. g., the domed churches of south western France). Princes of Kiev, Venetian Doges, abbots of Monte Cassino, merchants of Amalfi, and the Norman kings of Sicily all drew from Byzantine culture in their art.
Төртінші крест жорығы (1204 ж.)
1204 жыл Византияның соңғы кезеңінің басталуын белгілейді, осы жылы Константинополь және бірқатар византиялық аймақтар Төртінші крест жорығы барысында латындықтар тарапынан басып алынды. Осы кезеңде византиялық гректердің бірнеше мұрагер мемлекеттері пайда болды. Никея империясы, Эпир деспотаты және Трапезунд империясының әрқайсысы Византия империясының заңды мұрагері екенін мәлімдеді. Ал, латын және франк крестшілері Константинопольді астана еткен католик Латын империясын құрды, византиялықтар бұл империяны Франкократия немесе Латынкократия деп атады. Оның вассалдық мемлекеттеріне Ахая княздығы, Афина герцогтығы, Архипелаг герцогтығы және Салоника патшалығы кірді. Латын империясы тұсында феодализм элементтері ортағасырлық грек өміріне енді.
The year 1204 marks the beginning of the Late Byzantine period, when Constantinople and a number of Byzantine territories were conquered by the Latins during the Fourth Crusade. During this period, a number of Byzantine Greek successor states emerged. The Empire of Nicaea, the Despotate of Epirus, and the Empire of Trebizond each claimed to be the legitimate successor of the Byzantine Empire. Meanwhile, the Latin and Frank Crusaders founded the Catholic Latin Empire, known to the Byzantines as Frankokratia or Latinokratia, with Constantinople as its capital. Among its vassal states were the Principality of Achaea, the Duchy of Athens, the Duchy of the Archipelago, and the Kingdom of Thessalonica. Under the Latin Empire, elements of feudalism entered medieval Greek life.
Бiршама Византиялық қалпына келтiруден 1453 жылға дейiн
Латын империясы бар болғаны 57 жыл ғана сақталды, ал 1261 жылы Константинополь Никея империясымен қайтарылып алынды және Византия империясы жаңадан құрылды. Дегенмен, Грекия материгінде және грек аралдарында түрлі латын және венециялық иеліктер әрі қарай өміршеңдігін сақтап қалды. 1261 жылдан бастап Византияның ішкі құрылымдары бірте-бірте әлсіреп, Османлы шапқыншылығынан аумағы тарыла бастады, бұл 1453 жылғы 29 мамырда Константинопольдің түсуімен аяқталды. Осман империясының Константинопольді жаулап алуы Шығыс Рим империясының және грек тарихының Византия кезеңінің ресми түрде аяқталуына себеп болды.
The Latin Empire, lasted only 57 years, and in 1261 Constantinople was reclaimed by the Nicaean Empire and the Byzantine Empire was restored. However, in mainland Greece and the Greek islands, various Latin and Venetian possessions continued to exist. From 1261 onwards, Byzantium underwent a gradual weakening of its internal structures and the reduction of its territories from Ottoman invasions, culminating in the fall of Constantinople on May 29, 1453. The Ottoman conquest of Constantinople resulted in the official end of both the Eastern Roman Empire and the Byzantine period of Greek history.
Венеция мен Осман билігі (XV ғасыр 1821 ж.)
Гректер 1460 жылға дейін Пелопоннесте бекінді, ал венециялықтар мен генуэздер кейбір аралдарда тұрақтап қалды, бірақ 16 ғасырдың басында Осман империясы материктік Грекияның барлық бөлігін және Эгей теңізінің көп бөлігін жаулап алды, тек бірнеше порты қалалары венециялықтардың бақылауында қалды (Нафплио, Монемвасия, Парга және Метоне олардың ең маңыздылары). Эгей теңізінің ортасында орналасқан Киклад аралдары 1579 жылы Осман империясына ресми түрде қосылды, бірақ 1530 жылдардан бері олар вассалдық статуста болған. Кипр 1571 жылы түсті, ал венециялықтар Критті 1669 жылға дейін өздерінің билігінде ұстады. Иония аралдары Осман империясының билігінде болған емес, Кефалонияны қоспағанда (1479 жылдан 1481 жылға дейін және 1485 жылдан 1500 жылға дейін), олар Венеция Республикасының билігінде қалды. Қазіргі грек мемлекеті осы аралдарда туды, 1800 жылы Жеті арал Республикасы құрылды. Османдықтар келген кезде екі толқын гректер көшіп кетті. Біріншісінде грек зиялылары Батыс Еуропаға қоныс аударды, бұл Еуропалық Ренессанстың пайда болуына әсер етті. Екіншісінде гректер Грекия жазығын тастап, тауларға қоныстанды. Осман Грециясы көпұлтты қоғам болды, бірақ ол қазіргі батыстық көпмәдениеттілік түсінігінен мүлдем өзгеше болды. Гректерге империя белгілі бір жеңілдіктер мен бостандық берді, бірақ олар аймақтық әкімшілік қызметкерлерінің теріс әрекеттерінен туындаған зұлымдыққа ұшырады, ал орталық үкіметтің оларға бақылауы шамалы және толық емес болды. Османдық миллет жүйесі православиелік гректердің этникалық біртігіне көмектесті, себебі Осман империясының ішіндегі түрлі халықтарды дін бойынша бөліп қарады. Осман билігі кезінде жазықта тұратын гректер христиан немесе жасырын христиан, грек "мұсылмандары" болды, олар грек православиесін құпия түрде сақтады. Кейбір гректер ауыр салықтардан қашу үшін жасырын христиандыққа көшті, бірақ өздерінің діни сенеуін және грек православие шіркеуімен байланысын сақтады. Ислам дініне өткен және жасырын христиан емес гректер, тіпті түрік тілін қабылдамаса да, православиелік гректердің көзінде "түрік" деп есептелді, бұл Осман империясы тұсында Грекиядағы этникалық және діни шиеленістің куәсі. Османдықтар Грекияның көп бөлігін 19 ғасырдың басына дейін басқарды. Орта ғасырдан бері алғашқы өздік басқаратын грек мемлекеті 1800 жылы француз революциялық соғыстары кезінде Иония аралдарында құрылды, бұл Грекиядағы грек революциясы басталар алдында 21 жыл бұрын болды. Ол Семиоралдық Республика (грекше: Ἑπτάνησος Πολιτεία) немесе Жеті біріккен арал Республикасы деп аталды және ол Корфу қаласын астана ретінде пайдаланды.
The Greeks held out in the Peloponnese until 1460, and the Venetians and Genoese clung to some of the islands, but by the early 16th century all of mainland Greece and most of the Aegean Islands were conquered by the Ottoman Empire, excluding several port cities still held by the Venetians (Nafplio, Monemvasia, Parga and Methone the most important of them). The Cyclades, in the middle of the Aegean Sea, were officially annexed by the Ottomans in 1579, although they were under vassal status since the 1530s. Cyprus fell in 1571, and the Venetians retained Crete until 1669. The Ionian Islands were never ruled by the Ottomans, with the exception of Kefalonia (from 1479 to 1481 and from 1485 to 1500), and they remained under the rule of the Republic of Venice. It was in the Ionian Islands where modern Greek statehood was born, with the creation of the Republic of the Seven Islands in 1800. When the Ottomans arrived, two Greek migrations occurred. In the first, the Greek intelligentsia migrated to Western Europe, influencing the advent of the European Renaissance. In the second, Greeks left the plains of the Greek peninsula and resettled in the mountains. Ottoman Greece was a multiethnic society, but in a way very different from the modern Western notion of multiculturalism. The Greeks were given some privileges and freedom by the Empire, but they were exposed to tyranny deriving from malpractices of regional administrative personnel, over which the central government had only remote and incomplete control. The Ottoman millet system contributed to the ethnic cohesion of Orthodox Greeks by segregating the various peoples within the Ottoman Empire based on religion. Greeks living in the plains during Ottoman rule were either Christians or crypto Christians, Greek "Muslims" who were secret practitioners of the Greek Orthodox faith. Some Greeks became crypto Christians to avoid heavy taxes while retaining their religious identity and ties to the Greek Orthodox Church. Greeks who converted to Islam and were not crypto Christians were deemed "Turks" in the eyes of Orthodox Greeks even if they did not adopt the Turkish language, evidence of the ethnic and religious tensions in Greece under Ottoman rule. The Ottomans ruled most of Greece until the early 19th century. The first self governed Hellenic state since the Middle Ages was established on the Ionian islands during the French Revolutionary Wars in 1800, 21 years before the outbreak of the Greek revolution in mainland Greece. It was called the Septinsular Republic (Greek: Ἑπτάνησος Πολιτεία), or Republic of the Seven United Islands, and it used Corfu as its capital.
Қазіргі заманғы грек ұлты (1821 қазіргі)
1821 жылдың басында гректер тәуелсіздіктерін жариялады, бірақ 1829 жылға дейін оған қол жеткізе алмады. Үлкен державалар бастапқыда Осман империясының қалыпқа келтірілуінің қажеттігі туралы ортақ пікірде болды, бірақ жақын уақытта өз ұстанымдарын өзгертті. Сансыз грек емес, филгеллендер осы мақсат үшін ерікті түрде соғысуға келді, олардың ішінде Лорд Байрон да болды. 1827 жылдың 20 қазанында британдық, француздық және орыс теңіз күштері бірігіп Осман және Мысыр флотын жойды. Ресейдің сыртқы істер министрі Иоаннис Каподистрия, өзі де Жероралық грек болған, Бірінші Республиканың губернаторы ретінде отанына оралды және дипломатиялық шеберлігімен Грекияның тәуелсіздігін және Орталық Грекиядағы әскери үстемдікті қамтамасыз етуге жетті. Тәуелсіз Грекияның алғашқы астанасы уақытша Эгина (1828–1829) болды, ал кейін ресми түрде Нафплион (1828–1834) болды. Ол қаза болғаннан кейін еуропалық державалар Грекияны монархияға айналдырды; алғашқы король Отто Бавариядан, ал екіншісі Георг I Даниядан келді. 1834 жылы король Отто астананы Афинаға көшірді. 19-шы және 20-шы ғасырдың басында Грекия Осман империясының этникалық грек халқының құрамына кіру үшін шекарасын кеңейтуге тырысты. Грекия Қырым соғысында маргиналды рөл атқарды. 1853 жылы Ресей Осман империясына шабуыл жасағанда, грек көшбасшылары христиан көпшілігі бар Осман аймақтарына солтүстік және оңтүстікке қарай кеңейту мүмкіндігін көрді. Алайда Грекия Ресеймен жоспарларын үйлестірмеді, соғыс жарияламады және сырттан әскери немесе қаржылық қолдау алмады. Француздар мен британдықтар оның маңызды портын басып алып, грек армиясын тиімді түрде бейтараптандырды. Гректердің бүліктерді тудыруға жасаған тыңайсыздары Осман күштері оңай басып тастағандықтан сәтсіз аяқталды. Грекия бейбітшілік конференциясына шақырылмады және соғыстан ешқандай пайда алмады. Наразы грек көшбасшылары патшаны жағдайды пайдаланбағаны үшін айыптады; оның беделі төмендеді және кейін тақтан түсуге мәжбүр болды. Иония аралдары 1863 жылы жаңа король Георг I келген кезде Ұлыбританиядан берілді, ал Тессалия 1880 жылы Осман империясынан берілді.
In the early months of 1821, the Greeks declared their independence, but did not achieve it until 1829. The Great Powers first shared the same view concerning the necessity of preserving the status quo of the Ottoman Empire, but soon changed their stance. Scores of non Greeks philhellenes volunteered to fight for the cause, including Lord Byron. On October 20, 1827, a combined British, French and Russian naval force destroyed the Ottoman and Egyptian armada. The Russian minister of foreign affairs, Ioannis Kapodistrias, himself a Septinsular Greek, returned home as Governor of the First Republic and with his diplomatic handling, managed to secure the Greek independence and the military dominination in Central Greece. The first capital of the independent Greece was temporarily Aigina (1828–1829) and later officially Nafplion (1828–1834). After his assassination, the European powers turned Greece into a monarchy; the first King, Otto, came from Bavaria and the second, George I, from Denmark. In 1834, King Otto transferred the capital to Athens. During the 19th and early 20th centuries, Greece sought to enlarge its boundaries to include the ethnic Greek population of the Ottoman Empire. Greece played a peripheral role in the Crimean War. When Russia attacked the Ottoman Empire in 1853, Greek leaders saw an opportunity to expand North and South into Ottoman areas that had a Christian majority. However, Greece did not coordinate its plans with Russia, did not declare war, and received no outside military or financial support. The French and British seized its major port and effectively neutralized the Greek army. Greek efforts to cause insurrections failed as they were easily crushed by Ottoman forces. Greece was not invited to the peace conference and made no gains out of the war. The frustrated Greek leadership blamed the King for failing to take advantage of the situation; his popularity plunged and he was later forced to abdicate. The Ionian Islands were given by Britain upon the arrival of the new King George I in 1863 and Thessaly was ceded by the Ottomans in 1880.
Жаңғырту
XIX ғасырдың аяғында Грекияның әлеуметтік құрылымы жаңғырумен өзгерді. Халық саны қарқынды түрде өсіп, өнімділігі төмен шағын шаруашылықтарға ауыр жүк салды. Жалпы, халық тығыздығы 1829 жылы бір шаршы мильге 41 адамнан 1912 жылы 114 адамға дейін, яғни екі еседен астам өсті (бір шаршы километрге 16-дан 44 адамға дейін). Бұл жағдайға жауап ретінде АҚШ-қа эмиграция көбейді, 1906 мен 1914 жылдар аралығында 250 мың адам елден кетті. Кәсіпкерлер Америка қалаларындағы сауда және қонақжайлылық салаларында көптеген мүмкіндіктер тапты; кейбіреулері отбасына ақша жіберді, ал енді біреулері жүздеген доллармен отанына оралып, ескі ауылда ферма немесе шағын бизнес ашуға жеткілікті қаражатқа ие болды. Қала халқының саны 1853 жылы 8%-дан 1907 жылы 24%-қа дейін үш есеге өсті. Афина 1834 жылы, астана болған кезде 6000 тұрғыны бар шағын елді мекеннен 1879 жылы 63 000-ға, 1896 жылы 111 000-ға, ал 1907 жылы 167 000-ға дейін өсті. Афина мен басқа қалаларда ауылдан келген ер адамдар шеберханалар мен дүкендер ашып, орта тапты қалыптастырды. Олар банкирлермен, мамандармен, университет студенттерімен және әскери шенеуніктермен бірігіп, саяси және экономикалық жүйені реформалау мен жаңғырту талаптарын қойды. Афина сауда флотының орталығына айналды, ол 1875 жылы 250 мың тоннадан 1915 жылы 1 миллион тоннадан астамға дейін төрт есеге өсті. Қалалар жаңғырылып, кәсіпкерлер Батыс Еуропа сәулет өнерінің соңғы үлгілерін қабылдады.
In the late 19th century, modernization transformed the social structure of Greece. The population grew rapidly, putting heavy pressure on the system of small farms with low productivity. Overall, population density more than doubled from 41 persons per square mile in 1829 to 114 in 1912 (16 to 44 per km2). One response was emigration to the United States, with a quarter million people leaving between 1906 and 1914. Entrepreneurs found numerous business opportunities in the retail and restaurant sectors of American cities; some sent money back to their families, others returned with hundreds of dollars, enough to purchase a farm or a small business in the old village. The urban population tripled from 8% in 1853 to 24% in 1907. Athens grew from a village of 6000 people in 1834, when it became the capital, to 63,000 in 1879, 111,000 in 1896, and 167,000 in 1907. In Athens and other cities, men arriving from rural areas set up workshops and stores, creating a middle class. They joined with bankers, professional men, university students, and military officers, to demand reform and modernization of the political and economic system. Athens became the center of the merchant marine, which quadrupled from 250,000 tons in 1875 to more than 1,000,000 tons in 1915. As the cities modernized, businessmen adopted the latest styles of Western European architecture.
Балқан соғыстары
1912-1913 жылдардағы Балқан соғыстарына Грекияның қатысуы – қазіргі грек тарихындағы ең маңызды эпизодтардың бірі, себебі бұл Грекия мемлекетінің аумағын шамамен екі есеге ұлғайтуға және қазіргі аумақтық өлшемдерінің көп бөлігіне қол жеткізуге мүмкіндік берді. 1912-1913 жылдардағы Балқан соғыстарының нәтижесінде Эпирдің көп бөлігі, Македония, Крит және Солтүстік Эгей аралдары Грекия Корольдігінің құрамына енді.
The participation of Greece in the Balkan Wars of 1912–1913 is one of the most important episodes in modern Greek history, as it allowed the Greek state to almost double its size and achieve most of its present territorial size. As a result of the Balkan Wars of 1912–1913, most of Epirus, Macedonia, Crete and the northern Aegean islands were incorporated into the Kingdom of Greece.
Бірінші дүниежүзілік соғыс және грек-түрік соғысы
1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Грекия саясаты екіге жарылды. Германияға құрметпен қараған Константин I патша бейтараптық саясатын ұсынды, ал премьер-министр Элефтериос Венизелос Грекияның Одақтастарға қосылуын жақтады. Монархистер мен венизелистер арасындағы қайшылық кейде ашық соғысқа дейін жетті және ол Ұлттық айырық деп аталды. 1917 жылы Одақтастар Константин I-ді ұлы Александрдың пайдасына тақтан басқаруға мәжбүр етті, ал Венизелос қайтадан премьер-министр болып қайтты. Соғыс аяқталған соң, Үлкен державалар Осман империясының Смирна (Измир) қаласы мен оның айналасындағы аймақтарын Грекияға беруге келісті, онда көптеген гректер тұрған. Көптеген ғалымдар геноцид деп атаған оқиғада, Осман түріктерінің қолынан 900 мың грек қаза тапты.
The outbreak of World War I in 1914 produced a split in Greek politics, with King Constantine I, an admirer of Germany, calling for neutrality while Prime Minister Eleftherios Venizelos pushed for Greece to join the Allies. The conflict between the monarchists and the Venizelists sometimes resulted in open warfare and became known as the National Schism. In 1917, the Allies forced Constantine to abdicate in favor of his son Alexander and Venizelos returned as premier. At the end of the war, the Great Powers agreed that the Ottoman city of Smyrna (İzmir) and its hinterland, both of which had large Greek populations, be handed over to Greece. to 900,000 Greeks died at the hands of the Ottoman Turks, in what many scholars have termed a genocide.
Грекиядағы азаматтық соғыс (1944-1949 жж.)
Грекиядағы Азамат соғысы (Eμφύλιος πόλεμος) – суық соғыстың алғашқы маңызды қақтығысы. Ол 1944 жылдан 1949 жылға дейін Грекияда Грекияның ұлттық/марксистік емес күштері (алғашқыда Ұлыбритания, кейін АҚШ қаржылық қолдауымен) және Грекия Коммунистік партиясының (ККП) әскери тармағы болған Грекияның Демократиялық армиясы (ЭЛАС) арасында жүрді. Бұл қақтығыс британдықтардың, содан кейін АҚШ қолдаған үкімет күштерінің жеңісімен аяқталды, нәтижесінде Грекия Трумэн доктринасы мен Маршалл жоспары арқылы американдық қаржы алды, сондай-ақ НАТО-ға мүше болды, бұл бүкіл Эгей теңізіндегі идеологиялық күштер тепе-теңдігін анықтауға көмектесті. Азамат соғысының бірінші кезеңі 1943–1944 жылдары өтті. Марксистік және марксистік емес қарсылық топтары грек қарсылық қозғалысының жетекшілігін орнату үшін бауырластық соғыста бір-бірімен күресті. Екінші кезеңде (1944 жылдың желтоқсаны) Грекияның көп бөлігін әскери бақылауға алған коммунистер, Каирде Батыс Одақтастарының қолдауымен құрылған және бастапқыда ККП-ге жақын алты министрді қамтитын Грекияның эмиграциядағы үкіметіне қарсы шықты. Үшінші кезеңде (кейбір деректерде «Үшінші раунд» деп аталады) ККП бақылауындағы партизандық күштер ККП сайлауды бойкоттағаннан кейін құрылған, халықаралық деңгейде мойындалған грек үкіметімен күресті. ККП-нің көтерілістерге қатысқаны баршаға мәлім болғанымен, партия 1948 жылға дейін заңды күйінде қалды және Афинадағы кеңселерінен тыйым салынғанға дейін шабуылдарды үйлестіруді жалғастырды. 1946 жылдан 1949 жылға дейін созылған соғыс, негізінен Солтүстік Грекияның таулы аймақтарында ККП күштері мен грек үкімет күштері арасындағы партизандық соғыс сипаттамасымен ерекшеленді. Соғыс НАТО-ның Граммос тауына жасаған бомбалау шабуылымен және ККП күштерінің толық жеңілісімен аяқталды. Азамат соғысы Грекияға саяси поляризацияның ауыр мұрасын қалдырды. Осының нәтижесінде Грекия АҚШ-пен одақтасып, НАТО-ға қосылды, ал солтүстіктегі коммунистік көршілерімен – просоветтік және бейтарап мемлекеттермен қарым-қатынас шиеленісті.
The Greek Civil War (Eμφύλιος πόλεμος ) was the first major confrontation of the Cold War. It was fought between 1944 and 1949 in Greece between the nationalist/non Marxist forces of Greece (financially supported by the United Kingdom at first, and later by the United States) and the Democratic Army of Greece (ELAS), which was the military branch of the Communist Party of Greece (KKE). The conflict resulted in a victory for the British — and later U. S. supported government forces, which led to Greece receiving American funds through the Truman Doctrine and the Marshall Plan, as well as becoming a member of NATO, which helped to define the ideological balance of power in the Aegean for the entire Cold War. The first phase of the civil war occurred in 1943–1944. Marxist and non Marxist resistance groups fought each other in a fratricidal conflict to establish the leadership of the Greek resistance movement. In the second phase (December 1944), the ascendant communists, in military control of most of Greece, confronted the returning Greek government in exile, which had been formed under the auspices of the Western Allies in Cairo and originally included six KKE affiliated ministers. In the third phase (called by some the "Third Round"), guerrilla forces controlled by the KKE fought against the internationally recognized Greek government which was formed after elections were boycotted by the KKE. Although the involvement of the KKE in the uprisings was universally known, the party remained legal until 1948, continuing to coordinate attacks from its Athens offices until proscription. The war, which lasted from 1946 to 1949, was characterised by guerilla warfare between the KKE forces and Greek governmental forces mainly in the mountain ranges of northern Greece. The war ended with the NATO bombing of Mount Grammos and the final defeat of the KKE forces. The civil war left Greece with a legacy of political polarization. As a result, Greece also entered into an alliance with the United States and joined NATO, while relationships with its communist northern neighbours, both pro Soviet and neutral, became strained.
Батыс блоктағы соғыстан кейінгі даму және интеграция (19491967)
1950-1960 жылдары Грекия, коммунистік ықпалды азайту мақсатында, бастапқыда Маршалл жоспарының гранттары мен қарыздарының көмегімен қарқынды дамыды. 1952 жылы НАТО-ға қосылу арқылы Грекия "суық соғыс" кезеңіндегі Батыс блогының толыққанды мүшесіне айналды. Алайда, грек қоғамында солшыл және оңшыл бағыттар арасындағы терең дау жалғасты. Грекия экономикасы туризм саласының өсуіне байланысты одан әрі дамыды. Әйелдердің құқықтарына ерекше назар берілді, 1952 жылы Конституцияда әйелдерге сайлау құқығы берілді, одан кейін толық Конституциялық теңдік орнатылып, Лина Цалдари сол онжылдықта елдің тұңғыш әйел министрі атанды. Грекияның экономикалық өркендеуі – 1950 жылдан 1973 жылға дейінгі кезеңдегі тұрақты экономикалық өсімнің дәуірі. Осы жылдар ішінде Грекия экономикасы орташа есеппен 7,7% өсті, бұл көрсеткіш бойынша Жапониядан кейін әлемде екінші орында тұр.
In the 1950s and 1960s, Greece developed rapidly, initially with the help of the Marshall Plan's grants and loans, also to decrease the communist influence. In 1952, by joining NATO, Greece clearly became part of the Western Bloc of the Cold War. But in Greek society, the deep divide between the leftist and rightist sections continued. The Greek economy advanced further through growth in the tourism sector. New attention was given to women's rights, and in 1952 suffrage for women was guaranteed in the Constitution, full Constitutional equality following, and Lina Tsaldari becoming the first female minister that decade. The Greek economic miracle is the period of sustained economic growth, generally from 1950 to 1973. During this period, the Greek economy grew by an average of 7.7%, second in the world only to Japan.
Әскери диктатура (1967-1974)
1967 жылы грек әскері мемлекеттік төңкеріс жасап, Панайотис Канеллопулос басқаратын орталық-оңшыл үкіметті құлатты. Осы оқиға 1967-1974 жылдардағы грек әскери хунтасының құрылуына әкелді, ол «Полковниктер режимі» деп белгілі болды. Хунта үкіметінің билікке келуі Грецияны еуропалық мәселелерден оқшаулап, Еуропалық Одаққа кіруіне тосқауыл қойды. 1973 жылы режим грек монархиясын жойды, ал 1974 жылы диктатор Пападопулос АҚШ-қа көмек көрсетуден бас тартты. Сол жылы тағы бір төңкерістен кейін полковник Иоаннид жаңа мемлекет басшысы болып тағайындалды. Иоаннид Кипр президенті Макариосқа қарсы 1974 жылғы төңкеріске жауапты еді. Бұл төңкеріс 1974 жылы Кипрға түрік әскерін енгізудің алғашқы толқынына себеп болды (Грекия-Түркия қатынастарын қараңыз). Кипрдегі оқиғалар және Афина политехникалық институтындағы көтерілісті қанды түрде басуға байланысты туған наразылық әскери режимнің құлауына соқтырды.
In 1967, the Greek military seized power in a coup d'état, overthrowing the centre right government of Panagiotis Kanellopoulos. It established the Greek military junta of 1967–1974 which became known as the Régime of the Colonels. The junta government's accession to power led to an isolation of Greece from European affairs and froze Greece's entry to the European Union. In 1973, the régime abolished the Greek monarchy and in 1974, dictator Papadopoulos denied help to the United States. After a second coup that year, Colonel Ioannides was appointed as the new head of state. Ioannides was responsible for the 1974 coup against President Makarios of Cyprus. The coup became the pretext for the first wave of the Turkish invasion of Cyprus in 1974 (see Greco Turkish relations). The Cyprus events and the outcry following a bloody suppression of Athens Polytechnic uprising in Athens led to the implosion of the military régime.
Үшінші Грек Республикасы (1974 қазіргі)
Әскери режим аяқталғаннан кейін демократия қайта орнатылды. Хунтаның құлауынан кейін метаполитефси кезеңі басталды. Метаполитефси 1974 жылғы 23 шілдеде хунта шақыруымен Паристен өз-өзіне қуғын-сүргіннен оралған Константинос Караманлис уақытша премьер-министр болып тағайындалғанда басталды, ал кейін консервативті «Жаңа демократия» партиясының төрағасы ретінде тағы екі мерзімге сайланды. 1974 жылдың тамызында грек әскерлері Солтүстік Кипрды Түркия басып алғанына наразылық білдіре отырып, НАТО-ның біріктірілген әскери құрылымынан шықты. 1974 жылы өткен референдумда сайлаушылардың 69%-ы 31% қарсы дауыс беріп, король Константин II-нің қызметтен алынуын бекітті. Демократиялық-республикалық конституция күшіне енді. Бұрын елден қуылған тағы бір саясаткер Андреас Папандреу де оралып, 1981 жылғы сайлауда жеңіске жетіп, шамамен екі онжылдық бойы Грекия саясатына басымдық білдірген социалистік PASOK партиясын (Бүкілгрек социалистік қозғалысы) құрды. Демократия қайта орнатылғаннан кейін Грекияның тұрақтылығы мен экономикалық өркендеуі айтарлықтай жақсарды. Грекия 1980 жылы НАТО-ға қайта қосылды, 1981 жылы Еуропалық Одаққа (ЕО) қосылды және 2001 жылы еуроны ұлттық валютасы ретінде қабылдады. Еуропалық Одақтың жаңа инфрақұрылымдық қаражаты және туризм, теңіз шаруашылығы, қызмет көрсету, жеңіл өнеркәсіп және телекоммуникация салаларынан түсетін табыстың өсуі грек халқына бұрын-соңды болмаған тұрмыс деңгейін сыйлады. Грекия мен Түркия арасында Кипр және Эгей теңізіндегі шекараны бөлісу мәселелері бойынша шиеленіс сақталса да, қарым-қатынас бірінен соң бірі Түркияда, содан кейін Грецияда болған жер сілкіністерінен кейін, сондай-ақ қарапайым гректер мен түріктердің білдірген жанашырлығы мен жан-жақты көмегі арқасында жақсарды (жер сілкінісі дипломатиясы туралы қараңыз).
After the end of the military régime, democracy was restored. The fall of the junta was followed by the metapolitefsi. Metapolitefsi was initiated when Konstantinos Karamanlis returned from self exile in Paris at the invitation of the junta, to become interim prime minister on July 23, 1974. and later gained re election for two further terms at the head of the conservative New Democracy Party. In August 1974, Greek forces withdrew from the integrated military structure of NATO in protest at the Turkish occupation of northern Cyprus. In 1974, a referendum voted 69%–31% to confirm the deposition of King Constantine II. A democratic republican constitution came into force. Another previously exiled politician, Andreas Papandreou also returned and founded the socialist PASOK Party (Panhellenic Socialist Movement), which won the 1981 election and dominated Greek politics for almost two decades. After the restoration of democracy, Greece's stability and economic prosperity improved significantly. Greece rejoined NATO in 1980, joined the European Union (EU) in 1981 and adopted the euro as its currency in 2001. New infrastructure funds from the EU and growing revenues from tourism, shipping, services, light industry and the telecommunications industry have brought Greeks an unprecedented standard of living. Tensions continue to exist between Greece and Turkey over Cyprus and the delimitation of borders in the Aegean Sea but relations have considerably thawed following successive earthquakes, first in Turkey and then in Greece, and an outpouring of sympathy and generous assistance by ordinary Greeks and Turks (see Earthquake Diplomacy).
Грекияның еурозонадағы рөлі
2008 жылғы әлемдік экономикалық рецессия Грекияға, сондай-ақ евроаймағындағы басқа елдерге де әсер етті. 2009 жылдың соңынан бастап инвестициялық нарықтарда Грекияның мемлекеттік қарызын төлеу қабілетіне қатысты алаңдаушылықтар күшейді, себебі елдің мемлекеттік қарызы күрт өсті. Бұл сенімсіздік облигациялардың пайыздық ставкаларының айырмашылығының ұлғаюы және басқа елдермен, ең бастысы Германиямен салыстырғанда, кредиттік дефолт бойынша тәуекелді сақтандырудың қымбаттауы арқылы білінді. Грекияның мемлекеттік қарызының «қарыздық» статусына төмендетілуі қаржы нарықтарында үлкен алаңдау тудырды. 2010 жылдың 2 мамырында Еуроаймақ елдері мен Халықаралық валюта қоры Грекияға 110 миллиард евро көлемінде несие беруге келісті, бірақ бұл қатаң үнемдеу шараларын енгізуге байланысты болды. 2011 жылдың қазан айында Еуроаймақ басшылары жеке кредиторларға Грекияның берешегінің 50 пайызын жабу туралы ұсынысқа келісті, Еуропалық қаржылық тұрақтандыру механизмінің көлемін шамамен 1 триллион евроға дейін арттырды және басқа елдерге жұқтыру қаупін азайту үшін еуропалық банктерден 9 пайыздық капитализацияға қол жеткізуді талап етті. Бұл үнемдеу шаралары грек халқының арасында өте таныс емес болды, наразылық демонстрациялары мен қоғамдық тәртіпсіздіктерге әкеп соқты. Бұл кезең Грекияның мемлекеттік қарыз дағдарысына сәйкес келеді, ол саяси жағдайды күрт өзгертті. Кезеңнің басында ПАСОК партиясы НД партиясына қолдаудың төмендеуінен пайда тапты. Алайда, 2010 жылдардың басында ПАСОК партиясы да дағдарысты басқаруда кінәландырылды, ал радикалды СИРИЗА партиясы солшылдардың ең ірі партиясына айналды. Осы кезеңде оңшылдардың да беделі артты. СИРИЗА партиясы кейіннен ПАСОК партиясын басып өтіп, орталық-солшыл бағыттағы басты партияға айналды. Алексис Ципрас СИРИЗА партиясын 2015 жылдың 25 қаңтарында өткен жалпы сайлауда жеңіске жеткізді, бірақ парламенттегі абсолютті көпшілікті алу үшін тек екі депутат жетіспеді. Келесі күні Ципрас «Тәуелсіз гректер» партиясымен коалиция құру туралы келісімге келді және Грекияның премьер-министрі болып ант берді. Ципрас 2015 жылдың тамызында мерзімінен бұрын сайлауды жариялап, өкілінен бас тартты, бұл судья Василики Тану Христофилу басқаратын бір айлық уақытша үкіметке әкеп соқты, Грекияның алғашқы әйел премьер-министрі. 2015 жылдың қыркүйегінде өткен жалпы сайлауда Алексис Ципрас СИРИЗА партиясын тағы бір жеңіске жеткізді, 300 орынның 145-ін жеңіп алып, «Тәуелсіз гректермен» коалиция құрды. Алайда, ол 2019 жылдың шілдесінде өткен жалпы сайлауда Кириакос Мицотакистен жеңілді, ол «Жаңа демократия» партиясын басқарды. 2019 жылдың 7 шілдесінде Кириакос Мицотакис Грекияның жаңа премьер-министрі болып ант берді. Ол өзінің «Жаңа демократия» партиясының сенімді жеңісінен кейін орталық-оңшыл үкімет құрды. 2020 жылдың наурызында Грекия парламенті партиялық емес үміткер Катерина Сакелларопулоны Грекияның алғашқы әйел президенті етіп сайлады. 2023 жылдың маусымында консервативті «Жаңа демократия» партиясы парламенттік сайлауда жеңіске жетті, бұл Кириакос Мицотакис үшін премьер-министр ретінде тағы төрт жылдық мерзімді білдірді. 2024 жылы Грекия экономикасының шамамен 3 пайызға өсуі күтілуде, бұл 2009 жылғы дағдарысқа дейінгі деңгейге жақындауы және евроаймақтың орташа экономикалық өсуінен (0,8 пайыз) әлдеқайда жоғары деңгейде болады.
The 2008 global economic recession impacted Greece, as well as the rest of the countries in the eurozone. From late 2009, fears developed in investment markets of a sovereign debt crisis concerning Greece's ability to pay its debts, in view of the large increase in the country's government debt. This crisis of confidence was indicated by a widening of bond yield spreads and risk insurance on credit default swaps compared to other countries, most importantly Germany. Downgrading of Greek government debt to junk bond status created alarm in financial markets. On 2 May 2010, the Eurozone countries and the International Monetary Fund agreed on a €110 billion loan for Greece, conditional on the implementation of harsh austerity measures. In October 2011, Eurozone leaders also agreed on a proposal to write off 50% of Greek debt owed to private creditors, increasing the European Financial Stability Facility amount to about €1 trillion, and requiring European banks to achieve 9% capitalization to reduce the risk of contagion to other countries. These austerity measures were extremely unpopular with the Greek public, precipitating demonstrations and civil unrest. This period corresponds to Greek government debt crisis, that changed dramatically the political stage. Early in the period, PASOK were able to capitalise on a loss of support for ND. However, by the early 2010s, PASOK were also attracting blame for their handling of the crisis, and the radical party SYRIZA became the largest party on the left. The position of the far right was also strengthened in this period. SYRIZA has since overtaken PASOK as the main party of the centre left. Alexis Tsipras led SYRIZA to victory in the general election held on 25 January 2015, falling short of an outright majority in Parliament by just two seats. The following morning, Tsipras reached an agreement with Independent Greeks party to form a coalition, and he was sworn in as Prime Minister of Greece. Tsipras called snap elections in August 2015, resigning from his post, which led to a month long caretaker administration headed by judge Vassiliki Thanou Christophilou, Greece's first female prime minister. In the September 2015 general election, Alexis Tsipras led SYRIZA to another victory, winning 145 out of 300 seats and re forming the coalition with the Independent Greeks. However, he was defeated in the July 2019 general election by Kyriakos Mitsotakis who leads New Democracy. On 7 July 2019, Kyriakos Mitsotakis was sworn in as the new Prime Minister of Greece. He formed a centre right government after the landslide victory of his New Democracy party. In March 2020, Greece's parliament elected a non partisan candidate, Katerina Sakellaropoulou, as the first female President of Greece. In June 2023, conservative New Democracy party won the legislative election, meaning another four year term as prime minister for Kyriakos Mitsotakis. In 2024, the Greek economy is forecast to grow nearly 3%, meaning it approaches its pre crisis size of 2009 and far outpacing the euro zone average economic growth of 0.8%.
Тарихнама
Болеци, М. "Өткен нәрселердің болашағы: Грекияны дағдарыстан тыс ойлау". Марилена Ласкаридис атындағы қазіргі грек зерттеулері кафедрасының ашылу лекциясы, Амстердам, Нидерланды 21 (2018) онлайн. Цыовас, Димитрис. "Өзгеріп жатқан әлемде қазіргі Грекияны зерттеу: тартымдылығының жоғалуы ма, әлде жаңару мүмкіндігі ме?". Византия және қазіргі грек зерттеулері 40.1 (2016): 114–125. онлайн.
Boletsi, M. "The futurity of things past: Thinking Greece beyond crisis." Inaugural Speech as Marilena Laskaridis Chair of Modern Greek Studies, Amsterdam, Netherlands 21 (2018) online. Tziovas, Dimitris. "The study of modern Greece in a changing world: fading allure or potential for reinvention?." Byzantine and Modern Greek Studies 40.1 (2016): 114–125. online