Кіріспе

Француз философы, драматург және музыка сыншысы (1889–1973)

Габриэль Оноре Марсель (7 желтоқсан 1889 – 8 қазан 1973) – француз философы, драматург, музыка сыншысы және көрнекті христиан экзистенциалисті. Оннан астам кітаптың және кем дегенде отыз пьесаның авторы Марсельдің еңбектері қазіргі заманғы адамның технологиялық тұрғыдан адамгершіліктен шеттететін қоғамдағы күресіне арналған. Оны көбінесе алғашқы француз экзистенциалисті деп есептесе де, ол Жан-Поль Сартр сияқты тұлғалардан өзін алшақтатты және өзінің ойын анықтау үшін «өмір философиясы» немесе «неосократизм» терминдерін қолдануды жөн көрді. «Барлықтың сыры» – Марсельдің жазған екі томдық еңбегі.

Ерте өмір және білім

Марсель 1889 жылдың 7 желтоқсанында Францияның Париж қаласында дүниеге келген. Оның еврей болған анасы Лоур Майер, ол кішкентай кезінде қайтыс болды, және оны әпкесі мен әкесі Генри Марсель тәрбиеледі. Сегіз жасында ол әкесі толық өкілетті министр болып қызмет еткен жерге бір жылға көшіп барды. Марсель агностик отбасында өсті, ал 1929 жылы католик дініне кіргенге дейін ешқандай ұйымдасқан дінге жатпады. Марсель антисемитизмге қарсы болды және католик емес адамдарға жол ашуды қолдады. Ол 1973 жылдың 8 қазанында Парижде қайтыс болды.

Экзистенциалдық тақырыптар

Ол көбінесе ең алғашқы экзистенциалистердің бірі ретінде жіктеледі, бірақ ол Жан-Поль Сартрмен бір санатқа қойылуынан қорқып, Марсель неосократтық атауын ұнатты (мүмкін, христиандық экзистенциализмнің әкесі, өзі неосократтық ойшыл болған Сорен Кьеркегордың ықпалынан). Марсель адамдар арасындағы қарым-қатынастың көбінесе "басқаның" объективті сипаттамасын қамтитынын мойындаса да, "бірлестік" мүмкіндігін тұрақты түрде айтты – екі адамның да бір-бірінің субъективтілігін сезіне алатын жағдай. "Адамның қадір-қасиетінің экзистенциалдық негіздері" еңбегінде Марсель 1913 жылы жазған "Құм сарайы" атты пьесасына сілтеме жасайды, басқаларды субъект ретінде қабылдауға қабілетсіз адамның мысалын келтіру үшін. Пьесаның басты кейіпкері – Роджер Моиранс, саясаткер, консерватор, католицизмнің құқықтарын еркін ойлаудан қорғауға арналған. Ол өзін дәстүрлі монархияның жақтаушысы ретінде таныстырды және қалалық кеңесте мемлекеттік мектептердің секуляризациясына қарсы сөйлегені үшін үлкен жетістікке жетті. Оның қызы Терезаның ажырасуына қарсы болуы табиғи, өйткені ол адал емес күйеуінен кетіп, жаңа өмір бастағысы келеді. Осы жағдайда ол өте бейсауат екенін көрсетеді; оның барлық мейірімі екінші қызы Клариссаға, оны рухани жағынан өзіне ұқсас деп санайды. Бірақ енді Кларисса оған, ол тыныш өмірді таңдап, кармелитке айналуға шешім қабылдағанын айтады. Моиранс осындай сүйкімді, ақылды және өмірге толы жаратылыстың монастырға барып, өзін жерлеуі мүмкін деген ойдан қорқады және оны өз ниетінен бас тартуға көндіруге тырысады. Кларисса қатты қорқып, оның әкесі енді оған алдамшы, тіпті қасақана алаяқ сияқты көрінеді. Осы жағдайда Моиранс ешбір қызын субъект ретінде қарастыра алмайды, керісінше, екеуін де қабылдамайды, өйткені олардың әрқайсысы оның санасындағы объективті бейнесіне сәйкес келмейді. Марсель мұндай объективтеудің "объектісінің құндылығын жоғалтып, оны төмендететінін" айтады. Марсель үшін тағы бір маңызды мәселе – заманауи материализм мен технологиялық қоғамның адамның субъективтілігін жоюдан қорғау күресі. Марсель ғылыми эгоизмнің "қандай да бір құпияны" техникалық "проблемалармен" және "шешімдермен" құралған адам өмірінің жалған сценарийімен алмастыратынын дәлелдейді. Марсельдің пікірінше, техногендік әлемде адам субъектісі болуы мүмкін емес, оның орнына адам объектісі болады. "Адам массалық қоғамға қарсы" және басқа да еңбектерінде ол атап өткендей, технологияның ерекше билігі бар, ол субъектіні ғылымның ішкі диалогында "ол" ретінде өз орнын қабылдауға көндіреді; нәтижесінде адам ғылыммен өзінің жойылуына қуанады.

Ықпал

Көптеген жылдар бойы Марсель апта сайынғы философиялық талқылау тобын ұйымдастырды, осы арқылы Жан Валь, Поль Рикер, Эммануэль Левинас және Жан-Поль Сартр сияқты маңызды жас француз философтарымен танысып, оларға әсер етті. Марсель өзінің танымалдылығының басым бөлігі философиялық еңбектеріне, ал емес пьесаларына негізделгеніне қызығып, көңілі толмады, себебі ол пьесаларын кең көрерменге жол тарту мақсатымен жазған болатын. Сонымен қатар, ол феноменолог және томистік философ Кароль Войтилаға (кейін Иоанн Павел II Папасы) әсер етті, ол технологиялық өзгерістерді сынағанда Марсельдің "болу" мен "иелену" арасындағы айырмашылығын пайдаланды.

Негізгі жұмыстар

Оның маңызды кітаптары: "Метафизикалық күнделік" (1927), "Болу және иелену" (1933), "Саяхатшы адам" (1945), "Болудың сыры" (1951) және "Адам және жаппай қоғам" (1955). Ол 1961–1962 жылдары Гарвард университетінде Уильям Джеймс атындағы лекцияларды оқыды, олар кейіннен "Адамдық қадір-қасиеттің экзистенциалдық тұрғысы" деген атпен жарияланды.

Ағылшын тіліндегі шығармалары

1948 жыл. Экзистенция философиясы. Маня Харари аударған. Лондон: Харвилл баспасы. Кейінгі басылымдары «Экзистенциализм философиясы» деп аталды. 1949 жыл. Болу және иелену. Кэтрин Фаррер аударған. Вестминстер, Лондон: Dacre Press. 1950 жыл. «Метафизикалық журнал». Бернард Уолл аударған. Чикаго: Henry Regnery Company. 1951 жыл. «Барлықтың сыры», 1-том. Көңіл көтеру және құпиялық. Г. С. Фрейзер аударған; 2-том. Сенім және шындық. Рене Хейг аударған. Лондон: Харвилл баспасы. 1956 жыл. Ройс метафизикасы. Вирджиния және Гордон Рингер аударған. Чикаго: Henry Regnery Company. 1962 жыл. Адам және бұқаралық қоғам. Г. С. Фрейзер аударған. Чикаго: Henry Regnery Company. 1962 жыл. Homo Viator: Үміт метафизикасына кіріспе. Эмма Крауфард аударған. Harper & Brothers. 1963 жыл. Адамдық қадір-қасиеттің экзистенциалдық негізі. Гарвард университетінің баспасы. 1964 жыл. Шығармашылық адалдық. Роберт Росталдың кіріспесімен аударылған. Farrar, Straus and Company. 1967 жыл. Барлық және өлместік. Майкл А. Мачадо аударған. Питтсбург: Duquesne University Press. 1967 жыл. Проблемалық адам. Брайан Томпсон аударған. Нью-Йорк: Herder and Herder. 1973 жыл. Трагикалық даналық және одан әрі. Стивен Жолин және Питер МакКормик аударған. «Феноменология және экзистенциалдық философия бойынша Солтүстік-Батыс университетінің зерттеулері» жинағы, Джон Уайлд редакциясымен. Солтүстік-Батыс университетінің баспасы. 1998 жыл. Габриэль Марсельдің «Бұзылған әлемге қатысты көзқарастары: Бұзылған әлем, төрт актілік пьеса, содан кейін онтологиялық құпияны зерттеуге арналған нақты тәсілдер». Кэтрин Роуз Хэнли аударған. Милуоки: Marquette University Press. 2002 жыл. Оянулар. Питер Роджерс аударған. Милуоки: Marquette University Press. 2004 жыл. Көлеңкелі құпиялар: Экзистенциалдық драма: Махаббаттың құпиясы және өлімнен кейінгі әзіл. Кэтрин Роуз Хэнли аударған. Милуоки: Marquette University Press. 2008 жыл. Бейбітшілікке жол: әлемге жаңа үміт. Драмалық зерттеулер: Габриэль Марсельдің бес пьесасы: Басқалардың жүрегі / I нүктесі / Екі еселік сараптама / Фонарь / Колумбюр немесе Бейбітшілік шырағы. Кэтрин Роуз Хэнли аударған. Милуоки: Marquette University Press. 2009 жыл. Сен өлмейсің. Анн Марсель құрастырған. Кэтрин Роуз Хэнли аударған. Оңтүстік жағалау: St Augustine's Press. 2019 жыл. Көрінбейтін табалдырық: Габриэль Марсельдің екі пьесасы. Брендан Свитман, Мария Трауб, Джеффри Карабин редакциясымен. Мария Трауб аударған. Оңтүстік жағалау: St Augustine's Press. 2021 жыл. Шөлдеу. Микиал Фармер аударған. Провиденс, РИ: Cluny Media.