Су асты кемелерінің соғысы

Кіріспе

Су асты кемелерімен жүргізілетін теңіз соғысы

Су асты кемелері соғысы – су асты соғысының төрт бағытының бірі, ал қалғандары – су асты кемелеріне қарсы соғыс, мина соғысы және миналардан қорғану шаралары. Су асты кемелері соғысы негізінен дизельдік және ядролық су асты кемелерінің басқа су асты кемелеріне, кемелерге немесе құрлықтағы нысаналарға торпедалар, зымырандар немесе ядролық қару қолдануымен, сондай-ақ жетілдірілген сезіктендіру құралдарын пайдалануын қамтиды. Су асты кемелері барлау және арнайы күштерді түсіру, сондай-ақ қарсыласты ықпал ету мақсатында да қолданылуы мүмкін. Кейбір әскери-теңіз күштерінде олар топтардың алдын тексеру үшін пайдаланылуы мүмкін. Су асты кемелері соғысының тиімділігі, ішінара, оған жауап ретінде жүргізілетін су асты кемелеріне қарсы соғысқа байланысты.

Америка революциясы

Су асты кемесінің алғашқы шабуылы 1776 жылдың 8 қыркүйегінде американдық "Turtle" су асты кемесінің британдық "Eagle" әскери кемесіне жасаған сәтсіз шабуылы болды.

Америка Азаматтық соғысы

Су асты кемелері арқылы соғыс дәуірі Америка Азамат соғысы кезінде басталды. 1860-шы жылдар теңіз соғысының қалай жүргізілгеніне қатысты көптеген маңызды өзгерістер болған кезең еді. АҚШ және Конфедерациялық Штаттардың Әскери-теңіз күштерінде қолдану үшін көптеген жаңа типтегі соғыс кемелері жасалып жатыр. Жаңа құрылған кемелердің ішінде су асты кемелері де болды. Су асты кемесімен жау кемесін тұңғыш рет батыру 1864 жылдың 17 ақпанында болды, сол кезде Конфедерацияның су асты кемесі "H. L. Hunley" Оңтүстік Каролина штатының Шарльстон портында "Housatonic" кемесін батырды. Бірақ, көп ұзамай "H. L. Hunley" кемесі де суға батып, оның барлық сегіз экипаж мүшесі қаза тапты.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Бірінші дүниежүзілік соғыстағы су асты кемелері соғысы негізінен Германия мен Австро-Венгрияның U-кемелері мен Ұлыбритания, Франция және Ресейге бағытталған сауда кемелері арасындағы күрес болды. Британдық және одақтас су асты кемелері Атлант мұхитымен қатар Балтық, Солтүстік, Жерорта және Қара теңіздерде кең ауқымды операциялар жүргізді. Еуропаның Атлантика аймағынан тыс жерлерде тек бірнеше шайқас болды. Неміс су асты кемелерінің одақтас сауда кемелеріне жасаған алғашқы шабуылдары 1915 жылдың ақпан айында басталды, бірақ американдық азаматтардың қаза болуы, әсіресе «Лузитания» кемесінің батып кетуі, американдық қоғамдық пікірді Орталық державаларға қарсы бұрды. АҚШ оны тоқтатуды талап етті, ал Германия 1915 жылдың қыркүйегінен 1917 жылдың қаңтарына дейін «сыйлық ережелері» бойынша су асты кемелеріне шабуылдар жасады. Әскери-теңіз күштері штабының бастығы адмирал Хеннинг фон Хольцендорф (1853–1919) 1916 жылдың желтоқсанында 1917 жылдың ақпанынан бастап шектеусіз шабуылдарды қайта жаңғырту және осылайша британдықтарды аштыққа ұшырату үшін сәтті әрекет етті. Неміс жоғары командасы шектеусіз су асты соғысын қайта бастаудың, енді бейтарап кемелерге қасақана шабуылдарды қамтуы АҚШ-пен соғысқа әкелетінін түсінді, бірақ американдық әскерлердің жиналуы Батыс майданда неміс жеңісіне жеткілікті уақытқа дейін кешігеді деп есептеді және АҚШ-тың 1917 жылдың сәуірінде соғысқа кіруіне үлкен үлес қосты. Теңіз конвойы енгізілгеннен кейін, су асты кемелерінің бату саны неміс әскери-теңіз күштері штабының оңтайлы болжамдарын растамады. Заманауи су асты кемесінің алғашқы ұрыстағы жеңісі – су асты кемесінің батып кетуі болды, ал бір сағаттан кем уақытта үш британдық крейсерді батырған су асты кемесінің табысы су асты кемелерін теңіз соғысының маңызды құрауы ретінде орнықтырды. Неміс су асты кемелері Балтық теңізінде темір кенін тасымалдайтын кемелерге шабуыл жасау және теңіз миналарын орнату үшін пайдаланылды. Британдық су асты кемелері флотилиясы Брест-Литовск шартына қол қойылғанға дейін Балтық теңізінде ресейліктерге көмек көрсетті. Соғыс кезінде британдықтар соғыс кемелері флотымен бірлесіп жұмыс істейтін «Флоттық су асты кемесін» жасауға күш салды. Қажетті (су бетіне шығу) жылдамдығын қамтамасыз ету үшін K кластың су асты кемелері бумен жұмыс істеді. Бірақ іс жүзінде K класы тұрақты мәселе тудырып, флотымен тиімді жұмыс істей алмады.

Submarine warfare in World War I was primarily a fight between German and Austro Hungarian U boats and merchant vessels bound for the United Kingdom, France, and Russia. British and Allied submarines conducted widespread operations in the Baltic, North, Mediterranean and Black Seas along with the Atlantic Ocean. Only a few actions occurred outside the wider European Atlantic theatre. The first round of major German submarine attacks on Allied merchant ships began in February 1915, but American civilian deaths, especially with the sinking of Lusitania, turned American public opinion against the Central Powers. The U. S. demanded it stop, and Germany conducted submarine attacks under prize rules from September 1915 to January 1917. Admiral Henning von Holtzendorff (1853–1919), chief of the admiralty staff, argued successfully in December 1916 to resume unrestricted attacks from February 1917 and thus starve the British. The German high command realized the resumption of unrestricted submarine warfare, now to include deliberate attacks on neutral shipping, meant war with the United States but calculated that American mobilization would be too slow to stop a German victory on the Western Front and played a large role in the United States entering the war in April 1917. Once naval convoys were implemented, sinkings did not reach the German Imperial Admiralty Staff's optimistic projections. The sinking of was the first combat victory of a modern submarine, and the exploits of , which sank three British cruisers in under an hour, established the submarine as an important new component of naval warfare. German submarines were used to lay naval mines and to attack iron ore shipping in the Baltic. The British submarine flotilla in the Baltic operated in support of the Russians until the Treaty of Brest Litovsk. During the war, the British invested efforts into developing a submarine that could operate in conjunction with a battleship fleet – the "Fleet Submarine". To achieve the necessary (surfaced) the K class submarines were steam powered. In practice, the K class were a constant problem and could not operate effectively with a fleet.

Соғыс аралық кезең

Соғыстар арасында теңіз күштері су асты крейсерлерімен (Франция, француз су асты кемесі Surcouf), линкор калибрлі қарулармен қаруланған су асты кемелермен (Ұлыбритания,) және барлау үшін шағын ұшақтарды тасымалдай алатын су асты кемелермен (және Surcouf) тәжірибе жасады. Версаль келісімінің шарттары Германияны су асты кемелерінен айырды, бірақ ол оған қарамастан кейбіреулерін салды. Бұл 1935 жылғы Англо-неміс теңіз келісімімен заңдастырылды, онда Ұлыбритания Германияның теңіз күштерімен су асты кемелерінің саны бойынша теңдігін қабылдады.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыста су асты кемелерінің соғысы екі негізгі аймаққа – Атлантика және Тынық мұхитына бөлінді. Жерорта теңізі де су асты кемелері үшін өте белсенді аймақ болды. Бұл британдықтар мен француздықтарға, сондай-ақ немістерге ерекше қатысты. Италиялықтар да қатысты, бірақ олар ең үлкен жетістіктерін шағын су асты кемелері мен адамдарға арналған торпедаларды пайдалану арқылы қол жеткізді.

Атлант мұхиты

Атлантика мұхитында неміс су асты қайықтары одақтастардың конвойларын қайтадан іздеп, шабуылдағанда, соғыстың осы бөлігі Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңғы кезеңін еске түсірді. Көптеген британдық су асты кемелері де белсенді болды, әсіресе Жерорта теңізінде және Норвегия жағалауында, Остік державалардың әскери кемелеріне, су асты қайықтарына және сауда кемелеріне қарсы. Бастапқыда Гитлер өзінің су асты қайықтарына жүлде алу ережелерін сақтауды бұйырды, бірақ бұл шектеу 1939 жылдың желтоқсан айында алынып тасталды. Бірінші дүниежүзілік соғыста су асты қайықтары жаппай шабуылдар жасағанмен, "қасқыр үйіргісі" тактикасы негізінен Екінші дүниежүзілік соғыстағы U- қайықтарына тән болды. Бұл тактиканың негізгі қадамдары төмендегідей болды:
Бірнеше U- қайық конвойдың мүмкін болатын бағыттары бойынша таратылды. Конвойды байқаған қайық оның бағытын, жылдамдығын және құрамын неміс Әскери-теңіз күштерінің бас штабына хабарлайтын. Су асты қайық конвойды көлеңкелеп, бағыттың кез келген өзгеруін хабарлап отыратын. Қалған үйіргіш бірінші қайықтың орнына бет алатын. Үйіргіш құрылғаннан кейін, түнде біріктірілген шабуыл жасалатын. Таң атқанда үйіргіш кері шегіп, көлеңкедегі қайықты қалдыратын және кешке қайта шабуылға көшетін. Соғыстық кемелер мен әскери ұшақтардың саны артқан сайын, U- қайықтарының жоғалуы көтере алмайтын деңгейге жетті. Көптеген қайықтар мен олардың тәжірибелі командирлері де қаза болды.

Тынық мұхиты

Тынық мұхитында жағдай өзгерді, АҚШ-тың су асты кемелері жапондық тасымалдау кемелерін іздестірді. Соғыс аяқталған кезде АҚШ су асты кемелері жапондық сауда флотының жартысынан астамын – бес миллион тоннадан астам жүкті жойды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең

Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Корея соғысы, 1971 жылғы Үнді-Пакистан соғысы және Фолкленд соғысы сияқты бірнеше соғыстарда су асты кемелері шектеулі түрде қолданылды. Кейіннен Ирак пен Ауғанстанға қарсы су асты кемелерінен жерге шабуылдайтын зымырандар ұшырылды. Бұл ерекшеліктерден басқа, 1945 жылдан кейін су асты кемелері соғысы тоқтады. Сондықтан су асты кемелерінің рөлі туралы стратегиялық ойлау нақты тәжірибеден тәуелсіз дамыды. 1950 жылдары ядролық қуатпен жұмыс істейтін су асты кемелерінің пайда болуы су асты кемелері соғысы туралы стратегиялық ойлауда маңызды өзгерістерге әкелді. Бұл кемелер жылдам, терең жүзе алатын және ұзаққа шыдайтын болды. Олардың үлкен өлшемдері зымырандарды ұшыру платформасы ретінде де пайдалануға мүмкіндік берді. Ядролық қуат су асты кемелеріне кемелерге, басқа су асты кемелеріне және құрлықтағы нысаналарға қарсы торпедаларды қолдану мүмкіндігін арттырды. Осыған жауап ретінде шабуылдаушы су асты кемелері маңыздырақ болды, әсіресе олардың "аңшы-өлтіруші" рөліне қатысты. АҚШ біраз уақыт бойы ядролық су асты кемелерін радарлық күзетшілер ретінде де пайдаланды. Сонымен қатар, сенсорлар мен қару-жарақ саласында да үлкен жетістіктер болды. Суық соғыс кезінде АҚШ пен КСРО жаудың су асты кемелерін анықтау және тіпті олардан қашып кету сияқты "мысық пен тышқан" ойынын ойнады. Су асты кемелерінің шексіз соғыс жүргізу мүмкіндігі төмендегендіктен, конвенциялық су асты кемелерін қолдану туралы ойлар су бетіндегі соғыс кемелеріне қарсы қолдануға бағытталды. Су асты кемелерінің бар болуы ғана су бетіндегі соғыс кемелерінің операциялық еркіндігін шектей алады. Осы су асты кемелерінің қауіп-қатеріне қарсы тұру үшін аңшы су асты кемелері жасалды. Су асты кемелерінің рөлі су асты кемелерінен ұшырылатын автономды, пилотсыз ұшқышсыз аппараттарды пайдалану арқылы кеңейтілді. Жаңа ауадан тәуелсіз қозғалту әдістерінің дамуы дизельді-электрлік су асты кемелерінің осалдығын тудыратын су бетіне шығу қажеттілігін азайтты. Ядролық су асты кемелері, әлдеқайда үлкен болғанымен, ұзақ мерзімге өздеріне қажетті ауа мен суды өндіре алады, сондықтан олардың су бетіне шығу қажеттілігі шектеулі болды. Бүгінгі күрделі геосаяси жүйеде көптеген елдер өздерінің су асты кемелерін салуда және/немесе жаңартуда. Жапонияның Теңіздік өзін-өзі қорғау күштері бірнеше жыл сайын су асты кемелерінің жаңа үлгілерін іске қосады; Оңтүстік Корея Германиядан алынған, қазірдің өзінде қабілетті 209 типті жобаны жаңартып, Индонезияға оның көшірмелерін сатты. Ресей ескі советтік "Кило" үлгісін жақсартып, стратегиялық сарапшылардың пікірінше, 1980-ші жылдардың деңгейіне жеткізді және т.б. Әскери тарихшы Джон Киган өзінің "Адмиралтейство бағасы" атты теңіз соғысы кітабының соңында, су асты кемелерінің барлық рөлдерін су асты кемелері атқарады деп болжайды, өйткені олар кеңейіп жатқан барлау мүмкіндіктерін (ғарыш спутниктері, ұшақтар және т.б.) айналып өте алатын жалғыз теңіз күштері болады. Алайда, су асты кемелерінің маңыздылығы туралы ойлау, ядролық баллистикалық зымыранды су асты кемелерінің пайда болуымен, екінші соққы беру қабілетін қамтамасыз ету үшін ядролық қарумен жабдықталған баллистикалық зымырандарды су асты кемелерінен ұшыру арқылы одан да стратегиялық рөлге ауысты.

Since the Second World War, several wars, such as the Korean War, Indo Pakistani War of 1971 and the Falklands War, have involved limited use of submarines. Later submarine launched land attack missiles were employed against Iraq and Afghanistan. With these exceptions, submarine warfare ceased after 1945. Hence strategic thinking about the role of submarines has developed independently of actual experience. The advent of the nuclear powered submarine in the 1950s brought about a major change in strategic thinking about submarine warfare. These boats could operate faster, deeper and had much longer endurance. Their larger sizes also allowed them to become missile launching platforms. Nuclear power would allow submarines to have greater accuracy and the ability to use torpedoes against ships, other submarines, and land targets. In response to this the attack submarine became more important, particularly in regard to its postulated role as a hunter killer. The US also used nuclear submarines as radar pickets for a while. There have also been major advances in sensors and weapons. During the Cold War, the United States and the Soviet Union played what was described as a 'cat and mouse' game of detecting and even trailing enemy submarines. As the likelihood of unrestricted submarine warfare has diminished, thinking about conventional submarines has focused on their use against surface warships. The mere existence of a submarine may curtail surface warships' freedom to operate. To counter the threat of these submarines, hunter submarines were developed in turn. The role of the submarine has extended with the use of submarine launched autonomous unmanned vehicles. The development of new air independent propulsion methods has meant that the diesel electric submarine's need to surface, making it vulnerable, has been reduced. Nuclear submarines, although far larger, could generate their own air and water for an extended duration, meaning their need to surface was limited in any case. In today's more fractured geopolitical system, many nations are building and/or upgrading their submarines. The Japan Maritime Self Defense Force has launched new models of submarines every few years; South Korea has upgraded the already capable Type 209 design from Germany and sold copies to Indonesia. Russia has improved the old Soviet Kilo model into what strategic analysts are calling equivalent to the 1980s era , and so on. At the end of his naval warfare book The Price of Admiralty, military historian John Keegan postulates that eventually, almost all roles of surface warships will be taken over by submarines, as they will be the only naval units capable of evading the increasing intelligence capabilities (space satellites, airplanes etc.) that a fight between evenly matched modern states could bring to bear on them. However, thinking about importance of the submarine has shifted to an even more strategic role, with the advent of the nuclear ballistic missile submarine carrying Submarine launched ballistic missiles with nuclear weapons to provide second strike capability.