Кіріспе

Материалдық игіліктерді жинауға және тұтынуға шамадан тыс құштарлық – материализм сөзінің экономикалық мағынасы.

Экономикалық материализмді жеке адамның материалдық игіліктерді жинауға және тұтынуға мән беруі немесе физикалық ресурстардың тұтынуға дайын өнімдерге қалай айналатынының логистикалық талдауы ретінде қарастыруға болады. "Материалистік" термині адамның мінезін немесе қоғамды сипаттағанда көбінесе теріс немесе сыншыл мағына береді. Бұл, сондай-ақ, әлеуметтік мәртебенің байлықпен (көзге түсетін тұтынуға қараңыз) анықталады және мүліктер бақыт сыйлай алады деген сеніммен байланысты құндылық жүйесімен де байланысты. Экология материализмге қарама-қарсы бағыт ретінде қарастырылуы мүмкін. Материализмнің анықтамасы материалдық затты өндіру және алу үшін қажетті ресурстардың логистикалық тұрғыдан қалай және не үшін қалыптасатынымен сәйкес келеді. "Сәттілік материализмі" – бұл нарыққа бағдарланған экономика мен қоғамның ерекшеліктерін сақтықпен түсінуге негізделген, өзімшілдіктің ақылға қонымды, прагматикалық түрі болып есептелуі мүмкін.

Анықтама

Тұтынушылар зерттеулері материализмді көбінесе екі тұрғыдан қарастырады: біріншісі – жеке тұлғаның мінез-қалпының жиынтығы ретінде, екіншісі – берік сенім немесе құндылық ретінде.

Материализм - жеке тұлғалық қасиет

Рассел В. Белк материализмді үш бастапқы жеке тұлғалық қасиеттер жиынтығы ретінде қарастырады:

Батыс әлемінде материализмнің өсуі

Батыс елдерінде наразылықтың нәтижесінде дүниеқұмарлықтың артуы байқалады. АҚШ-та жүргізілген зерттеулер соңғы буынның ақшаға, имиджге және атаққа бұрынғыдан да көп мән беретінін көрсетіп отыр, әсіресе "Бейби бумерлер" және "Х буыны" ұрпақтарынан бастап. Американдықтар арасында жүргізілген бір сауалнамада, респонденттердің 7 пайызы 3 миллион доллар үшін біреуді өлтіруді қабылдайтындарын, ал 65 пайызы 1 миллион доллар табу үшін шөл аралында бір жыл өткізуге дайын екендерін айтты. Калифорния университеті мен Америка білім беру кеңесі 250 000 жаңа колледж студенттері арасында жүргізген сауалнамасы, олардың колледжге түсудің басты себебі материалдық байлыққа қол жеткізу екенін көрсетті. 1970 жылдардан 1990 жылдардың соңына дейін, колледжге барудың басты мақсаты – мағыналы өмірлік философияны дамыту деп білдірген студенттердің үлесі 73%-дан 44%-ға дейін төмендесе, ал қаржылық табысқа жету мақсаты шамамен 44%-дан 75%-ға дейін өсті.

Материализм мен бақыт

Бірнеше зерттеулер материализм мен бақытсыздық арасындағы байланысты байқады. АҚШ-та жүргізілген зерттеулер көрсеткендей, елдегі материалдық байлық пен иемдік заттардың артуы азаматтардың әл-ауқаты мен бақытына көбінесе ешқандай әсер етпеді. Тибор Сцитовский мұны "қуантпайтын экономика" деп атады, онда адамдар ләззат алудың орнына үздіксіз жайлылықты іздейді. Бір зерттеуде материализмнің бақытқа кері байланысы бар екені анықталды, яғни материалистік көзқарасы бар адамдар өздерінің және өмірлеріне қанағатсыздық сезінеді. Егер адамдар заттар сатып алудан ләззат алса және материалдық иелікке ие болуды маңызды өмірлік мақсат деп санаса, олардың өмірлік қанағат деңгейі төмендеуі мүмкін. Дегенмен, материализм мен бақыт арасындағы қарым-қатынас одан да күрделі. Бұл қарым-қатынас екі жаққа да жүруі мүмкін. Жеке адамның материализмі әл-ауқатының төмендеуіне себеп болуы мүмкін, ал төмен әл-ауқат адамдарды сыртқы қанағаттануға жету үшін материалистік болуға итереді. Шығыс Азия мәдениеттерінің көптеген түрлерінде материализм, бақыт және әл-ауқат арасындағы байланыс бейтарап немесе оң сезімдермен байланысты. Қытайда материализм көбінесе отбасылар немесе ауылдар сияқты әлеуметтік қатынастар арқылы туындайды, ал жеке тұлғаның байлыққа ұмтылуы емес. Бұл Қытай және Жапония сияқты өзара байланысты, қоғамдыққа бағытталған мәдениеттерде материализм олардың әл-ауқатын және бақытын жақсартуы мүмкін екенін көрсетеді. Алайда, тіпті жекешіл мәдениеттерде де, байлыққа жетуге ұмтылатын адамдар материализмді жағымды жайт ретінде қарастыруы мүмкін, бұл материализм мен бақыт арасындағы қарым-қатынас мәдени айырмашылықтардан гөрі күрделі екенін көрсетеді. Зерттеулер көрсеткендей, отбасылық демалыс сияқты өмірлік тәжірибе алуға жұмсалатын ақша, қымбат көлік сияқты материалдық заттар сатып алудан гөрі адамдарды бақытты етеді. Тәжірибелік сатып алу туралы ойлаудың өзі материалдық заттар туралы ойлаудан гөрі көңіл көтеріп, қуантпайды. Бингхэмтон университетінің Менеджмент мектебінің зерттеушілері жүргізген сауалнамада "жетістік материализмі" және "бақыт материализмі" арасындағы айырмашылықтар анықталды. Материализмді жетістіктің көзі деп санайтын адамдар, өмірлерін жақсарту үшін көп жұмыс істеуге және табысқа жетуге бейім, ал бақыттың көзі деп санайтын адамдарға қарағанда оларға ынталандыру күшті. Алайда, ешбір ойлау жүйесі бақытқа әсер ететін басқа факторларды, мысалы, табыс немесе мәртебелі жағдайды ескермейді.