Кіріспе

1-ғасырдағы бруктер тайпасының (герман халқы) көрушісі Веледа, римдіктерге қарсы көтеріліс кезінде (69-70 жж.) көтерілісшілердің алғашқы табыстарын дұрыс болжаған. Бруктер – герман тайпасы.

Атауы

Веледа есімі, ең болжамдысы, галл тілінен алынған *ueletā («көруші әйел»; салыстыр қараңыз галл. uelets, көне ирланд тілінде filed, орта валли тілінде gwelet, орта бретон тілінде guelet) сөзінен тараған, және герман тіліндегі t > d реттелген дыбыс өзгерісіне сәйкес келеді.

Өмір

Атауы келт тіліне тән және пайғамбар әйелге арналған жалпы атау болуы мүмкін (протокельт *welet – “көргіш”, *wel – “көру” түбірінен туындаған сөз). Ежелгі герман халықтары әйелдерде болашақты болжау қабілетін құдайлық деңгейде мойындаған және пайғамбар әйелдерді нағыз, тірі құдайлар деп есептеген. Біздің заманымыздың I ғасырының екінші жартысында Веледа Орталық Германиядағы көптеген тайпалар үшін құдайша саналды және зор ықпалға ие болды. Ол Рейн өзенінің саласы – Липпе өзенінің жанындағы мұнарада тұрды. Римдік Колония Клаудия Ара Агриппинес (қазіргі Кёльн) тұрғындары Германияның бірікпеген тайпасы – Тенктеримен (яғни Рим империясының шекарасынан тыс жерде) туған дауды шешу үшін оның төрелігін қабылдады. Төрешілік рөлінде елшілер Веледаға тікелей кіргізілмеді; аудармашы олардың сөздерін оған жеткізіп, оның шешімдерін хабарлады. Рим гарнизонының командирі Муний Луперк Веледаға жіберілді, бірақ ол жол жүрісінде, әлдеқанда шабуылға ұшырап қаза тапты. Кейін, преториандық трирема қолға түскен кезде, оны Веледаға сыйлық ретінде Липпе өзенімен жоғары қарай сүйреп әкелді. Гай Лициний Муциан басқаратын тоғыз рим легионының күш көрсетуі бүліктердің тоқтауына себеп болды. Цивилис Рейн өзенінің төменгі ағысындағы Батавия аралында Квинт Петилиус Цериалис басқаратын әскерлермен қоршауға алынды; оның тағдыры белгісіз, бірақ Цериалис көтерілісшілерге ерекше кешірімділікпен қарады, оларды римдік билікке және әскери қызметке бейімдету үшін. Римнен оңтүстікке қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан Ардея қаласында оның болашақты болжау қабілетін сатиралайтын грек эпиграммасы табылған. Веледа 83 немесе 84 жылы Бруктери тайпасының Римге жақын патшаны қабылдауына келісім беру арқылы Римнің мүддесін қорғаған болуы мүмкін.

Мұра

1795 жылы жазылған «Велледа, эйн Зауберроман» («Велледа, сиқырлы роман») романында Бенедикт Науберт Будика мен Веледаның өмірін біріктіріп, оларды тиісінше Боадицея мен Веледа ретінде романтизациялады. Науберттің туындыларында Велледа – Боадицеяның қыздарына герман құдайларының сиқырлы әлемінде өлместікке қол жеткізуді ұсынатын әйел, ал Боадицея оларды нақты әлемге қайтарады. Науберттің романынан үлкен үзінді Шон С. Джарвис пен Жаннин Блэкуэллдің «Каралеваның айнасы» еңбегінде, сондай-ақ Амали фон Хелвигтің 1814 жылғы «Die Symbole» («Символдар») әңгімесінде пайда болды, онда ол Велледа деп аталды. «Велледа» және «Велледа» формалары – бұл есімді қазіргі неміс тіліне беруге жасалған тырастың нәтижесі сияқты (Рихард Вагнер сақина циклында Одинді немесе Воденді Вотан ретінде бейнелегендей). 19 ғасырда Веледа/Велледа/Велледаны қамтитын басқа да туындылар: Фридрих де ла Мотте Фукенің 1818 жылғы «Велледа унд Джемма» романы, Эдуард Соболевскийдің 1835 жылғы «Велледа» операсы, Э. Х. Майндронның 1843–1844 жылдардағы Велледаның мәрмәр мүсіні, Франц Сигреттің «Бруктеридің пайғамбары Веледа» суреті және Пол Дукастың «Велледа» кантатасы. Жақында ғана Веледаның оқиғасын Поул Андерсон «Теңіз жұлдызы» (1991) романында, ал Линдси Дэвис «Марстың темір қолы» (1992) және «Сатурналия» (2007) туындыларында көркемдеді. Веледа Л. Уоррен Дугластың «Жылдардың пардасы» (2001) романында пайғамбар әйелден қасиетті тұлғаға айналған ретінде де бейнеленеді. Ол сонымен қатар Дэвид Дрейктің «Аждаһа иесі» (1979) романының кейіпкері. 1872 жылдың 5 қарашасында Париждік Пауль Генри Веледаның құрметіне 126 Веледа деп аталған астероидты ашты.